อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ มหาวรรคที่ ๑ ๑๐. พลสูตร

บทว่า ฐานโส เหตุโส ความว่า ทั้งโดยปัจจัย ทั้งโดยเหตุ.

บรรดาฐานะและเหตุทั้งสองอย่างนั้น คติ (กำเนิดมีนรกเป็นต้น) อุปธิ (อัตภาพ) กาล (เวลาที่กรรมให้ผล) ปโยค (การประกอบกรรม) เป็นฐานะของวิบาก. กรรมเป็นเหตุของวิบาก.

บทว่า ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ ได้แก่ ฌาน ๔ วิโมกข์ ๘ สมาธิ ๓ อนุปุพพสมาบัติ ๙.

บทว่า สงฺกิเลสํ ได้แก่ ธรรมที่เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม.

บทว่า โวทานํ ได้แก่ ธรรมที่เป็นส่วนแห่งคุณพิเศษ.

บทว่า วุฏฺฐานํ ได้แก่ ฌานที่คล่องแคล่วที่ตรัสไว้อย่างนี้ว่า แม้โวทานะ ก็ชื่อว่าวุฏฐานะ แม้การออกจากสมาธินั้นๆ ก็ชื่อว่า วุฏฐานะ ๑ ภวังค์และผลสมาบัติ ๑ เพราะว่าฌานที่คล่องแคล่วชั้นต่ำๆ เป็นพื้นฐานของฌานชั้นสูงๆ ขึ้นไป เพราะฉะนั้น แม้โวทานะ จึงตรัสว่าเป็นวุฏฐาะ. ส่วนการออกจากฌานทั้งปวงย่อมมีได้ด้วยภวังค์. การออกจากนิโรธสมาบัติมีได้ด้วยผลสมาบัติ. พระพุทธพจน์ว่า แม้การออกจากสมาธินั้นๆ ก็ชื่อว่าวุฏฐานะ ดังนี้ ตรัสไว้ทรงหมายการออกจากนิโรธสมาบัตินั้น.

บทว่า อเนกวิหิตํ เป็นต้น ได้พรรณนาไว้แล้วในวิสุทธิมรรค.

อาสวักขยญาณก็มีเนื้อความดังที่กล่าวไว้แล้วในหนหลังนั่นแล ผู้ประสงค์จะทราบข้อความอย่างพิสดารของญาณทั้ง ๓ แม้ข้างต้น พึงตรวจดูข้อความที่พรรณนาไว้ในมหาสีหนาทสูตร ในอรรถกถามัชฌิมนิกาย.

บทว่า สมาหิตสฺส แปลว่า ผู้มีจิตเป็นอารมณ์เป็นหนึ่ง.

บทว่า สมาธิ มคฺโค ความว่า สมาธิเป็นอุบายเพื่อบรรลุฌานเหล่านี้. ความไม่มีจิตมีอารมณ์เป็นหนึ่ง ชื่อว่าอสมาธิ. ทางที่ผิด ชื่อว่ากุมมัคคะ.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงกำลังพระญาณของพระตถาคต.

จบอรรถกถาพลสูตรที่ ๑๐ จบมหาวรรควรรณนาที่ ๑ อรรถกถาเป็นวรรคที่ ๖ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โสณสูตร

๒. ผัคคุณสูตร

๓. ฉฬาภิชาติยสูตร

๔. อาสวสูตร

๕. ทารุกัมมิกสูตร

๖. จิตตหัตถิสาริปุตตสูตร

๗. ปรายนสูตร

๘. อุทกสูตร

๙. นิพเพธิกสูตร

๑๐. พลสูตร ฯ -----------------------------------------------------