มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ อนุโลมติกปัฏฐาน กุสลัตติกะ ปัญหาวาร กัมมปัจจัย

ในคำนี้ว่า กุสลา เจตนา สมฺปยุตฺตกานํ ในกัมมปัจจัย เจตนา พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ตรัสว่าสหชาตะ เพราะไม่มีการจำแนกเป็นสหชาตกัมมปัจจัยและนานักขณิกกัมมปัจจัย แต่ในการวิสัชนาอัพยากตธรรม การจำแนกนั้นมีอยู่. เพราะฉะนั้น เจตนาที่เป็นสหชาตะและนานักขณิกะ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสไว้ในวาระนั้น.

ปฏิสนธิศัพท์ ตรัสไว้ด้วยอำนาจกฏัตตารูป.

สองบทว่า เจตนา วตฺถุสฺส คือ เจตนาเป็นปัจจัยแก่วัตถุ ตรัสไว้เพื่อแสดงว่าอรูปธรรมอิงอาศัยวัตถุในปฏิสนธิขณะ ย่อมเป็นไปเพราะวัตถุเป็นปัจจัยแม้ก็จริง จึงเจตนาก็เป็นปัจจัยแก่วัตถุได้.

แม้ในวิบากปัจจัย ผู้ศึกษาพึงทราบเนื้อความในปฏิสนธิวาระ โดยนัยนี้เหมือนกัน.

____________________________

บาลีเรียก นานาขณิกะ.

อรรถกถากัมมปัจจัย จบ. -----------------------------------------------------