๑

พึงทราบวินิจฉัยในกุมมสูตรที่ ๓ ดังต่อไปนี้.

บทว่า มหากุมฺมกุลํ ได้แก่ ตระกูลเต่ากระดองใหญ่.

บทว่า อคมาสิ ความว่า ได้ไปด้วยความสำคัญว่า ในที่นี้พึงมีของบางอย่างกินแน่ เมื่อเขาตระหนี่สิ่งนั้น ก็จะห้ามเรา ดังนี้.

บทว่า ปปตาย หนามเหล็กมีสัณฐานคล้ายลูกดอกมีเงี่ยง ผูกด้วยเชือกยาว สอดไว้ในด้ามไม้ถือไป พอพุ่งไปติดอยู่ที่กระดองเต่า ไม้ก็ดีดออกโดยเร็ว เชือกก็ไปมัดเป็นอันเดียวกัน ท่านเรียกว่าลูกดอก.

บทว่า โส กุมฺโม คือ เต่านั้นถูกยิง.

บทว่า เยน โส กุมฺโม ความว่า เต่าตัวที่ถูกยิง ผู้มีความต้องการนั้นจึงกลับเสีย ด้วยคิดว่า ความสงสัยจักมีได้เพราะฟังเสียงน้ำดังนี้. ชื่อว่ากุมมะ เต่า.

บทว่า นทานิ ตฺวํ อมฺหากํ ความว่า บัดนี้ ท่านไปอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูไม่ใช่พวกของเรา. อนึ่ง นายพรานอยู่ในเรือคร่าเชือกมามัดเต่าผู้สนทนาอยู่อย่างนี้ กระทำได้ตามปรารถนา.

คำที่เหลือในสูตรนี้ และในสูตรต่อแต่นี้ง่ายทั้งนั้นแล.

จบอรรถกถากุมมสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------