๑

อปทานของท่านพระชาติปูชกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ชายํ ตสฺส วิปสฺสิสฺส ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสร้างแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในเรือนที่มีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้ยินพวกหมอดูทำนายลักษณะของพระวิปัสสีโพธิสัตว์ว่า ได้ยินว่า กุมารนี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้า เป็นผู้เลิศประเสริฐกว่าชาวโลกทั้งหมด จักขนสรรพสัตว์ออกจากสงสารแน่นอน.

ครั้งได้ยินแล้วจึงได้ทำการบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เริ่มแต่ในเวลาที่ยังเป็นเด็กๆ คล้ายกับทำการบูชาแด่พระพุทธเจ้าฉะนั้น. ภายหลัง ครั้นทำการบูชาอย่างใหญ่ แม้ในพระพุทธเจ้าผู้ประสูติแล้ว ตลอดทั้ง ๓ คราว คือคราวเป็นเด็ก คราวเป็นพระราชกุมารและคราวที่ได้ครองราชสมบัติตามลำดับ.

พอจุติจากอัตภาพนั้นได้บังเกิดในสวรรค์ชั้นดุสิตเป็นต้น เสวยทิพยสุขแล้ว ภายหลังได้เกิดในมนุษย์เป็นพระเจ้าจักรพรรดิเป็นต้น.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้บังเกิดในเรือนอันมีสกุล ในเวลาที่มีอายุได้ ๘๗ ปีนั่นแล ได้เลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้า บวชแล้วเจริญวิปัสสนาไม่นานนัก ก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ในกาลอื่น ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ชายํ ตสฺส วิปสฺสิสฺส ดังนี้.

ถ้อยคำนั้นทั้งหมด ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้วในหนหลังแล.

ในบทว่า เนมิตฺตานํ สุณิตฺวาน นี้ มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่า เนมิตฺตา เพราะย่อมรู้นิมิตเหตุการณ์ ได้แก่เหตุที่จะได้รับความสุขและความทุกข์.

อธิบายว่า ได้ยินคำทำนายของพวกหมอดูเหล่านั้นแล้ว.

คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น. จบอรรถกถาชาติปูชกเถราปทาน จบอรรถกถามหาปริวารวรรคที่ ๑๒ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มหาปริวารเถราปทาน

๒. สุมังคลเถราปทาน

๓. สรณคมนิยเถราปทาน

๔. เอกาสนิยเถราปทาน

๕. สุวรรณปุปผิยเถราปทาน

๖. จิตกปูชกเถราปทาน

๗. พุทธสัญญกเถราปทาน

๘. มัคคสัญญกเถราปทาน

๙. ปัจจุปัฏฐานสัญญกเถราปทาน

๑๐. ชาติปูชกเถราปทาน

บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวรวมคาถาไว้ ๙๐ คาถา ฉะนี้แล. จบมหาปริวารวรรคที่ ๑๒ -----------------------------------------------------