๑

อปทานของท่านพระโขมทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า นคเร พนฺธุมติยา ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญบุญญาธิการไว้ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานในภพนั้นๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เลื่อมใสยิ่งในพระศาสนา นับถือพระรัตนตรัยว่าเป็นของของเรา ฟังธรรมในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี มีใจเลื่อมใส ได้กระทำการบูชาด้วยผ้าไหม.

ท่านได้กระทำผ้าไหมนั้นนั่นแลให้เป็นมูลค่า ทำบุญตลอดชีวิต จากนั้นก็บังเกิดในเทวโลก. เสวยทิพยสุขไปมาในเทวดา ๖ ชั้น จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เสวยมนุษยสมบัติมีอย่างต่างๆ มีจักรพรรดิเป็นต้นในมนุษยโลก เมื่อบุญสมภารถึงความแก่รอบแล้ว บังเกิดในเรือนมีตระกูล ในพุทธุปบาทกาลนี้เจริญวัยแล้ว ฟังธรรมในสำนักของพระศาสดาได้ศรัทธาแล้วบรรพชา เจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็บรรลุพระอรหัต.

ท่านปรากฏโดยนามแห่งบุญที่ตนได้ทำไว้ว่า โขมทายกเถระ.

ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เกิดโสมนัส เมื่อจะแสดงปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า นคเร พนฺธุมติยา ดังนี้.

ในคำนั้น ญาติ ท่านเรียกว่าพันธุ พวกพ้องอยู่สืบต่อกันมาในนครใด นครนั้นท่านเรียกว่าพันธุมดี.

คำว่า โรเปมิ พีชสมฺปทํ ความว่า เราปลูก คือเริ่มตั้งพีชสมบัติ คือบุญมีทานและศีลเป็นต้น. จบอรรถกถาโขมทายกเถราปทาน จบอรรถกถาสุภูติวรรคที่ ๓ จบอรรถกถาจตุภาณวาร -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สุภูติเถราปทาน

๒. อุปวาณเถราปทาน

๓. ตีณิสรณาคมนิยเถราปทาน

๔. เบญจสีลสมาทานนิยเถราปทาน

๕. อันนสังสาวกเถราปทาน

๖. ธูปทายกเถราปทาน

๗. ปุฬินปูชกเถราปทาน

๘. อุตติยเถราปทาน

๙. เอกัญชลิกเถราปทาน

๑๐. โขมทายกเถราปทาน

คาถารวมทั้งหมดที่ท่านกล่าวไว้มี ๑๘๕ คาถา. จบ สุภูติวรรคที่ ๓. จบ ภาณวารที่ ๔. -----------------------------------------------------