๑. หมวดมนุสสิตถี ๒๗ จตุกกะ

๔๓ภิกฺขุปจฺจตฺถิกา ภิกฺขุํ มนุสฺสิตฺถิยา สนฺติเก อาเนตฺวา องฺคชาเตน วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ มุขํ อภินิสีเทนฺติ สนฺถตสฺส อสนฺถตาย อสนฺถตสฺส สนฺถตาย สนฺถตสฺส สนฺถตาย อสนฺถตสฺส อสนฺถตาย ฯ โส เจ ปเวสนํ สาทิยติ ปวิฏฺฐํ สาทิยติ ฐิตํ สาทิยติ อุทฺธรณํ สาทิยติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯเปฯ น สาทิยติ อนาปตฺติ ฯ {๔๓.๑} ภิกฺขุปจฺจตฺถิกา ภิกฺขุํ มนุสฺสิตฺถิยา ชาครนฺติยา สุตฺตาย มตฺตาย อุมฺมตฺตาย ปมตฺตาย มตาย อกฺขายิตาย มตาย เยภุยฺเยน อกฺขายิตาย ฯเปฯ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯเปฯ มตาย เยภุยฺเยน ขายิตาย สนฺติเก อาเนตฺวา องฺคชาเตน วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ มุขํ อภินิสีเทนฺติ สนฺถตสฺส อสนฺถตาย อสนฺถตสฺส สนฺถตาย สนฺถตสฺส สนฺถตาย อสนฺถตสฺส อสนฺถตาย ฯ โส เจ ปเวสนํ สาทิยติ ปวิฏฺฐํ สาทิยติ ฐิตํ สาทิยติ อุทฺธรณํ สาทิยติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯเปฯ น สาทิยติ อนาปตฺติ ฯ {๔๓.๒} ภิกฺขุปจฺจตฺถิกา ภิกฺขุํ อมนุสฺสิตฺถิยา ฯเปฯ ติรจฺฉานคติตฺถิยา มนุสฺสอุภโตพฺยญฺชนกสฺส อมนุสฺสอุภโตพฺยญฺชนกสฺส ติรจฺฉานคต- อุภโตพฺยญฺชนกสฺส มนุสฺสปณฺฑกสฺส อมนุสฺสปณฺฑกสฺส ติรจฺฉานคต- ปณฺฑกสฺส มนุสฺสปุริสสฺส อมนุสฺสปุริสสฺส ติรจฺฉานคตปุริสสฺส สนฺติเก อาเนตฺวา องฺคชาเตน วจฺจมคฺคํ มุขํ อภินิสีเทนฺติ สนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส สนฺถตสฺส สนฺถตสฺส สนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส ฯ โส เจ ปเวสนํ สาทิยติ ปวิฏฺฐํ สาทิยติ ฐิตํ สาทิยติ อุทฺธรณํ สาทิยติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯเปฯ น สาทิยติ อนาปตฺติ ฯ {๔๓.๓} ภิกฺขุปจฺจตฺถิกา ภิกฺขุํ ติรจฺฉานคตปุริสสฺส ชาครนฺตสฺส สุตฺตสฺส มตฺตสฺส อุมฺมตฺตสฺส ปมตฺตสฺส มตสฺส อกฺขายิตสฺส มตสฺส เยภุยฺเยน อกฺขายิตสฺส ฯเปฯ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯเปฯ มตสฺส เยภุยฺเยน ขายิตสฺส สนฺติเก อาเนตฺวา องฺคชาเตน วจฺจมคฺคํ มุขํ อภินิสีเทนฺติ สนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส สนฺถตสฺส สนฺถตสฺส สนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส อสนฺถตสฺส ฯ โส เจ ปเวสนํ สาทิยติ ปวิฏฺฐํ สาทิยติ ฐิตํ สาทิยติ อุทฺธรณํ สาทิยติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯเปฯ น สาทิยติ อนาปตฺติ ฯ

๔๔ยถา ภิกฺขุปจฺจตฺถิกา วิตฺถาริตา เอวํ ราชปจฺจตฺถิกา โจรปจฺจตฺถิกา ธุตฺตปจฺจตฺถิกา อุปฺปลคนฺธปจฺจตฺถิกา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

๔๕มคฺเคน มคฺคํ ปเวเสติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ มคฺเคน อมคฺคํ ปเวเสติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ อมคฺเคน มคฺคํ ปเวเสติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ อมคฺเคน อมคฺคํ ปเวเสติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ

๔๖ภิกฺขุ สุตฺตภิกฺขุมฺหิ วิปฺปฏิปชฺชติ ปฏิพุทฺโธ สาทิยติ อุโภ นาเสตพฺพา ฯ ปฏิพุทฺโธ น สาทิยติ ทูสโก นาเสตพฺโพ ฯ ภิกฺขุ สุตฺตสามเณรมฺหิ วิปฺปฏิปชฺชติ ปฏิพุทฺโธ สาทิยติ อุโภ นาเสตพฺพา ฯ ปฏิพุทฺโธ น สาทิยติ ทูสโก นาเสตพฺโพ ฯ สามเณโร สุตฺตภิกฺขุมฺหิ วิปฺปฏิปชฺชติ ปฏิพุทฺโธ สาทิยติ อุโภ นาเสตพฺพา ฯ ปฏิพุทฺโธ น สาทิยติ ทูสโก นาเสตพฺโพ ฯ สามเณโร สุตฺตสามเณรมฺหิ วิปฺปฏิปชฺชติ ปฏิพุทฺโธ สาทิยติ อุโภ นาเสตพฺพา ฯ ปฏิพุทฺโธ น สาทิยติ ทูสโก นาเสตพฺโพ ฯ