จิตตฐิติกถา

เอกํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อุปฑฺฒทิวโส อุปฺปาทกฺขโณ อุปฑฺฒทิวโส วยกฺขโณติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอดวัน หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. กึ่งวันเป็นอุปปาทขณะ กึ่งวันเป็นวยขณะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกํ จิตฺตํ เทฺว ทิวเส ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิวโส อุปฺปาทกฺขโณ ทิวโส วยกฺขโณติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอด ๒ วัน หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. วันหนึ่งเป็นอุปปาทขณะ อีกวันหนึ่งเป็นวยขณะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกํ จิตฺตํ จตฺตาโร ทิวเส ติฏฺฐติ ฯเปฯ อฏฺฐ ทิวเส ติฏฺฐติ ทส ทิวเส ติฏฺฐติ วีสติ ทิวเส ติฏฺฐติ มาสํ ติฏฺฐติ เทฺว มาเส ติฏฺฐติ จตฺตาโร มาเส ติฏฺฐติ อฏฺฐ มาเส ติฏฺฐติ ทส มาเส ติฏฺฐติ สํวจฺฉรํ ติฏฺฐติ เทฺว วสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ วสฺสานิ ติฏฺฐติ อฏฺฐติ วสฺสานิ ติฏฺฐติ ทส วสฺสานิ ติฏฺฐติ วีสติ วสฺสานิ ติฏฺฐติ ตึส วสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาลีส วสฺสานิ ติฏฺฐติ ปญฺญาส วสฺสานิ ติฏฺฐติ วสฺสสตํ ติฏฺฐติ เทฺว วสฺสสตานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ วสฺสสตานิ ติฏฺฐติ ปญฺจ วสฺสสตานิ ติฏฺฐติ วสฺสสหสฺสํ ติฏฺฐติ เทฺว วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ อฏฺฐ วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ โสฬส วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ กปฺปํ ติฏฺฐติ เทฺว กปฺเป ติฏฺฐติ จตฺตาโร กปฺเป ติฏฺฐติ อฏฺฐ กปฺเป ติฏฺฐติ โสฬส กปฺเป ติฏฺฐติ พตฺตึส กปฺเป ติฏฺฐติ จตุสฏฺฐี กปฺเป ติฏฺฐติ ปญฺจ กปฺปสตานิ ติฏฺฐติ กปฺปสหสฺสํ ติฏฺฐติ เทฺว กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ อฏฺฐ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ โสฬส กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาลีส กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ สฏฺฐี กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ ฯเปฯ จตุราสีติ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว จตฺตาลีส กปฺปสหสฺสานิ อุปฺปาทกฺขโณ เทฺว จตฺตาลีส กปฺปสหสฺสานิ วยกฺขโณติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอด ๔ วัน ฯลฯ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘ วัน ตั้งอยู่ได้ ตลอด ๑๐ วัน ตั้งอยู่ได้ตลอด ๒๐ วัน ตั้งอยู่ได้ตลอดเดือนหนึ่ง ตั้ง อยู่ได้ตลอด ๒ เดือน ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔ เดือน ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘ เดือน ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๐ เดือน ตั้งอยู่ได้ตลอดปีหนึ่ง ตั้งอยู่ได้ตลอด ๒ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๐ ปี ตั้งอยู่ ได้ตลอด ๒๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๓๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔๐ ปี ตั้งอยู่ ได้ตลอด ๕๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๒๐๐ ปี ตั้งอยู่ ได้ตลอด ๔๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๕๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑,๐๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๒,๐๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔,๐๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘,๐๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๖,๐๐๐ ปี ตั้งอยู่ได้ตลอดกัลป์หนึ่ง ตั้งอยู่ได้ ตลอด ๒ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๖ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๓๒ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๖๔ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๕๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ ได้ตลอด ๒,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๘,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๑๖,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๒๐,๐๐๐ กัลป์ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๖๐,๐๐๐ กัลป์ ฯลฯ ตั้งอยู่ได้ตลอด ๔๘,๐๐๐ กัลป์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ๒,๐๐๐ กัลป์เป็นอุปปาทขณะ อีก ๔๘,๐๐๐ กัลป์ เป็นวยขณะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถญฺเญ ธมฺมา เอกาหํ พหุมฺปิ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ธรรมอื่นๆ ที่เกิดขึ้นแล้วดับไป แม้มากครั้งในวันหนึ่งมีอยู่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ธรรมเหล่านั้นเปลี่ยนแปลงไปเร็วกว่าจิต หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกํ ธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ ลหุปริวตฺตํ ยถยิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ ยาวญฺจิทํ ภิกฺขเว อุปมาปิ น สุกรา ยาว ลหุปริวตฺตํ จิตฺตนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ฯ

ส. ธรรมเหล่านั้นเปลี่ยนแปลงไปเร็วกว่าจิต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็น ธรรมอื่น แม้สักอย่างหนึ่ง ที่เปลี่ยนแปลงไปเร็วเหมือนจิตเลย แม้ การเปรียบเทียบว่า จิตได้เปลี่ยนแปลงไปเร็วเพียงไรก็ทำได้ไม่ง่าย เลยทีเดียว ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ธรรมเหล่านั้นเปลี่ยนแปลงไปเร็วกว่าจิต

เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว มกฺกโฏ อรญฺเญ ปวเน จรมาโน สาขํ คณฺหาติ ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ เอวเมว โข ภิกฺขเว ยทิทํ วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ มโน อิติปิ วิญฺญาณํ อิติปิ ตํ รตฺติยา จ ทิวสสฺส จ อญฺญเทว อุปฺปชฺชติ อญฺญํ นิรุชฺฌตีติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ เต ธมฺมา จิตฺเตน ลหุปริวตฺตาติ ฯ

ส. ธรรมเหล่านั้นเปลี่ยนแปลงไปเร็วกว่าจิต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลิงเที่ยวไปในป่า ในไพร จับกิ่งไม้ ปล่อยกิ่งนั้นแล้วจับกิ่งอื่น ปล่อยกิ่งนั้นแล้วจับ กิ่งอื่น แม้ฉันใด ธรรมชาติที่เรียกว่า จิต บ้าง ว่า มโน บ้าง ว่า วิญญาณ บ้าง ก็ฉันนั้นแล ดวงอื่นเทียวเกิดขึ้น ดวงอื่นเทียว ดับไป ทั้งคืนทั้งวัน ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ธรรมนั้นเปลี่ยนแปลงไปเร็วกว่าจิต

เอกํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตวิญฺญาณํ ฯเปฯ ฆานวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณํ อกุสลํ จิตฺตํ ราคสหคตํ โทสสหคตํ โมหสหคตํ มานสหคตํ ทิฏฺฐิสหคตํ วิจิกิจฺฉาสหคตํ ถีนสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ อหิริกสหคตํ อโนตฺตปฺปสหคตํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. จักขุวิญญาณตั้งอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ @ อํ. เอก. ข้อ ๕๒ หน้า ๑๑ ส. โสตวิญญาณ ฯลฯ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ จิตเป็น อกุศล จิตสหรคตด้วยราคะ จิตสหรคตด้วยโทสะ จิตสหรคตด้วยโมหะ จิตสหรคตด้วยมานะ จิตสหรคตด้วยทิฏฐิ จิตสหรคตด้วยวิจิกิจฉา จิต สหรคตด้วยถีนะ จิตสหรคตด้วยอุทธัจจะ จิตสหรคตด้วยอหิริกะ จิต สหรคตด้วยอโนตตัปปะ ตั้งอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เยเนว จิตฺเตน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ เตเนว จิตฺเตน โสเตน สทฺทํ สุณาติ ฯเปฯ ฆาเนน คนฺธํ ฆายติ ชิวฺหาย รสํ สายติ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ ฯเปฯ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ ฯเปฯ เยเนว จิตฺเตน มนสา ธมฺมํ วิชานาติ เตเนว จิตฺเตน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ ฯเปฯ โสเตน สทฺทํ สุณาติ ฆาเนน คนฺธํ ฆายติ ชิวฺหาย รสํ สายติ ฯเปฯ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลเห็นรูปด้วยตาทางจิตใด ก็ฟังเสียงทางหูด้วยจิตดวงเดียวกันนั้น แหละ ฯลฯ ดมกลิ่นทางจมูก ลิ้มรสทางลิ้น ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ฯลฯ รู้ธรรมารมณ์ทางใจด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ ฯลฯ บุคคลรู้ธรรมา- รมณ์ทางใจด้วยจิตใด ก็เห็นรูปทางตาด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ ฯลฯ ฟังเสียงทางหู ดมกลิ่นทางจมูก ลิ้มรสทางลิ้น ฯลฯ ถูกต้องโผฏฐัพพะ ทางกายด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เอกํ จิตฺตํ ทิวสํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เยเนว จิตฺเตน อภิกฺกมติ เตเนว จิตฺเตน ปฏิกฺกมติ เยเนว จิตฺเตน ปฏิกฺกมติ เตเนว จิตฺเตน อภิกฺกมติ เยเนว จิตฺเตน อาโลเกติ เตเนว จิตฺเตน วิโลเกติ เยเนว จิตฺเตน วิโลเกติ เตเนว จิตฺเตน อาโลเกติ เยเนว จิตฺเตน สมฺมิญฺเชติ เตเนว จิตฺเตน ปสาเรติ เยเนว จิตฺเตน ปสาเรติ เตเนว จิตฺเตน สมฺมิญฺเชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จิตดวงหนึ่งตั้งอยู่ได้ตลอดวันหนึ่ง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลก้าวไปด้วยจิตใด ก็ถอยกลับด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ ถอย กลับด้วยจิตใด ก็ก้าวไปด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ แลดูด้วยจิตใด ก็เหลียวซ้ายแลขวาด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ เหลียวซ้ายแลขวาด้วย จิตใดก็แลดูด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ คู้เข้าด้วยจิตใด ก็เหยียดออก ด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ เหยียดออกด้วยจิตใด ก็คู้เข้าด้วยจิต ดวงเดียวกันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มนุสฺสานํ เอกํ จิตฺตํ ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ จนตลอดอายุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. มนุษย์ทั้งหลายก็มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่จนตลอดอายุ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ จาตุมฺมหาราชิกานํ เทวานํ ฯเปฯ ตาวตึสานํ เทวานํ ... ยามานํ เทวานํ ... ตุสิตานํ เทวานํ ... นิมฺมานรตีนํ เทวานํ ... ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ ... พฺรหฺมปาริสชฺชานํ เทวานํ ... พฺรหฺมปุโรหิตานํ เทวานํ ... มหาพฺรหฺมานํ เทวานํ ... ปริตฺตาภานํ เทวานํ ... อปฺปมาณาภานํ เทวานํ ... อาภสฺสรานํ เทวานํ ... ปริตฺตสุภานํ เทวานํ ... อปฺปมาณสุภานํ เทวานํ ... สุภกิณฺหานํ เทวานํ ... เวหปฺผลานํ เทวานํ ... อวิหานํ เทวานํ ... อตปฺปานํ เทวานํ ... สุทสฺสานํ เทวานํ ... สุทสฺสีนํ เทวานํ ฯเปฯ อกนิฏฺฐานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่จน ตลอดอายุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เทพชั้นจาตุมหาราช ฯลฯ เทพชั้นดาวดึงส์ ... เทพชั้นยามา ... เทพชั้น ดุสิต ... เทพชั้นนิมมานรดี ... เทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตี ... เทพชั้นพรหม ปาริสัช ... เทพชั้นพรหมปุโรหิต ... เทพชั้นมหาพรหม ... เทพชั้นปริต- ตาภา ... เทพชั้นอัปปมาณาภา ... เทพชั้นอาภัสสรา ... เทพชั้นปริตตสุภา ... เทพชั้นอัปปมาณสุภา ... เทพชั้นสุภกิณหา ... เทพชั้นเวหัปผลา ... เทพชั้นอวิหา ... เทพชั้นอาตัปปา ... เทพชั้นสุทัสสา ... เทพชั้นสุทัสสี ฯลฯ เทพชั้นอกนิฏฐา มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่จนตลอดอายุ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มนุสฺสานํ วสฺสสตํ อายุปฺปมาณํ มนุสฺสานํ เอกํ จิตฺตํ วสฺสสตํ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ มีประมาณอายุ ๒๐,๐๐๐ กัลป์ เทพเหล่านั้น มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ตลอด ๒๐,๐๐๐ กัลป์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. มนุษย์ทั้งหลายมีประมาณอายุ ๑๐๐ ปี มนุษย์เหล่านั้นก็มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ตลอด ๑๐๐ ปี หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ วีสติ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ จาตุมฺมหาราชิกานํ เทวานํ ปญฺจ วสฺสสตานิ อายุปฺปมาณํ จาตุมฺมหาราชิกานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ ปญฺจ วสฺสสตานิ ติฏฺฐติ ฯเปฯ วสฺสสหสฺสํ ติฏฺฐติ เทฺว วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ อฏฺฐ วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ โสฬส วสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐติ กปฺปสฺส ตติยภาคํ ติฏฺฐติ อุปฑฺฒกปฺปํ ติฏฺฐติ เอกํ กปฺปํ ติฏฺฐติ เทฺว กปฺเป ติฏฺฐติ จตฺตาโร กปฺเป ติฏฺฐติ อฏฺฐ กปฺเป ติฏฺฐติ โสฬส กปฺเป ติฏฺฐติ พตฺตึส กปฺเป ติฏฺฐติ จตุสฏฺฐี กปฺเป ติฏฺฐติ ปญฺจ กปฺปสตานิ ติฏฺฐติ กปฺปสหสฺสํ ติฏฺฐติ เทฺว กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ จตฺตาริ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ อฏฺฐ กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐติ ฯเปฯ อกนิฏฺฐานํ เทวานํ โสฬส กปฺปสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อกนิฏฺฐานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ โสฬส กปฺปสหสฺสานิ ติฏฺฐตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ มีประมาณอายุ ๒๐,๐๐๐ กัลป์ เทพเหล่านั้น มีจิตดวงเดียวตั้ง อยู่ตลอด ๒๐,๐๐๐ กัลป์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เทพชั้นจาตุมหาราช มีประมาณอายุ ๕๐๐ ปี เทพเหล่านั้น ก็มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ตลอด ๕๐๐ ปี ฯลฯ ตั้งอยู่ตลอด ๑,๐๐๐ ปี (ชั้นดาวดึงส์) ... ตั้งอยู่ตลอด ๒,๐๐๐ ปี (ชั้นยามา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๔,๐๐๐ ปี (ชั้น ดุสิต) ... ตั้งอยู่ตลอด ๘,๐๐๐ ปี (ชั้นนิมมานรดี) ... ตั้งอยู่ ๑๖,๐๐๐ ปี (ชั้นปรนิมมิตวสวัตตี) ตั้งอยู่ตลอด ๑ ใน ๓ ส่วน ของกัลป์ (ชั้น พรหมปาริสัช) ... ตั้งอยู่ตลอดกึ่งกัลป์ (ชั้นพรหมปุโรหิต) ... ตั้งอยู่ ตลอดกัลป์หนึ่ง (ชั้นมหาพรหม) ... ตั้งอยู่ตลอด ๒ กัลป์ (ชั้น ปริตตาภา) ตั้งอยู่ตลอด ๔ กัลป์ (ชั้นอัปปมาณาภา) ... ตั้งอยู่ ตลอด ๘ กัลป์ (ชั้นอาภัสสรา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๑๖ กัลป์ (ชั้นปริตต สุภา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๓๒ กัลป์ (ชั้นอัปปมาณสุภา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๖๔ กัลป์ (ชั้นสุภกิณหา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๕๐๐ กัลป์ (ชั้นเวหัปผลา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๑,๐๐๐ กัลป์ (ชั้นอวิหา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๒,๐๐๐ กัลป์ (ชั้นอตัปปา) ... ตั้งอยู่ตลอด ๔,๐๐๐ กัลป์ (ชั้นสุทัสสา) ... ตั้งอยู่ ตลอด ๘,๐๐๐ กัลป์ (ชั้นสุทัสสี) ฯลฯ เทพชั้นอกนิฏฐา มีประมาณ อายุ ๑๖,๐๐๐ กัลป์ เทพเหล่านั้น มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ตลอด ๑๖,๐๐๐ กัลป์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ จิตฺตํ มุหุตฺตํ มุหุตฺตํ อุปฺปชฺชติ มุหุตฺตํ มุหุตฺตํ นิรุชฺฌตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อากาสานญฺจายตนูปคา เทวา มุหุตฺตํ มุหุตฺตํ จวนฺติ มุหุตฺตํ มุหุตฺตํ อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ป. จิตของเทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ เกิดขึ้นครู่หนึ่งๆ ดับไปครู่หนึ่งๆ หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ จุติครู่หนึ่งๆ อุปบัติครู่ หนึ่งๆ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนูปคานํ เทวานํ เอกํ จิตฺตํ ยาวตายุกํ ติฏฺฐตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อากาสานญฺจายตนูปคา เทวา เยเนว จิตฺเตน อุปฺปชฺชนฺติ เตเนว จิตฺเตน จวนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จิตฺตฏฺฐิติกถา ฯ ------

ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ มีจิตดวงเดียว ตั้งอยู่ตลอด อายุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เทพทั้งหลายผู้อุปบัติในอากาสานัญจายตนภพ อุปบัติด้วยจิตดวงใด ก็ จุติด้วยจิตดวงเดียวกันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ จิตตฐิติกถา จบ -----------------------------------------------------