ปทโสธนวาร

จกฺขุ จกฺขายตนนฺติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขายตนํ จกฺขายตนํ จกฺขุ เจว จกฺขายตนญฺจ ฯ จกฺขายตนํ จกฺขูติ: อามนฺตา ฯ โสตํ โสตายตนนฺติ: ทิพฺพโสตํ ตณฺหาโสตํ โสตํ น โสตายตนํ โสตายตนํ โสตญฺเจว โสตายตนญฺจ ฯ โสตายตนํ โสตนฺติ: อามนฺตา ฯ ฆานํ ฆานายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ ฆานายตนํ ฆานนฺติ: อามนฺตา ฯ ชิวฺหา ชิวฺหายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ ชิวฺหายตนํ ชิวฺหาติ: อามนฺตา ฯ กาโย กายายตนนฺติ: กายายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส กาโย กาโย น กายายตนํ กายายตนํ กาโย เจว กายายตนญฺจ ฯ กายายตนํ กาโยติ: อามนฺตา ฯ รูปํ รูปายตนนฺติ: รูปายตนํ ฐเปตฺวา อวเสสํ รูปํ รูปํ น รูปายตนํ รูปายตนํ รูปญฺเจว รูปายตนญฺจ ฯ รูปายตนํ รูปนฺติ: อามนฺตา ฯ สทฺโท สทฺทายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ สทฺทายตนํ สทฺโทติ: อามนฺตา ฯ คนฺโธ คนฺธายตนนฺติ: สีลคนฺโธ สมาธิคนฺโธ ปญฺญาคนฺโธ คนฺโธ น คนฺธายตนํ คนฺธายตนํ คนฺโธ เจว คนฺธายตนญฺจ ฯ คนฺธายตนํ คนฺโธติ: อามนฺตา ฯ รโส รสายตนนฺติ: อตฺถรโส ธมฺมรโส วิมุตฺติรโส รโส น รสายตนํ รสายตนํ รโส เจว รสายตนญฺจ ฯ รสายตนํ รโสติ: อามนฺตา ฯ โผฏฺฐพฺโพ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ โผฏฺฐพฺพายตนํ โผฏฺฐพฺโพติ: อามนฺตา ฯ มโน มนายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ มนายตนํ มโนติ: อามนฺตา ฯ ธมฺโม ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม ธมฺโม น ธมฺมายตนํ ธมฺมายตนํ ธมฺโม เจว ธมฺมายตนญฺจ ฯ ธมฺมายตนํ ธมฺโมติ: อามนฺตา ฯ

จักขุคือจักขายตนะหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่าจักขุ แต่ไม่ใช่จักขายตนะ จักขายตนะเป็นจักขุด้วย เป็นจักขายตนะด้วย. จักขายตนะคือจักขุหรือ? ถูกแล้ว. โสตะคือโสตายตนะหรือ? ทิพพโสตะ ตัณหาโสตะ เรียกว่าโสตะ แต่ไม่ใช่โสตายตนะ โสตายตนะเป็นโสตะ ด้วย เป็นโสตายตนะด้วย. โสตายตนะคือโสตะหรือ? ถูกแล้ว. ฆานะคือฆานายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ฆานายตนะคือฆานะหรือ? ถูกแล้ว. ชิวหาคือชิวหายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ชิวหายตนะคือชิวหาหรือ? ถูกแล้ว. กายคือกายายตนะหรือ? ยกเว้นกายายตนะเสียแล้ว กายที่เหลือนอกนั้น เรียกว่ากาย แต่ไม่ใช่กายายตนะ กายายตนะเป็นกายด้วย เป็นกายายตนะด้วย. กายายตนะคือกายหรือ? ถูกแล้ว. รูปคือรูปายตนะหรือ? ยกเว้นรูปายตนะเสียแล้ว รูปที่เหลือนอกนั้น เรียกว่ารูป แต่ไม่ใช่รูปายตนะ รูปายตนะ เป็นรูปด้วย เป็นรูปายตนะด้วย. รูปายตนะคือรูปหรือ? ถูกแล้ว. สัททะคือสัททายตนะหรือ? ถูกแล้ว. สัททายตนะคือสัททะหรือ? ถูกแล้ว. คันธะคือคันธายตนะหรือ? สีลคันธะ (กลิ่นศีล) สมาธิคันธะ (กลิ่นสมาธิ) ปัญญาคันธะ (กลิ่นปัญญา) เรียกว่า คันธะ แต่ไม่ใช่คันธายตนะ คันธายตนะ เป็นคันธะด้วย เป็นคันธายตนะด้วย. คันธายตนะคือคันธะหรือ? ถูกแล้ว. รสะคือรสายตนะหรือ? อรรถรส ธรรมรส วิมุติรส เรียกว่ารสะ แต่ไม่ใช่รสายตนะ รสายตนะเป็นรสะด้วย เป็นรสายตนะด้วย. รสายตนะคือรสะหรือ? ถูกแล้ว. โผฏฐัพพะคือโผฏฐัพพายตนะหรือ? ถูกแล้ว. โผฏฐัพพายตนะคือโผฏฐัพพะหรือ? ถูกแล้ว. มโนคือมนายตนะหรือ? ถูกแล้ว. มนายตนะคือมโนหรือ? ถูกแล้ว. ธัมมะคือธัมมายตนะหรือ? ยกเว้นธัมมายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น เรียกว่าธัมมะ แต่ไม่ใช่ธัมมายตนะ ธัมมายตนะ เป็นธัมมะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย. ธัมมายตนะคือธัมมะหรือ? ถูกแล้ว.

น จกฺขุ น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขายตนํ น จกฺขูติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ น จกฺขายตนํ จกฺขุ จกฺขุญฺจ จกฺขายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ จกฺขายตนํ ฯ น โสตํ น โสตายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น โสตายตนํ น โสตนฺติ: ทิพฺพโสตํ ตณฺหาโสตํ น โสตายตนํ โสตํ โสตญฺจ โสตายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว โสตํ น จ โสตายตนํ ฯ น ฆานํ น ฆานายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ฆานายตนํ น ฆานนฺติ: อามนฺตา ฯ น ชิวฺหา น ชิวฺหายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ชิวฺหายตนํ น ชิวฺหาติ: อามนฺตา ฯ น กาโย น กายายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น กายายตนํ น กาโยติ: กายายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส กาโย น กายายตนํ กาโย กายญฺจ กายายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว กาโย น จ กายายตนํ ฯ น รูปํ น รูปายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น รูปายตนํ น รูปนฺติ: รูปายตนํ ฐเปตฺวา อวเสสํ รูปํ น รูปายตนํ รูปํ รูปญฺจ รูปายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ น เจว รูปํ น จ รูปายตนํ ฯ {๒๘๙.๑} น สทฺโท น สทฺทายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น สทฺทายตนํ น สทฺโทติ: อามนฺตา ฯ น คนฺโธ น คนฺธายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น คนฺธายตนํ น คนฺโธติ: สีลคนฺโธ สมาธิคนฺโธ ปญฺญาคนฺโธ น คนฺธายตนํ คนฺโธ คนฺธญฺจ คนฺธายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว คนฺโธ น จ คนฺธายตนํ ฯ น รโส น รสายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น รสายตนํ น รโสติ: อตฺถรโส ธมฺมรโส วิมุตฺติรโส น รสายตนํ รโส รสญฺจ รสายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว รโส น จ รสายตนํ ฯ น โผฏฺฐพฺโพ น โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น โผฏฺฐพฺพายตนํ น โผฏฺฐพฺโพติ: อามนฺตา ฯ น มโน น มนายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น มนายตนํ น มโนติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺมายตนํ น ธมฺโมติ: ธมฺมายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม น ธมฺมายตนํ ธมฺโม ธมฺมญฺจ ธมฺมายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว ธมฺโม น จ ธมฺมายตนํ ฯ ---------

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขายตนะ ไม่ใช่จักขุหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ ไม่ใช่จักขายตนะ เป็นแต่จักขุ ยกเว้นจักขุ และจักขายตนะ เสียแล้ว จักขุที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุและ ไม่ใช่จักขายตนะ. ไม่ใช่โสตะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตายตนะ ไม่ใช่โสตะหรือ? ทิพพโสตะ ตัณหาโสตะ ไม่ใช่โสตายตนะ เป็นแต่โสตะ ยกเว้นโสตะและโสตายตนะ เสียแล้ว โสตะที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่โสตะ และไม่ใช่โสตายตนะ. ไม่ใช่ฆานะ ไม่ใช่ฆานายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ฆานายตนะ ไม่ใช่ฆานะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ชิวหา ไม่ใช่ชิวหายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ชิวหายตนะ ไม่ใช่ชิวหาหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่กาย ไม่ใช่กายายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่กายายตนะ ไม่ใช่กายหรือ? ยกเว้นกายายตนะเสียแล้ว กายที่เหลือไม่ใช่กายายตนะ เป็นแต่กาย ยกเว้นกายและ กายายตนะเสียแล้ว กายที่เหลือไม่ใช่กาย และไม่ใช่กายายตนะ. ไม่ใช่รูป ไม่ใช่รูปายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูปายตนะ ไม่ใช่รูปหรือ? ยกเว้นรูปายตนะเสียแล้ว รูปที่เหลือไม่ใช่รูปายตนะ เป็นแต่รูป ยกเว้นรูปและ รูปายตนะเสียแล้ว รูปที่เหลือไม่ใช่รูป และไม่ใช่รูปายตนะ. ไม่ใช่สัททะ ไม่ใช่สัททายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัททายตนะ ไม่ใช่สัททะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่คันธะ ไม่ใช่คันธายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่คันธายตนะ ไม่ใช่คันธะหรือ? สีลคันธะ สมาธิคันธะ ปัญญาคันธะ ไม่ใช่คันธายตนะ เป็นแต่คันธะ ยกเว้นคันธะ และคันธายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือไม่ใช่คันธะ และไม่ใช่คันธายตนะ. ไม่ใช่รสะ ไม่ใช่รสายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รสายตนะ ไม่ใช่รสะหรือ? อรรถรส ธรรมรส วิมุตติรส ไม่ใช่รสายตนะ เป็นแต่รสะ ยกเว้นรสะ และรสายตนะ เสียแล้ว ธรรมที่เหลือไม่ใช่รสะ และไม่ใช่รสายตนะ. ไม่ใช่โผฏฐัพพะ ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ ไม่ใช่โผฏฐัพพะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มโน ไม่ใช่มนายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มนายตนะ ไม่ใช่มโนหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมายตนะ ไม่ใช่ธัมมะหรือ? ยกเว้นธัมมายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือไม่ใช่ธัมมายตนะ เป็นแต่ธัมมะ ยกเว้นธัมมะ และธัมมายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือไม่ใช่ธัมมะ และไม่ใช่ธัมมายตนะ. ปทโสธนมูลจักกวาร

จกฺขุ จกฺขายตนนฺติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขายตนํ จกฺขายตนํ จกฺขุ เจว จกฺขายตนญฺจ ฯ อายตนา โสตายตนนฺติ: โสตายตนํ อายตนญฺเจว โสตายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น โสตายตนํ ฯ จกฺขุ จกฺขายตนนฺติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขายตนํ จกฺขายตนํ จกฺขุ เจว จกฺขายตนญฺจ ฯ อายตนา ฆานายตนนฺติ: ฯเปฯ อายตนา ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ อายตนญฺเจว ธมฺมายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น ธมฺมายตนํ ฯ โสตํ ฯเปฯ ฆานํ ฯเปฯ ธมฺโม ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม ธมฺโม น ธมฺมายตนํ ธมฺมายตนํ ธมฺโม เจว ธมฺมายตนญฺจ ฯ อายตนา จกฺขายตนนฺติ จกฺขายตนํ อายตนญฺเจว จกฺขายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น จกฺขายตนํ ฯ ธมฺโม ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม น ธมฺมายตนํ ธมฺมายตนํ ธมฺโม เจว ธมฺมายตนญฺจ ฯ อายตนา โสตายตนนฺติ: ฯเปฯ อายตนา มนายตนนฺติ: มนายตนํ อายตนญฺเจว มนายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น มนายตนํ ฯ (เอเกกปทมูลกํ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ อสมฺโมหนฺเตน) ฯ

จักขุคือจักขายตนะหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่าจักขุ แต่ไม่ใช่จักขายตนะ จักขายตนะ เป็นจักขุด้วย เป็นจักขายตนะด้วย. อายตนะคือโสตายตนะหรือ? โสตายตนะ เป็นอายตนะด้วย เป็นโสตายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่โสตายตนะ. จักขุคือจักขายตนะหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่าจักขุ แต่ไม่ใช่จักขายตนะ จักขายตนะ เป็นจักขุด้วย เป็นจักขายตนะด้วย. อายตนะคือฆานายตนะหรือ? อายตนะคือธัมมายตนะหรือ? ธัมมายตนะ เป็นอายตนะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่ธัมมายตนะ. โสตะ ฯลฯ ฆานะ ฯลฯ. ธัมมะคือธัมมายตนะหรือ? ยกเว้นธัมมายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น เรียกว่าธัมมะ แต่ไม่ใช่ธัมมายตนะ ธัมมายตนะ เป็นธัมมะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย. อายตนะคือจักขายตนะหรือ? จักขายตนะ เป็นอายตนะด้วย เป็นจักขายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่จักขายตนะ ธัมมะคือธัมมายตนะหรือ? ยกเว้นธัมมายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่ธัมมายตนะ ธัมมายตนะ เป็น ธัมมะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย. อายตนะคือโสตายตนะหรือ ฯลฯ? อายตนะคือมนายตนะหรือ? มนายตนะเป็นอายตนะด้วย เป็นมนายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่มนายตนะ (ผู้มีปัญญาพึงผูกจักรนัยมีบทหนึ่งๆ เป็นมูล).

น จกฺขุ น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น โสตายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขุ น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น ฆานายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ นายตนา น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น โสตํ น โสตายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น จกฺขายตนํ ฯเปฯ นายตนา น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ฆานํ น ฆานายตนํ ฯเปฯ น ธมฺโม น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น โสตายตนํ ฯเปฯ นายตนา น มนายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ (จกฺกํ พนฺธนฺเตน สพฺพตฺถ อามนฺตาติ กาตพฺพํ) ฯ ---------

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ฆานายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ฆานะ ไม่ใช่ฆานายตนะหรือ? ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่มนายตนะหรือ? ถูกแล้ว (เมื่อผูกจักรนัย พึงเติมคำว่า อามันตา (ถูกแล้ว) ทุกบท). สุทธายตนวาร

จกฺขุ อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา จกฺขายตนนฺติ: จกฺขายตนํ อายตนญฺเจว จกฺขายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น จกฺขายตนํ ฯ โสตํ อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ ฆานํ .. ชิวฺหา .. กาโย .. รูปํ .. สทฺโท .. คนฺโธ .. รโส .. โผฏฺฐพฺโพ .. มโน .. ฯ ธมฺโม อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ อายตนญฺเจว ธมฺมายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น ธมฺมายตนํ ฯ

จักขุ คืออายตนะหรือ? อายตนะคือจักขายตนะหรือ? จักขายตนะ เป็นอายตนะด้วย เป็นจักขายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่จักขายตนะ. โสตะ คืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ฯลฯ ฆานะ ... ชิวหา ... กาย ... รูป ... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... มนะ ... ธัมมะ คืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. อายตนะ คือธัมมายตนะหรือ? ธัมมายตนะ เป็นอายตนะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย อายตนะที่เหลือ นอกนั้น เรียก ว่าอายตนะ แต่ไม่ใช่ธัมมายตนะ.

น จกฺขุ นายตนนฺติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา อายตนา น จกฺขุ อายตนา จกฺขุญฺจ อายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ อายตนา ฯ นายตนา น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น โสตํ นายตนนฺติ: โสตํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ ฆานํ ฐเปตฺวา ชิวฺหํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น จ อายตนา ฯ น กาโย นายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น กายายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น รูปํ นายตนนฺติ: รูปํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ สทฺทํ ฐเปตฺวา คนฺธํ ฐเปตฺวา รสํ ฐเปตฺวา โผฏฺฐพฺพํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น จ อายตนา ฯ น มโน นายตนนฺติ: มนํ ฐเปตฺวา อวเสสา อายตนา น มโน อายตนา มนญฺจ อายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว มโน น จ อายตนา ฯ นายตนา น มนายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม นายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ ---------

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นจักขุเสียแล้ว อายตนะที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ เป็นแต่อายตนะ ยกเว้น จักขุและอายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นโสตะเสียแล้ว ฯลฯ ยกเว้นฆานะเสียแล้ว ยกเว้นชิวหาเสียแล้ว ฯลฯ และ ไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่กาย ไม่ใช่อายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่กายายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูป ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นรูปเสียแล้ว ฯลฯ ยกเว้นเสียงเสียแล้ว ยกเว้นกลิ่นเสียแล้ว ยกเว้นรสเสียแล้ว ยกเว้นโผฏฐัพพะเสียแล้ว ฯลฯ และไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่มนะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นมนะเสียแล้ว อายตนะที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่มนะ เป็นแต่อายตนะ ยกเว้น มนะและอายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่มนะ และไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่มนายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. สุทธายตนมูลจักกวาร

จกฺขุ อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา โสตายตนนฺติ: โสตายตนํ อายตนญฺเจว โสตายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น โสตายตนํ ฯ จกฺขุ อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา ฆานายตนํ ฯเปฯ อายตนา ธมฺมายตนนฺติ: ธมฺมายตนํ อายตนญฺเจว ธมฺมายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น ธมฺมายตนํ ฯ โสตํ อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา จกฺขายตนนฺติ: ฯเปฯ น จกฺขายตนํ ฯเปฯ อายตนา ธมฺมายตนนฺติ: ฯเปฯ น ธมฺมายตนํ ฆานํ ชิวฺหา ฯเปฯ ธมฺโม อายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ อายตนา จกฺขายตนํ ฯเปฯ อายตนา มนายตนนฺติ: มนายตนํ อายตนญฺเจว มนายตนญฺจ อวเสสา อายตนา อายตนา น มนายตนํ ฯ (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ) ฯ

จักขุ คืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. อายตนะคือโสตายตนะหรือ? โสตายตนะเป็นอายตนะด้วย เป็นโสตายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่โสตายตนะ. จักขุ คืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. อายตนะ คือฆานายตนะหรือ? อายตนะ คือธัมมายตนะหรือ? ธัมมายตนะเป็นอายตนะด้วย เป็นธัมมายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่า อายตนะ แต่ไม่ใช่ธัมมายตนะ. โสตะ คืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. อายตนะ คือจักขายตนะหรือ ฯลฯ ไม่ใช่จักขายตนะ. อายตนะคือธัมมายตนะหรือ ฯลฯ ไม่ใช่ธัมมายตนะ. ฆานะ ชิวหา ฯลฯ. ธัมมะคืออายตนะหรือ? ถูกแล้ว. อายตนะคือจักขายตนะหรือ? อายตนะคือมนายตนะหรือ? มนายตนะเป็นอายตนะด้วย เป็นมนายตนะด้วย อายตนะที่เหลือนอกนั้น เรียกว่าอายตนะ แต่ไม่ใช่มนายตนะ (พึงผูกจักรนัย).

น จกฺขุ นายตนนฺติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา อายตนา น จกฺขุ อายตนา จกฺขุญฺจ อายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ อายตนา ฯ นายตนา น โสตายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ น จกฺขุ นายตนนฺติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา อายตนา น จกฺขุ อายตนา จกฺขุญฺจ อายตนญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ อายตนา ฯ นายตนา น ฆานายตนํ ฯเปฯ นายตนา น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น โสตํ นายตนนฺติ: โสตํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ ฆานํ ฐเปตฺวา ชิวฺหํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น จ อายตนา ฯ น กาโย นายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ นายตนา น ธมฺมายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ น ธมฺโม นายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น จกฺขายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม นายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ นายตนา น โสตายตนนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ นายตนา น มนายตนนฺติ: อามนฺตา ฯ (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ) ฯ ปณฺณตฺติวาโร ฯ --------

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นจักขุเสียแล้ว อายตนะที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ เป็นแต่อายตนะ ยกเว้น จักขุและอายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นจักขุเสียแล้ว อายตนะที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ เป็นแต่อายตนะ ยกเว้นจักขุ และอายตนะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ฆานายตนะหรือ? ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ยกเว้นโสตะเสียแล้ว ฯลฯ ยกเว้นฆานะเสียแล้ว ยกเว้นชิวหาเสียแล้ว ฯลฯ และ ไม่ใช่อายตนะ. ไม่ใช่กาย ไม่ใช่อายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่ธัมมายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่จักขายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมะ ไม่ใช่อายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่โสตายตนะหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่อายตนะ ไม่ใช่มนายตนะหรือ? ถูกแล้ว. (พึงผูกจักรนัย). ปัณณัตติวาร จบ.