สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุตต์ สมาธิวรรคที่ ๑ ๑. สมาธิสูตร

พึงทราบอธิบายในสมาธิสูตรที่ ๑ แห่งอรรถกถาสัจจสังยุต.

คำว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ... สมาธิ ความว่า ได้ยินว่า ภิกษุเหล่านั้นย่อมเสื่อมจากเอกัคคตาจิต (สมาธิ). ลำดับนั้น พระศาสดาทรงปรารภเทศนานี้แก่ภิกษุเหล่านั้นว่า ภิกษุเหล่านั้นได้ความที่จิตมีอารมณ์เลิศเป็นหนึ่งอย่างนี้ เจริญกรรมฐานแล้ว ก็จักบรรลุคุณวิเศษได้.

พึงทราบการตัดเหตุ ด้วยอำนาจเหตุตามที่เป็นจริง เป็นต้น ในบทนี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรว่า นี้ทุกข์.

ก็มีคำอธิบายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วนี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีจิตตั้งมั่น พึงทำความเพียรว่า นี้ทุกข์ ดังนี้ เพื่อต้องการรู้สัจจะ ๔ ตามความเป็นจริง.

สัจจะ ๔ ย่อมเป็นธรรมชาติปรากฏแจ่มแจ้งแก่พระตถาคตเจ้านั่นเทียว พระตถาคตเจ้าทรงจำแนกไว้ดีแล้วในสัจจะ ๔ เหล่านั้น การกล่าวสรรเสริญไม่มีประมาณ บทและพยัญชนะไม่มีประมาณ และวัฏฏะย่อมเจริญ เพราะสัจจะ ๔ เหล่านั้นอันเธอทั้งหลายมิได้แทงตลอด.

จำเดิมแต่กาลแทงตลอดสัจจะ ๔ เหล่านั้น วัฏฏะก็ไม่เจริญ เหตุใด เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรว่า นี้ทุกข์ ดังนี้ ด้วยความหวังว่า วัฏฏะจักไม่เจริญอย่างนี้.

จบอรรถกถาสมาธิสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------