๑

พึงทราบวินิจฉัยในทุติยญาณวัตถุสูตรที่ ๔ ต่อไป.

บทว่า สตฺตสตฺตริ แปลว่า เจ็ด และเจ็ดสิบ คือ ๗๗. กล่าวกันว่า ภิกษุเหล่านั้นผู้กล่าวพยัญชนะ เมื่อมีผู้กล่าวเพิ่มพยัญชนะมากขึ้น ก็สามารถแทงตลอดได้. เพราะฉะนั้น พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตามอัธยาศัยของภิกษุเหล่านั้น.

บทว่า ธมฺมฏฺฐิติญาณํ ธรรมฐิติญาณ คือความรู้ในปัจจยาการ ก็ปัจจยาการ ท่านเรียกว่าธรรมฐิติ เพราะเป็นเหตุของปวัตติฐิติแห่งธรรมทั้งหลาย. ญาณในธรรมฐิตินี้ ชื่อว่าธรรมฐิติญาณ.

คำว่า ธรรมฐิติญาณนี้เป็นชื่อของญาณ ๖ เพียงอย่างเดียวเท่านั้น.

บทว่า ขยธมฺมํ คือ ถึงความสิ้นไปเป็นสภาวะ.

บทว่า วยธมฺมํ คือ ถึงความเสื่อมไปเป็นสภาวะ.

บทว่า วิราคธมฺมํ คือ ถึงความคลายกำหนัดเป็นสภาวะ.

บทว่า นิโรธธมฺมํ คือ ถึงความดับเป็นสภาวะ.

คำว่า สตฺตสตฺตริ อธิบายว่า ใน ๑๑ บท แบ่งเป็นบทละ ๗ จึงรวมเป็น ๗๗.

การบรรลุวิปัสสนา พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ชื่อวิปัสสนาในพระสูตรนี้.

จบอรรถกถาทุติยญาณวัตถุสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------