๑

ในตรุณรุกขสูตรที่ ๗ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า ตรุโณ ได้แก่ ยังไม่เผล็ดผล.

บทว่า ปลิสชฺเชยฺย แปลว่า พึงชำระ.

ข้อว่า ปํสุํ ทเทยฺย ใส่ปุ๋ย ได้แก่ เอาปุ๋ยที่แข็งและหยาบออก ใส่ปุ๋ยที่หวานเจือปนโคมัยอ่อนและฝุ่นละเอียดลงไป.

บทว่า วุฑฺฒึ ได้แก่ ถึงความเจริญงอกงาม ควรจะเก็บดอกก็ได้เก็บดอก ควรจะเก็บผลก็ได้เก็บผล.

ก็ในข้อนี้มีการเทียบเคียงด้วยข้ออุปมาดังนี้ วัฏฏะอันเป็นไปในภูมิ ๓ เหมือนต้นไม้อ่อน ปุถุชนอาศัยวัฏฏะเหมือนบุรุษบำรุงต้นไม้ การประมวลมาซึ่งกรรมที่เป็นกุศลและอกุศลทางทวาร ๓ เหมือนการสืบต่อแห่งรากและผลไม้เป็นต้น ความเป็นไปแห่งวัฏฏะในภพต่อๆ ไปของปุถุชน ผู้ประมวลมาซึ่งกรรมทางทวาร ๓ เหมือนต้นไม้ที่ถึงความเจริญงอกงาม.

วิวัฏฏะ (พระนิพพาน) พึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วแล.

จบอรรถกถาตรุณรุกขสูตรที่ ๗ -----------------------------------------------------