๑

พึงทราบวินิจฉัยในนิวาสสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้.

บทว่า ปุรตฺถิมา คือ ในทิศตะวันออก.

ในบททั้งปวงก็อย่างนี้.

ในบทเป็นอาทิว่า สามิสาปิ สุขา เวทนา สุขเวทนาอันประกอบด้วยอามิสคือกาม ชื่อว่าสุขมีอามิส. เวทนาอันเกิดขึ้นด้วยสามารถแห่งฌานทั้งหลายมีปฐมฌานเป็นต้น ด้วยสามารถแห่งวิปัสสนา และด้วยสามารถแห่งอนุสสติ ชื่อว่าสุขไม่มีอามิส.

ทุกขเวทนามีอามิสด้วยอามิสคือกาม ชื่อว่าทุกข์มีอามิส. โทมนัสเวทนาอันเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยังความปรารถนาให้เข้าไปตั้งไว้ ในวิโมกข์อันยอดเยี่ยม (อนุตตรวิโมกข์) เพราะความปรารถนาเป็นปัจจัย ชื่อว่าทุกข์ไม่มีอามิส.

เวทนามีอามิสด้วยสามารถอามิสคือกามชื่อว่าอทุกขมสุขอันมีอามิส. อทุกขมสุขเวทนา อันเกิดขึ้นด้วยสามารถจตุตถฌาน ชื่อว่าอทุกขมสุขอันไม่มีอามิส.

สี่สูตรมีสูตรที่ ๕ เป็นต้นไปมีนัยอันกล่าวไว้แล้วในหนหลัง.

ส่วนในข้อนี้ แม้สองสูตรก่อนประกอบด้วยปัสสัทธิ. สองสูตรหลังประกอบด้วยปัสสัทธิกึ่งหนึ่ง.

พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสแล้วตามอัธยาศัยของบุคคลผู้รู้ด้วยเทศนา.

จบอรรถกถานิวาสสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค เวทนาสังยุตต์ รโหคตวรรคที่ ๒ ๙. ปัญจกังคสูตร