อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ อาหุเนยยวรรคที่ ๑ ๑๐. มหานามสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในมหานามสูตรที่ ๑๐ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า มหานาโม ได้แก่ เจ้าศากยะองค์หนึ่งผู้เป็นพระราชโอรสแห่งพระเจ้าอาของพระทศพล.

บทว่า เยน ภควา เตนุปสงฺกามิ ความว่า ท้าวเธอเสวยพระกระยาหารเช้าแล้ว ห้อมล้อมไปด้วยทาสและบริวารชน ให้คนถือเอาของหอมและระเบียบเป็นต้น แล้วได้เสด็จไปในที่ที่พระบรมศาสดาประทับอยู่.

(พระอริยสาวก) ชื่อว่า อาคตผโล เพราะมีอริยผลมาถึงแล้ว.

ชื่อว่า วิญฺญาตสาสโน เพราะมีคำสอนคือสิกขา ๓ อันท่านรู้แจ้งแล้ว.

พระราชา (เจ้าศากยะพระนามว่ามหานาม) นี้ เมื่อจะทูลถามว่า ข้าพระองค์ทูลถามถึงวิหารธรรมอันเป็นที่อาศัยของพระโสดาบัน ดังนี้จึงกราบทูลอย่างนี้.

บทว่า เนวสฺส ราคาปริยุฏฺฐิตํ ความว่า (จิตของพระอริยสาวกนั้น) ไม่ถูกราคะที่เกิดขึ้น รุมรึงไว้.

บทว่า อุชฺคตํ ความว่า (จิตของพระอริยสาวกนั้น) ดำเนินตรงไปในพุทธานุสติกัมมัฏฐาน.

บทว่า ตถาคตํ อารพฺภ ได้แก่ ปรารภพระคุณของพระตถาคตเจ้า.

บทว่า อตฺถเวทํ ได้แก่ ปีติและปราโมทย์ที่เกิดขึ้นอาศัยอรรถกถา.

บทว่า ธมฺมเวทํ ได้แก่ ปีติและปราโมทย์ที่เกิดขึ้นอาศัยบาลี.

บทว่า ธมฺมูปสญฺหิตํ ได้แก่ ปีติและปราโมทย์ที่เกิดขึ้นอาศัยทั้งพระบาลีและอรรถกถา.

บทว่า ปมุทิตสฺส ความว่า แก่ผู้ที่ปราโมทย์แล้ว ด้วยความปราโมทย์ ๒ อย่าง.

บทว่า ปีติ ชายติ ความว่า ปีติ ๕ อย่างย่อมบังเกิด.

บทว่า กาโย ปสฺสมฺภติ ความว่า ทั้งนามกาย ทั้งกรชกายย่อมสงบระงับ ด้วยธรรมเป็นเครื่องสงบระงับซึ่งความกระวนกระวาย.

บทว่า สมาธิยติ ความว่า ย่อมตั้งมั่นโดยชอบในอารมณ์.

บทว่า วิสมคตาย ปชาย ความว่า ในสัตว์ทั้งหลายผู้ถึงความไม่สงบ เพราะราคะ โทสะและโมหะ.

บทว่า สมปฺปตฺโต ความว่า เป็นผู้ถึงความสงบ สม่ำเสมอ.

บทว่า สพฺยาปชฺฌาย แปลว่า ผู้มีทุกข์ร้อน.

บทว่า ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน ความว่า เป็นผู้ถึงกระแสธรรม กล่าวคือวิปัสสนา.

บทว่า พุทฺธานุสฺสตึ ภาเวติ ความว่า ย่อมเพิ่มพูน คือเจริญพุทธานุสติกัมมัฏฐาน.

ในบททั้งปวง พึงทราบความโดยนัยนี้.

เจ้าศากยมหานามะทูลถามถึงวิหารธรรม เป็นที่อาศัยของพระโสดาบัน ด้วยประการดังพรรณนามาฉะนี้. แม้พระบรมศาสดาก็ตรัสวิหารธรรมเป็นที่อาศัย ของพระโสดาบันนั่นแหละ แก่ท้าวเธอด้วยประการฉะนี้.

ในพระสูตรนี้ จึงเป็นอันตรัสถึงพระโสดาบันอย่างเดียวเท่านั้น ฉะนี้แล.

จบอรรถกถามหานามสูตรที่ ๑๐ จบอาหุเนยยวรรควรรณนาที่ ๑ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาหุเนยยสูตรที่ ๑

๒. อาหุเนยยสูตรที่ ๒

๓. อินทริยสูตร

๔. พลสูตร

๕. อาชานิยสูตรที่ ๑

๖. อาชานิยสูตรที่ ๒

๗. อาชานิยสูตรที่ ๓

๘. อนุตตริยสูตร

๙. อนุสสติสูตร

๑๐. มหานามสูตร ฯ -----------------------------------------------------