๑

อัสสาชานียสูตรที่ ๓ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า องฺเคหิ ได้แก่ ด้วยองค์คือคุณ.

บทว่า ตสฺสํ ทิสายํ ชาโต โหติ ความว่า ม้าสินธพอาชาไนยเกิดในทิศริมฝั่งแม่น้ำสินธุนั้น ม้าอาชาไนยชั้นดีแม้เหล่าอื่น ย่อมเกิดในที่นั้นนั่นเอง.

บทว่า อลฺลํ สุกฺขํ วา ได้แก่ หญ้าสด หรือหญ้าแห้ง.

บทว่า น จ อญฺเญ อสฺเส อุพฺเพเชตา ความว่า ม้าอาชาไนยนั้น ไม่รบกวน คือไม่กระทบกระทั่ง ไม่รังแก ไม่ทะเลาะกะม้าเหล่าอื่น.

บทว่า สาเฐยฺยานิ แปลว่า อวดดี.

บทว่า กูเฏยฺยานิ แปลว่า โกง.

บทว่า ชิมฺเหยฺยานิ แปลว่า ลวง.

บทว่า วงฺเกยฺยานิ แปลว่า คด.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ม้าอาชาไนยนั้นยังไม่ได้ศึกษาด้วยบทแม้ทั้ง ๔ ด้วยประการฉะนี้.

บทว่า วาหี ได้แก่ นำภาระไปเป็นสภาวะ คือสนองคำสั่งที่เขาให้.

บทว่า ยาว ชีวิตมรณปริยาทานา ได้แก่ จนจบชีวิตลงด้วยมรณะ.

บทว่า สกฺกจฺจํ ปริภุญฺชติ ความว่า พิจารณาโภชนะ เหมือนน้ำอมฤตแล้วจึงบริโภคด้วยตนเองนั่นแหละ.

ในบทว่า ปุริสถาเมน เป็นต้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงกำลังคือญาณ เป็นต้น.

บทว่า สณฺฐานํ ได้แก่ ย่อหย่อน.

จบอรรถกถาอาชานียสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------