อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัญจมปัณณาสก์ ปฐมวรรคที่ ๑ ๘. กรรมสูตรที่ ๓

บทว่า ทหรตคฺเค แปลว่า ตั้งแต่เป็นเด็ก.

บทว่า นายํ กาโย อาทาย คมนีโย ความว่า ไม่อาจพากายนี้ไปยังปรโลกได้.

บทว่า จิตฺตนฺตโร แปลว่า มีจิตเป็นเหตุ.

อีกนัยหนึ่ง แปลว่า เป็นไปในลำดับโดยจิตนั้นแล.

อธิบายว่า จริงอยู่ จะชื่อว่าเทวะ ชื่อว่าสัตว์นรก ชื่อว่าสัตว์เดียรัจฉาน ก็เพราะปฏิสนธิจิตดวงที่ ๒ ในลำดับแห่งจุติจิตดวงที่ ๑ นั่นแล. แต่ในนัยต้น จะเป็นเทวะ หรือสัตว์นรกก็ด้วยทั้งจิตที่เป็นตัวเหตุ.

บทว่า สพฺพนฺตํ อิธ เวทนียํ นี้ ตรัสด้วยอำนาจส่วนแห่งทิฏฐธรรมเวทนียกรรม.

บทว่า น ตํ อนุภวิสฺสติ ความว่า จักเป็นกรรมที่ไม่ดำเนินตามด้วยอำนาจอุปปัชชเวทนียกรรม เพราะความเป็นอุปปัชชเวทนียกรรมถูกเมตตาตัดขาดแล้ว. แต่ข้อนี้ พึงทราบว่าเป็นปัจจเวกขณญาณของพระอริยบุคคล คือพระโสดาบันและพระสกทาคามี.

บทว่า อนาคามิตาย ได้แก่ เพื่อความเป็นพระอนาคามีโดยญาณ.

บทว่า อิธ ปญฺญสฺส ความว่า ชื่อว่าปัญญา ในพระศาสนานี้เป็นของสำหรับพระอริยสาวกผู้ตั้งอยู่ในอริยปัญญา ซึ่งเป็นศาสนจารีต.

บทว่า อนุตฺตรึ วิมุตฺตึ ได้แก่ พระอรหัต. จบอรรถกถาสูตรที่ ๙ จบอรรถกถาวรรคที่ ๑ -----------------------------------------------------