๑

อธิมุตติสูตรที่ ๒ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า เย เต ธมฺมา ได้แก่ ธรรมคือพระทศพลญาณและพระสัพพัญญุตญาณเหล่านั้นใด.

บทว่า อธิมุตฺติปทานํ ได้แก่ บทคือชื่อ. อธิบายว่า ธรรมคือขันธ์อายตนะธาตุ.

แท้จริง ชื่อ ท่านเรียกว่าอธิมุตติ เพราะเป็นปทัฏฐานแห่งเทศนา อันเป็นบทแห่งธรรมเหล่านั้นๆ. จริงอยู่ แม้พระพุทธเจ้าทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว [อดีต] ก็ตรัสธรรมเหล่านั้นเหมือนกัน แม้พระพุทธเจ้าที่ยังไม่มา [อนาคต] ก็ตรัสธรรมเหล่านั้นเหมือนกัน เพราะฉะนั้น ธรรมทั้งหลายมีขันธ์เป็นต้น จึงชื่อว่าอธิมุตติบท. อธิมุตติบทเหล่านั้น.

อีกอย่างหนึ่ง ทิฏฐิทั้งหลาย ท่านเรียกว่าอธิมุตติ เพราะครอบงำความที่เป็นจริง ไม่ยึดถือตามความเป็นจริงเป็นไป.

บทแห่งทิฏฐิทั้งหลาย ชื่อว่าอธิมุตติบท. อธิบายว่า ถ้อยคำที่แสดงทิฏฐิ. แห่งอธิมุตติบทเหล่านั้น.

บทว่า ทิฏฺฐิโวหารา อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ความว่า เพื่อประโยชน์แก่การรู้แล้วทำให้ประจักษ์.

บทว่า วิสารโท ได้แก่ ถึงโสมนัสที่ประกอบด้วยกาย.

บทว่า ตตฺถ ได้แก่ ในธรรมเหล่านั้น.

บทว่า เตสํ เตสํ ตถา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ความว่า เพื่อทรงรู้อาสยะ อัธยาศัยที่ดีของเหล่าสัตว์นั้นๆ ผู้มีทิฏฐิ หรือนอกจากนี้ แล้วทรงแสดงธรรมโดยประการนั้นๆ.

บทว่า หีนํ วา หีนนฺติ ญสฺสติ ความว่า หรือจักรู้ธรรมเลวว่าเป็นธรรมเลว.

บทว่า ญาตยฺยํ แปลว่า พึงรู้.

บทว่า ทิฏฺฐยฺยํ แปลว่า พึงเห็น.

บทว่า สจฺฉิกตยฺยํ แปลว่า พึงทำให้แจ้ง.

บทว่า ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตญาณํ ได้แก่ ญาณที่รู้ตามความเป็นจริงในธรรมนั้น.

ทรงแสดงพระสัพพัญญุตญาณอย่างนี้แล้ว เมื่อทรงแสดงพระทศพลญาณอีก จึงตรัสว่า ทสยิมานิ เป็นต้น. จริงอยู่ แม้พระทศพลญาณก็คือพระญาณที่รู้ตามเป็นจริงในธรรมนั้นๆ นั่นเอง.

จบอรรถกถาอธิมุตติสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------