๑

____________________________

บาลีเป็น ผลทายกเถราปทาน.

อปทานของท่านพระปิยาลผลทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปโรธโก ตทา อาสึ ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าสิขี ท่านได้บังเกิดในตระกูลนายพราน ฆ่าเนื้อทั้งหลายที่เงื้อมเขาแห่งหนึ่งในป่าหิมวันต์ เลี้ยงชีวิตอยู่.

ในกาลนั้น เขาได้พบเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิขี เสด็จไปยังที่นั้นแล้ว มีใจเลื่อมใส นมัสการอยู่ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า มองไม่เห็นไทยธรรมอะไรๆ จึงได้เลือกเก็บผลไม้หวานๆ ไปถวาย.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสวยผลไม้เหล่านั้นแล้ว, นายพรานนั้นมีสรีระอันปีติมีพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์กระทบถูกต้องแล้ว หาระหว่างมิได้ มีจิตอันงดเว้นแล้วจากบาปกรรม มีเหง้าไม้และผลไม้เป็นอาหาร ไม่นานนักก็ได้ทำกาละไปบังเกิดในเทวโลก.

เขาได้เสวยทิพยสมบัติในเทวโลกนั้นแล้ว ได้มาบังเกิดในมนุษยโลก เสวยสมบัติอีกหลายอย่างในมนุษย์.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลคฤหบดี บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส แต่ไม่มีความยินดีในเพศฆราวาสนั้น จึงละเรือนออกบวชในสำนักของพระศาสดา เจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต ระลึกถึงกรรมคือการถวายผลไม้ที่ตนบำเพ็ญไว้ได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปรโธโก ตทา อาสึ ดังนี้.

ในคำนั้น เชื่อมความว่า ในคราวที่เราเป็นพรานเที่ยวฆ่าสัตว์อื่น ได้ถวายผลมะหาดแล้ว ทำจิตให้เลื่อมใส.

บทว่า ปโรธโก ได้แก่ เป็นผู้ฆ่าสัตว์อื่น คือเป็นผู้เบียดเบียน (สัตว์อื่น). ในเมื่อควรจะกล่าวว่า ปรโรธโก แต่ท่านกล่าวว่า ปโรธโก เพราะทำการลบ ร อักษรตัวต้นเสีย.

บทว่า ปริจารึ วินายกํ ความว่า เราได้ปวารณานิมนต์ อาราธนาพระศาสดาผู้บรรลุพระนิพพานนั้นด้วยคำว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์จงบริโภคผลไม้นี้เถิด.

คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียว. จบอรรถกถาปิยาลผลทายกเถราปทาน จบอรรถกถาโสภิตวรรคที่ ๑๔ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โสภิตเถราปทาน

๒. สุทัสสนเถราปทาน

๓. จันทนปูชกเถราปทาน

๔. ปุปผฉทนิยเถราปทาน

๕. รโหสันทัสสกเถราปทาน

๖. จัมปกปุปผิยเถราปทาน

๗. อัตถสันทัสสกเถราปทาน

๘. เอกรังสนิยเถราปทาน

๙. สาลทายกเถราปทาน

๑๐. ผลทายกเถราปทาน

บัณฑิตทั้งหลายรวมคาถาได้ ๗๒ คาถา ฉะนี้แล. จบโสภิตวรรคที่ ๑๔ -----------------------------------------------------