๑

ในอนุธรรมสูตรที่ ๑ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนสฺส ความว่า ผู้ปฏิบัติปุพพภาคปฏิปทาอันเป็นธรรมสมควรแก่โลกุตตรธรรม ๙.

บทว่า อยมนุธมฺโม ความว่า ธรรมนี้เป็นอนุโลมธรรม.

บทว่า นิพฺพิทาพหุโล ได้แก่ เป็นผู้ไม่มากไปด้วยความกระสัน.

บทว่า ปริชานาติ ได้แก่ กำหนดรู้ด้วยปริญญา ๓.

บทว่า ปริมุจฺจติ ได้แก่ หลุดพ้นด้วยปหานปริญญาที่เกิดขึ้นในมรรคขณะ.

ในพระสูตรนี้ เป็นอันตรัสเฉพาะมรรคเท่านั้น ด้วยประการฉะนี้.

ในปริญญา ๓ นอกจากนี้ก็เหมือนกัน. แต่ในที่นี้ ท่านไม่กำหนดเอาอนุปัสสนา กำหนดเอาในปริญญา ๓ เหล่านั้น เพราะฉะนั้น แม้ในที่นี้ อนุปัสสนานั้นพึงกำหนดตามที่ท่านกำหนดไว้แล้วในปริญญา ๓ นั่นแล.

จริงอยู่ ในปริญญา ๓ เหล่านั้น เว้นอนุปัสสนาอย่างใดอย่างหนึ่งเสีย ใครๆ ไม่อาจจะเบื่อหน่ายหรือกำหนดรู้ได้.

จบอรรถกถาอนุธรรมสูตรที่ ๑ ----------------------------------