๑

ในปฐมปหานสูตรที่ ๒ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า สพฺพํ ปหาย แปลว่า ละซึ่งสิ่งทั้งปวง.

บทว่า จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ ได้แก่ เวทนาที่สัมปยุตด้วยสัมปฏิจฉันนะ สันตีรณะ โวฏฐัพพนะและชวนะ ที่เกิดขึ้นเพราะกระทำสหชาตธรรมที่มีจักษุสัมผัสเป็นมูลให้เป็นปัจจัย แต่ธรรมที่สัมปยุตด้วยจักษุวิญญาณไม่จำต้องกล่าวถึงเลย. แม้ในธรรมที่มีเวทนาเป็นปัจจัยมีโสตทวารเป็นต้นเป็นอาทิ ก็นัยนี้เหมือนกัน.

ก็ในที่นี้ บทว่า มโน ได้แก่ ภวังคจิต. บทว่า ธมฺมา ได้แก่ อารมณ์.

บทว่า มโนวิญฺญาณํ ได้แก่ ชวนจิตที่เกิดพร้อมกับอาวัชชนจิต.

บทว่า มโนสมฺผสฺโส ได้แก่ ผัสสะที่เกิดพร้อมกับภวังคจิต.

บทว่า เวทยิตํ ได้แก่ เวทนาที่เกิดพร้อมกับชวนจิต.

แม้เวทนาที่เกิดพร้อมกับภวังคจิต ก็ย่อมเป็นไปพร้อมกับอาวัชชนจิตเหมือนกัน. แต่ในที่นี้ เทศนาที่เป็นคำสอนต่อเนื่องกัน ชื่อว่า บัญญัตติ.

จบอรรถกถาปฐมปหานสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------