อรรถกถา ขุททกนิกาย เถรีคาถา ติกนิบาต ๒. อุตตมาเถรีคาถา

ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์

๒. อรรถกถาอุตตมาเถรีคาถา

คาถาว่า จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตตุํ เป็นต้น เป็นคาถาของพระเถรีชื่ออุตตมา.

แม้พระเถรีชื่ออุตตมาองค์นี้ก็ได้สร้างสมบุญบารมีไว้ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมกุศลอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานในภพนั้นๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เกิดเป็นฆรทาสีในเรือนตระกูลของกุฏุมพีคนหนึ่ง ในพระนครพันธุมดี.

นางเจริญวัยแล้ว ทำงานขวนขวายช่วยเหลือตายายของตนเลี้ยงชีพ.

สมัยนั้น พระเจ้าพันธุมราชทรงรักษาอุโบสถในวันเพ็ญ เวลาก่อนอาหารทรงให้ทาน เวลาหลังอาหารเสด็จไปฟังธรรม ครั้งนั้น มหาชนประพฤติสมาทานองค์อุโบสถในวันเพ็ญ เหมือนพระราชาทรงปฏิบัติทีเดียว.

คราวนั้น ทาสีนั้นได้มีความคิดนี้ว่า บัดนี้ ทั้งมหาราชและมหาชนประพฤติสมาทานองค์อุโบสถ อย่ากระนั้นเลย เราพึงประพฤติสมาทานองค์อุโบสถในวันอุโบสถทั้งหลาย ทาสีนั้นกระทำอยู่อย่างนั้น รักษาอุโบสถศีลบริสุทธิ์ดี บังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท่องเที่ยวไปๆ มาๆ อยู่ในสุคติทั้งหลายนั่นแล.

ในพุทธุปปาทกาลนี้ เกิดในตระกูลเศรษฐี กรุงสาวัตถี รู้ความแล้ว ได้ฟังธรรมในสำนักของพระเถรีปฏาจารา เริ่มเจริญวิปัสสนา ไม่อาจให้วิปัสสนานั้นถึงที่สุดได้. พระปฏาจาราเถรีทราบอาจาระจิตของเธอ จึงได้ให้โอวาทเธอตั้งอยู่ในโอวาทของพระเถรีนั้น ได้บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวไว้ในอปทานว่า

ในพระนครพันธุมดี มีกษัตริย์พระนามว่าพันธุมะ ในวันเพ็ญท้าวเธอทรงรักษาอุโบสถศีล สมัยนั้น ข้าพเจ้าเป็นกุมภทาสีอยู่ในพระนครนั้น ในกาลนั้นเห็นเสนาพร้อมด้วยพระราชา จึงคิดอย่างนี้ว่า แม้พระราชาก็ยังทรงละราชสมบัติมารักษาอุโบสถศีล กรรมนั้นต้องมีผลแน่ หมู่ชนจึงเบิกบานใจ ข้าพเจ้าพิจารณาทุคติและความเป็นคนยากจน โดยแยบคาย ทำใจให้ร่าเริงแล้วรักษาอุโบสถศีล ข้าพเจ้ารักษาอุโบสถศีลในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อรรถกถา ขุททกนิกาย เถรีคาถา ติกนิบาต ๒. อุตตมาเถรีคาถา · เล่ม ๒๖