๑

____________________________

บาลีเป็น มหาปริวารเถราปทาน.

อปทานของท่านพระมหาปริวารกเถระมีคำเริ่มต้นว่า วิปสฺสี นาม ภควา ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสร้างสมอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี บังเกิดขึ้น ท่านได้เกิดในกำเนิดยักษ์ มียักษ์จำนวนหลายแสนเป็นบริวาร เสวยทิพยสุขอยู่ ณ เกาะเล็กๆ แห่งหนึ่ง.

ก็แลที่เกาะนั้นมีวิหารอันประดับประดางดงามด้วยพระเจดีย์อยู่หลังหนึ่ง. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จไปที่วิหารนั้น.

ครั้งนั้นแล หัวหน้ายักษ์มองเห็นว่า พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเสด็จไปที่วิหารนั้น จึงถือผ้าทิพย์หลายผืน ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว บูชาด้วยผ้าทิพย์ทั้งหลาย ยักษ์พร้อมด้วยบริวารได้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะแล้ว.

ด้วยบุญกรรมนั้น เขาพร้อมด้วยบริวารจุติจากที่นั้นแล้วได้ไปบังเกิดในเทวโลกบ้าง มนุษยโลกบ้าง เสวยความสุขอันมีในกามาวจร ๖ ชั้น.

ในกาลต่อมาคือในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาเกิดในเรือนที่มีสกุล พอบรรลุนิติภาวะแล้วเลื่อมใสในพระศาสดาจึงบวช ไม่นานเท่าไรนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ในกาลต่อมา ท่านได้ระลึกถึงบุพกรรมของตนเองแล้วบังเกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า วิปสฺสี นาม ภควา ดังนี้.

ในคำเริ่มต้นนั้น มีอรรถาธิบายว่า

ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นพระปรมัตถธรรมอย่างพิเศษ คือพระนิพพาน.

อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการมีสติปัฏฐานเป็นต้น ทุกอย่างได้ชัดเจน.

อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าวิปัสสี เพราะอรรถว่าย่อมเห็นสัตว์ผู้ควรเพื่อการตรัสรู้มีประการต่างๆ มากมาย แยกเป็นพวกๆ,

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสีพระองค์นั้นได้เสด็จไปยังพระวิหาร อันเป็นสถานที่ที่ควรแก่การบูชาประจำเกาะ.

คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายเท่านั้น. จบอรรถกถามหาปริวารกเถราปทาน -----------------------------------------------------