๑

____________________________

บาลีว่า อุมมาปุปผิยเถราปทาน.

อปทานของท่านพระอุมาปุปผิยเถระ มีคำเริ่มต้นว่า นิพฺพุเต โลกมหิเต ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนามว่าสิทธัตถะ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุล เจริญวัยแล้วดำรงอยู่ในเพศฆราวาส. เมื่อเขากำลังทำการฉลองเจดีย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นิพพานแล้วอยู่ ตนเก็บเอาดอกผักตบสีแก้วมรกตมาบูชาแล้ว.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเฉพาะสุคติทั้งหลายเท่านั้น ได้เสวยทิพยสมบัติและมนุษยสมบัติแล้ว ในทุกภพที่เกิดแล้วได้มีผิวพรรณสีเขียว สมบูรณ์ด้วยชาติ เพียบพร้อมด้วยสมบัติ.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุลแห่งหนึ่งซึ่งสมบูรณ์ด้วยสมบัติ บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้มีศรัทธาบวชแล้ว ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต.

ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า นิพฺพุเต โลกมหิเต ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โลกมหิเต มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่าโลกมหิตะ เพราะอันชาวโลกทั้งหลายยกย่องบูชาแล้ว.

เชื่อมความว่า เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้อันชาวโลกบูชาแล้วพระองค์นั้น ปรินิพพานแล้ว.

บทว่า อาหุตีนํ ปฏิคฺคเห มีวิเคราะห์ว่า เครื่องบูชาและสักการะ ท่านเรียกว่าอาหุติโน,

ชื่อว่า อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห เพราะสมควรเพื่อจะรับเครื่องบูชาและสักการะทั้งหลายเหล่านั้น.

ศัพท์นี้ เป็นอลุตตสมาส

ความว่า เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ควรเพื่อจะรับเครื่องบูชาและสักการะ พระองค์นั้นปรินิพพานแล้ว.

บทว่า อุมาปุปฺผํ มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่าอุมาปุบผะ เพราะเบ่งบานเปล่งปลั่งด้วยสีเขียวข้างบน.

ความว่า เราได้เก็บเอาดอกผักตบนั้นมากระทำการบูชาที่พระเจดีย์.

คำที่เหลือมีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาอุมาปุปผิยเถราปทาน -----------------------------------------------------