๑

อปทานของท่านพระปัลลังกทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า สุเมธสฺส ภควโต ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมบุญเพื่อบรรลุพระนิพพานไว้ตั้งหลายภพ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าสุเมธะ ท่านได้เกิดในตระกูลคฤหบดี เจริญวัยแล้ว สมบูรณ์ด้วยโภคทรัพย์สมบัติมากมาย เลื่อมใสในพระศาสดา ได้ฟังธรรมแล้วให้คนทำบัลลังก์อันสำเร็จด้วยรัตนะ ๗ ประการถวายแด่พระศาสดาพระองค์นั้นแล้ว ได้กระทำการบูชาเป็นการใหญ่.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เป็นผู้อันคนทั้งหลายบูชาแล้วในที่ทั้งปวงโดยลำดับ.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลแห่งหนึ่งซึ่งสมบูรณ์ด้วยสมบัติ บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้วเกิดความเลื่อมใส บวชแล้วไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต ได้ปรากฏชื่อว่าปัลลังกทายกเถระ ตามชื่อแห่งบุญที่ตนได้ทำไว้ในกาลก่อน.

แม้ในเรื่องข้างหน้า ก็พึงทราบเหมือนในเรื่องที่แล้วมาอย่างนั้นเหมือนกัน.

วันหนึ่ง ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า สุเมธสฺส ภควโต ดังนี้.

บทว่า ปลฺลงฺโก หิ มยา ทินฺโน ความว่า ชนทั้งหลาย่อมเข้าไปนั่งในที่ซึ่งกระทำบัลลังก์ คืออาสนะบุหนังเสมอขาอ่อน ที่ท่านเรียกว่าบัลลังก์.

อธิบายว่า บัลลังก์นั้นทำด้วยรัตนะ ๗ ประการ เราได้บูชาถวายแล้ว.

บทว่า สอุตฺตรสปจฺฉโท ความว่า ชื่อว่า สอุตฺตรสปจฺฉโท คือพร้อมทั้งผ้าสำหรับปิดเบื้องบนและเบื้องล่าง, ได้ผูกเป็นเพดานไว้เบื้องบนแล้วเอาผ้าอย่างดีคลุมอาสนะไว้.

คำที่เหลือมีเนื้อความชัดแจ้งอยู่แล้วแล. จบอรรถกถาปัลลังกทายกเถราปทาน จบอรรถกถาฉัตตวรรคที่ ๑๕ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อธิฉัตติยเถราปทาน

๒. ถัมภาโรปกเถราปทาน

๓. เวทิการกเถราปทาน

๔. สปริวาริยเถราปทาน

๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน

๖. อนุโลมทายกเถราปทาน

๗. มรรคทายกเถราปทาน

๘. ผลกทายกเถราปทาน

๙. วฏังสกิยเถราปทาน

๑๐. ปัลลังกทายกเถราปทาน

บัณฑิตประกาศคาถา ๕๖ คาถา. จบฉัตตวรรคที่ ๑๕ -----------------------------------------------------