๑

ในปัญหาปุจฉกะ พึงทราบความที่สติปัฏฐานเป็นกุศลเป็นต้น โดยทำนองแห่งพระบาลีนั่นแหละ. ก็ในอารัมมณติกะ สติปัฏฐานเหล่านั้นแม้ทั้งหมดเป็นอัปปมาณารัมมณะเท่านั้น เพราะปรารภพระนิพพานอันเป็นอัปปมาณธรรม ไม่เป็นมัคคารัมมณะ แต่เป็นมัคคเหตุกะด้วยสามารถแห่งสหชาตเหตุ. เป็นมัคคาธิปติในการเจริญมรรค เพราะทำวิริยะหรือวิมังสาให้เป็นประธาน ไม่พึงกล่าวว่าเป็นมัคคาธิปติเพราะเจริญมรรคอันกระทำฉันทะหรือจิตตะให้เป็นประธาน แม้ในกาลแห่งผลก็ไม่พึงกล่าวเหมือนกัน. ในอตีตะเป็นต้น ก็ไม่พึงกล่าวแม้โดยความเป็นเอการัมมณะ. แต่เพราะความที่พระนิพพานเป็นพหิทธาธรรม จึงชื่อว่าพหิทธารัมมณะฉะนี้. สติปัฏฐาน พระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นโลกุตตระอันสำเร็จแล้วนั่นแหละ ในปัญหาปุจฉกะนี้ ด้วยประการฉะนี้.

จริงอยู่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสติปัฏฐานอันเป็นโลกิยะและโลกุตตระปะปนกันไว้ในสุตตันตภาชนีย์ทั้งนั้น แต่ในอภิธรรมภาชนีย์และปัญหา ปุจฉกะนี้ ตรัสว่าเป็นโลกุตตระอย่างเดียว. แม้สติปัฏฐานวิภังค์นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็นำออกจำแนกแสดงแล้ว ๓ ปริวรรต (คือ ๓ ตอน คือสุตตันตภาชนีย์ อภิธรรมภาชนีย์และปัญหาปุจฉกะ) ดังพรรณนามาฉะนี้ แล.

วรรณนาปัญหาปุจฉกะ จบ. อรรถกถาสติปัฏฐานวิภังคนิทเทส จบ. -----------------------------------------------------