๑๐. กุมมาสปิณฑชาดก

ได้ยินว่า การทำสามีจิกรรมในพระปัจเจกพุทธเจ้าชื่อว่าอโนมทัสสี มี คุณไม่น้อยเลย เชิญดูผลแห่งก้อนขนมกุมมาสแห้ง ไม่มีรสเค็ม. ส่งผล ให้เราได้ช้าง ม้า วัว ทรัพย์ ข้าวเปลือกเป็นอันมากนี้ ตลอดทั้งแผ่น ดินทั้งสิ้น และนางนารีเหล่านี้เปรียบด้วยนางอัปสร เชิญดูผลแห่งก้อน ขนมกุมมาส.

น กิรตฺถิ อโนมทสฺสีสุ ปาริจริยา พุทฺเธสุ อปฺปกา สุกฺขาย อโลณิกาย จ ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ หตฺถี ควาสฺสา จิเม พหู ธนธญฺญา ปฐวี จ เกวลา นาริโย จิมา อจฺฉรูปมา ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล ผู้บำรุงรัฐให้เจริญ พระองค์ตรัสคาถาเพลงขับเสมอๆ ขอพระองค์ผู้มีพระทัยเปี่ยมด้วยปีติ อันแรงกล้า ได้โปรดตรัสบอกใจความแห่งคาถาเพลงขับที่หม่อมฉันทูล ถามนั้นเถิด.

อภิกฺขณํ ราชกุญฺชร คาถา ภาสสิ โกสลาธิป ปุจฺฉามิ ตํ รฏฺฐวฑฺฒน พาฬฺหํ ปีติมโน ปภาสสิ ฯ

เราเกิดในตระกูลหนึ่งในนครนี้แหละ เป็นลูกจ้างทำงานให้คนอื่น ถึง จะเป็นลูกจ้างทำการงานเลี้ยงชีวิต แต่เราก็มีศีลสังวร. วันนั้นเราออก ไปทำงาน ได้เห็นสมณะ ๔ รูป ผู้ประกอบไปด้วยอาจาระและศีล เป็นผู้ เยือกเย็น ไม่มีอาสวะ. เรามีจิตเลื่อมใสในสมณะเหล่านั้น จึงนิมนต์ให้ท่านนั่งบนอาสนะที่ลาด ด้วยใบไม้แล้ว ได้ถวายขนมกุมมาสแก่ท่านด้วยมือของตน. ผลแห่งกุศล กรรมนั้นของเราเป็นเช่นนี้ เราจึงได้เสวยราชสมบัตินี้ อันมีแผ่นดินแผ่ ไพศาลไปด้วยสมบัติทุกชนิด.

อิมสฺมึเยว นคเร กุเล อญฺญตเร อหุํ ปรกมฺมกโร อาสึ ภตโก สีลสํวุโต ฯ กมฺมาย นิกฺขมนฺตาหํ จตุโร สมณทฺทสํ อาจารสีลสมฺปนฺเน สีติภูเต อนาสเว ฯ เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา นิสีเทตฺวา ปณฺณสนฺถเต อทํ พุทฺธาน กุมฺมาสํ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส อิทํ เม เอทิสํ ผลํ อนุโภมิ อิทํ รชฺชํ ผีตํ ธรณิมุตฺตมํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล พระองค์ทรงประทานเสียก่อน จึงค่อย เสวยเอง พระองค์อย่าทรงประมาทในบุญทั้งหลายมีทานเป็นต้น พระองค์ จงทรงยังจักร ๔ มีการอยู่ในประเทศอันสมควรเป็นต้นให้เป็นไป อย่าได้ ทรงตั้งอยู่ในอธรรมเลย จงทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมเถิด.

ททํ ภุญฺช จ มา จ ปมาโท จกฺกํ วตฺตย โกสลาธิป มา ราช อธมฺมิโก อหุ ธมฺมํ ปาลย โกสลาธิป ฯ

ดูกรพระราชธิดาของพระเจ้าโกศลผู้เลอโฉม เรานั้นจักประพฤติตามทางที่ พระอริยเจ้าประพฤติมาแล้วนั้นแลเสมอๆ พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นที่ พอใจของเราแท้ เราปรารถนาจะได้เห็นท่าน.

โสหํ ตเทว ปุนปฺปุนํ วฏุมํ อาจริสฺสามิ โสภเน อริยาจริตํ สุโกสเล อรหนฺโต เม มนาปาว ปสฺสิตุํ ฯ

ดูกรนางเทวีผู้เป็นพระราชธิดาที่รักของพระเจ้าโกศล เจ้างดงามอยู่ใน ท่ามกลางหมู่นารี เปรียบเหมือนนางเทพอัปสรฉะนั้น เจ้าได้ทำกรรมดี งามอะไรไว้ เจ้าเป็นผู้มีผิวพรรณผุดผ่องอย่างนี้ เพราะกรรมอะไร?

เทวี วิย อจฺฉรูปมา มชฺเฌ นาริคณสฺส โสภสิ กึ กมฺมมกาสิ ภทฺทกํ เกนาสิ วณฺณวตี สุโกสเล ฯ

ข้าแต่พระมหากษัตริย์ หม่อมฉันเป็นทาสีทำการรับใช้ของตระกูลกฏุมพี เป็นผู้สำรวมระวัง เป็นอยู่โดยธรรม มีศีล มีความเห็นชอบธรรม. คราวนั้น หม่อมฉันมีจิตโสมนัส ได้ถวายอาหารที่เป็นส่วนของหม่อม ฉัน แก่พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ ด้วยมือตนเอง ผลแห่งกรรมนั้นของหม่อมฉัน เป็นเช่นนี้. จบ กุมมาสปิณฑชาดกที่ ๑๐.

อมฺพฏฺฐกุลสฺส ขตฺติย ทาสฺยาหํ ปรเปสิยา อหุํ สญฺญตา จ ธมฺมชีวินี สีลวตี จ อปาปทสฺสนา ฯ อุทฺธฏภตฺตํ อหํ ตทา จรมานสฺส อทาสิ ภิกฺขุโน จิตฺตา สุมนา สยํ อหํ ตสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทิสนฺติ ฯ กุมฺมาสปิณฺฑชาตกํ ทสมํ ฯ ---------