๑๐. กุกกุฏชาดก

บุคคลไม่พึงคุ้นเคยในคนทำบาป คนมักพูดเหลาะแหละ คนมีปัญญาคิด แต่ประโยชน์ตน และคนทำเป็นสงบแต่ภายนอก.

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ นาสฺมเส อลิกวาทิเน นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ อติสนฺเตปิ นาสฺมเส ฯ

มีบุรุษพวกหนึ่ง มีปกติเหมือนโคกระหายน้ำ ทำทีเหมือนจะกล้ำกลืน มิตรด้วยวาจา แต่ไม่ใช้ด้วยการงาน ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

ภวนฺติ เหเก ปุริสา โคปิปาสิกชาติกา ฆสนฺติ มญฺเญ มิตฺตานิ วาจาย น จ กมฺมุนา ฯ

บุรุษพวกหนึ่ง เป็นคนชูมือเปล่า พัวพันอยู่ แต่ด้วยวาจาเป็นมนุษย์ กระพี้ ไม่มีความกตัญญู ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

สุกฺขญฺชลิปคฺคหิตา วาจาย ปลิคุณฺฐิตา มนุสฺสเผคฺคู นาสิเท ยสฺมึ นตฺถิ กตญฺญุตา ฯ

บุคคลไม่ควรคุ้นเคยต่อหญิง หรือบุรุษ ผู้มีจิตกลับกลอก ไม่ทำความ ข้องเกี่ยวให้แจ้งชัด.

น หิ อญฺโญญฺญจิตฺตานํ อิตฺถีนํ ปุริสาน วา นานาวิกตฺวา สํสคฺคํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

ไม่ควรคุ้นเคยกับบุคคลผู้หยั่งลงสู่กรรม อันไม่ประเสริฐ เป็นคนไม่แน่ นอน กำจัดคนไม่เลือก เหมือนดาบที่เขาลับแล้วปกปิดไว้ ฉะนั้น.

อนริยกมฺมอุกฺกนฺตํ อตฺเถตํ สพฺพฆาตินํ นิสิตํว ปฏิจฺฉนฺนํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

คนบางพวกในโลกนี้ คอยเพ่งโทษ เข้าไปหาด้วยอุบายต่างๆ ด้วยคำ พูดอันคมคายซึ่งไม่ตรงกับน้ำใจ ด้วยสามารถแห่งมิตรเทียม แม้คนเช่น นี้ ก็ไม่ควรคุ้นเคย.

มิตฺตวเสนิเธกจฺเจ สาขลฺเยน อเจตสา วิวิเธหิ อุปายนฺติ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

คนมีปัญญาทรามเช่นนั้น พบเห็นอามิส หรือทรัพย์เข้า ณ ที่ใด ย่อม คิดประทุษร้าย และย่อมละทิ้งเพื่อนนั้นไป แม้คนเช่นนั้น ก็ไม่ควร คุ้นเคย.

อามิสํ วา ธนํ วาปิ ยตฺถ ปสฺสติ ตาทิโส ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ ตญฺจ หนฺตฺวาน คจฺฉติ ฯ

มีคนเป็นจำนวนมาก ที่ปลอมเป็นมิตรคบหา บุคคลพึงละบุรุษชั่วเหล่า นั้นเสีย เหมือนไก่ละเหยี่ยว ฉะนั้น.

มิตฺตรูเปน พหโว ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว ชเห กาปุริเส เหเต กุกฺกุโฏ วิย เสนกํ ฯ

อนึ่ง บุคคลใดไม่รู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน หลงไปตามอำนาจ ศัตรู บุคคลนั้น ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว น พุชฺฌติ อมิตฺตวสมเนฺวติ ปจฺฉาว อนุตปฺปติ ฯ

ส่วนบุคคลใดรู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ ฉับพลัน บุคคลนั้นย่อมพ้นจาก ความเบียดเบียนของศัตรู เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยว ฉะนั้น.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา กุกฺกุโฏ วิย เสนกา ฯ

นรชนผู้มีปัญญาเครื่องพิจารณา ควรละเว้นบุคคลผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มัก ทำการกำจัดอยู่เป็นนิตย์ ดังแร้วที่เขาดักไว้ในป่าเช่นนั้นเสียให้ห่างไกล เหมือนไก่ในป่าไผ่ละเว้นเหยี่ยว ฉะนั้น. จบ กุกกุฏชาดกที่ ๑๐.

ตํ ตาทิสํ กูฏมิโวฑฺฑิตํ วเน อธมฺมิกํ นิจฺจวิธํสการินํ อารา วิวชฺเชยฺย นโร วิจกฺขโณ เสนํ ยถา กุกฺกุโฏ วํสกานเนติ ฯ กุกฺกุฏชาตกํ ทสมํ ฯ ---------