๕. ชนสันธชาดก

ได้ยินมาว่า พระเจ้าชนสันธะตรัสไว้อย่างนี้ว่า เหตุ ๑๐ ประการที่บุคคลไม่ได้ทำไว้ก่อน เขาย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

บุคคลไม่ได้ทรัพย์ซึ่งตนมิได้สะสมไว้ย่อมเดือดร้อน เขาย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เรามิได้แสวงหาทรัพย์ไว้ก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เพราะเราไม่ได้ศึกษาศิลปะที่มีอยู่ก่อน ซึ่งอาจจะศึกษาได้ คนที่ไม่มีศิลปะก็หากินลำบาก

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อก่อนเราเป็นคนโกง เป็นคนชอบส่อเสียด ปลิ้นปล้อน ดุร้าย และหยาบคาย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อก่อนเราเป็นคนชอบฆ่าสัตว์ โหดร้าย ป่าเถื่อน ไม่ยอมนอบน้อมต่อคนทั้งหลาย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อหญิงทั้งหลายที่ไม่มีคู่ครองมีอยู่เป็นจำนวนมาก เราก็ชอบเป็นชู้กับเมียคนอื่น {ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๗ หน้า : ๓๘๒} พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก [๑๒. ทวาทสกนิบาต] ๖. มหากัณหชาดก (๔๖๙)

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า เมื่อข้าวและน้ำปรากฏมีอยู่เป็นอันมาก แต่เราก็ไม่ได้ให้ทานมาก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า พ่อและแม่ผู้แก่เฒ่าชราพ้นวัยหนุ่มสาวไปแล้ว เราสามารถจะเลี้ยงดูได้ แต่ก็หาได้เลี้ยงดูไม่

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า บิดาผู้เป็นอาจารย์ตามพร่ำสอน นำรสที่ต้องการทุกอย่างมาเลี้ยงดู เราก็ดูหมิ่นเสีย

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า สมณะและพราหมณ์ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต เราก็มิได้เคยคบหามาก่อน

บุคคลย่อมเดือดร้อนในภายหลังอย่างนี้ว่า ตบะที่บำเพ็ญแล้ว สัตบุรุษที่คนเข้าไปคบหาแล้วย่อมเป็นความดี แต่เราหาได้บำเพ็ญตบะและคบหาสัตบุรุษมาก่อนไม่

ก็เหตุ ๑๐ ประการเหล่านี้ผู้ใดได้ปฏิบัติโดยถูกต้อง ผู้นั้นชื่อว่าทำหน้าที่ของคน ย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง ชนสันธชาดกที่ ๕ จบ