๑. ตีณิกณิการปุปผิยเถราปทาน

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ มีพระมหาปุริสลักษณะอัน ประเสริฐ ๓๒ ประการ พระองค์ทรงประสงค์ความสงัด จึงเสด็จ ไปป่าหิมพานต์ พระมุนีผู้เลิศ ประกอบด้วยพระกรุณา เป็นอุดม บุรุษเสด็จถึงป่าหิมพานต์แล้ว ประทับนั่งขัดสมาธิ ครั้งนั้น เราเป็น วิทยาธรสัญจรไปในอากาศ เราถือตรีศูลซึ่งกระทำไว้ดีแล้วเหาะไป พระพุทธเจ้าส่องสว่างอยู่ในป่า เหมือนกับไฟบนยอดภูเขา เหมือน พระจันทร์ในวันเพ็ญและเหมือนต้นพระยารังที่มีดอกบาน เราออก จากป่าเหาะไปตามพระรัศมีพระพุทธเจ้า เห็นคล้ายกับสีของไฟที่ ไหม้ไม้อ้อ ยังจิตให้เลื่อมใส เราเลือกเก็บดอกไม้อยู่ ได้เห็นดอก กรรณิการ์ที่มีกลิ่นหอมจึงเก็บเอามา ๓ ดอก บูชาพระพุทธเจ้าผู้ ประเสริฐสุด ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้า ครั้งนั้น ดอกไม้ของ เราทั้ง ๓ ดอกเอาขั้วขึ้นเอากลีบลงทำเป็นเงา (บัง) แด่พระศาสดา ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนง เราละร่าง มนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วิมานของเราสูง ๖๐ โยชน์ กว้าง ๓๐ โยชน์ อันบุญกรรมทำให้อย่างสวยงามในดาวดึงส์นั้น ปรากฏชื่อว่า กรรณิการ์ แล่งธนูตั้งพัน ลูกคลีหนัง ๗ ลูก คนถือธง สำเร็จด้วยสีเขียวใบไม้ หิ้งแขวนตั้งแสนปรากฏในปราสาทของเรา บัลลังก์ สำเร็จด้วยทองก็มี สำเร็จด้วยแก้วมณีก็มี สำเร็จด้วยแก้ว ทับทิมก็มี สำเร็จด้วยแก้วผลึกก็มี ตามแต่จะต้องการปรารถนา ที่นอนมีค่ามากยัดด้วยนุ่น มีผ้าลาดลายรูปสัตว์ต่างๆ มีราชสีห์เป็นต้น ผ้าลาดมีชายเดียว มีหมอนพร้อม ปรากฏว่ามีอยู่ในปราสาทของเรา ในเวลาที่เราปรารถนาจะออกจากภพเที่ยวจาริกไปในเทวโลก ย่อม เป็นผู้อันหมู่เทวดาแวดล้อมไป เราสถิตอยู่ภายใต้ดอกไม้ เบื้องบน เรามีดอกไม้เป็นเครื่องกำบัง สถานที่โดยรอบร้อยโยชน์ ถูกคลุม ด้วยดอกกรรณิการ์ดนตรี ๖ หมื่นบำรุงทั้งเช้าและเย็น ไม่เกียจคร้าน แวดล้อมเราเป็นนิตย์ ตลอดคืนตลอดวัน เรารื่นรมย์ด้วยการฟ้อน การขับและด้วยกังสดาล เครื่องประโคม เป็นผู้มักมากด้วยกาม บันเทิงอยู่ด้วยความยินดีในการเล่น ครั้งนั้น เราบริโภคและดื่มใน วิมานนั้นบันเทิงอยู่ในไตรทศ เราพร้อมด้วยหมู่นางเทพอัปสร บันเทิงอยู่ในวิมานอันสูงสุด เราได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๕๐๐ ครั้งได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๐๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศ ราชอันไพบูลย์ โดยคณนานับมิได้ เมื่อเรายังท่องเที่ยวอยู่ในภพ น้อยภพใหญ่ ย่อมได้โภคทรัพย์มากมาย ความบกพร่องในโภคทรัพย์ ไม่มีแก่เราเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราท่องเที่ยวอยู่ในสองภพ คือ ในความเป็นเทวดาและในความเป็นมนุษย์ คติอื่นไม่รู้จัก นี้ เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเกิดในสองสกุล คือ ในสกุลกษัตริย์ หรือสกุลพราหมณ์ย่อมไม่เกิดในสกุลอันต่ำทรามนี้ เป็นผลแห่ง พุทธบูชา ยานช้าง ยานม้า และวอคานหามนี้ เราได้ทุกสิ่งทุก อย่างทีเดียว นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา หมู่ทาส หมู่ทาสี และ นารีที่ประดับประดาแล้ว เราได้ทุกอย่างทีเดียว นี้เป็นผลแห่ง พุทธบูชา ผ้าแพร ผ้าขนสัตว์ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้าย เราได้ทุก ชนิด นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ผ้าใหม่ ผลไม้ใหม่ โภชนะมีรส อันเลิศใหม่ๆ เราได้ทุกชนิด นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คำว่าเชิญ เคี้ยวสิ่งนี้ เชิญบริโภคสิ่งนี้ เชิญนอนบนที่นอนนี้ เราได้ ทั้งนั้น นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเป็นผู้อันเขาบูชาในที่ทุกสถาน เรามียศใหญ่ยิ่ง มีศักดิ์ใหญ่ มีบริษัทไม่แตกแยกทุกเมื่อ เราเป็น ผู้อุดมกว่าหมู่ญาติ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราไม่รู้จักหนาว ไม่รู้จักร้อน ไม่มีความกระวนกระวาย อนึ่ง ทุกข์ทางจิตย่อมไม่มี ในหทัยของเราเลย เราเป็นผู้มีผิวพรรณดังทองคำ เที่ยวไปในภพ น้อยภพใหญ่ ความเป็นผู้มีวรรณะผิดแผกไป เราไม่รู้จักเลย นี้เป็น ผลแห่งพุทธบูชา เราอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จึงจุติจากเทวโลก มาเกิดในสกุลพราหมณ์มหาศาลอันมั่งคั่ง ในพระนครสาวัตถี ละกามคุณ ๕ ออกบวชเป็นบรรพชิต เรามีอายุได้ ๗ ขวบแต่กำเนิด ได้บรรลุอรหัต พระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุ ทรงทราบถึงคุณ ของเรา จึงรับสั่งให้เราอุปสมบท เรายังหนุ่มก็ควรบูชา นี้เป็นผล แห่งพุทธบูชา ทิพยจักษุของเราบริสุทธิ์ เราฉลาดในสมาธิ ถึงความ บริบูรณ์แห่งอภิญญา นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราบรรลุปฏิสัมภิทา ฉลาดแหลมในอิทธิบาท ถึงความบริบูรณ์ในพระสัทธรรม นี้เป็น ผลแห่งพุทธบูชา ในกัปที่สามหมื่น เราได้บูชาพระพุทธเจ้าใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เรา เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระตีณิกณิการปุปผิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ตีณิกณิการปุปผิยเถราปทาน.

|๙๑.๑| สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ หิมวนฺตํ อุปาคมิ ฯ |๙๑.๒| อชฺโฌคเหตฺวา หิมวนฺตํ อคฺโค การุณิโก มุนิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน นิสีทิ ปุริสุตฺตโม ฯ |๙๑.๓| วิชฺชาธโร ตทา อาสึ อนฺตลิกฺขจโร อหํ ติสุลํ สุกตํ คยฺห คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา ฯ |๙๑.๔| ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา วเน โอภาสเต พุทฺโธ สาลราชาว ผุลฺลิโต ฯ |๙๑.๕| วนโต นิกฺขมิตฺวาน พุทฺธรํสาภิธาวเร นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ ฯ |๙๑.๖| วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ กณิการํ เทวคนฺธิกํ ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย พุทฺธเสฏฺฐํ อปูชยึ ฯ |๙๑.๗| พุทฺธสฺส อานุภาเวน ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา อุทฺธํวณฺฏา อโธปตฺตา ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน ฯ |๙๑.๘| เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคจฺฉหํ ฯ |๙๑.๙| ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ กณิการีติ ญายติ สฏฺฐิโยชนมุพฺพิทฺธํ ตึสโยชนวิตฺถตํ ฯ |๙๑.๑๐| สหสฺสกณฺฑํ สตฺตเคณฺฑุ ธชาลุ หริตามโย สตสหสฺสนิยฺยูหา พฺยเมฺห ปาตุภวึสุ เม ฯ |๙๑.๑๑| โสณฺณมยา มณิมยา โลหิตงฺกมยาปิจ ผลิกาปิจ ปลฺลงฺกา เยนิจฺฉกา ยถิจฺฉกํ ฯ |๙๑.๑๒| มหารหญฺจ สยนํ ตุลิกํ วิกติสฺสกํ อุทฺธโลมิกเอกนฺตํ พิพฺโพหนสมายุตํ ฯ |๙๑.๑๓| ภวนา นิกฺขมิตฺวาน จรนฺโต เทวจาริกํ ยทา อิจฺฉามิ คมนํ เทวสงฺฆปุรกฺขโต ฯ |๙๑.๑๔| ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ อุปริ ฉทนํ มม สมนฺตา โยชนสตํ กณิกาเรหิ ฉาทิตํ ฯ |๙๑.๑๕| สฏฺฐี ตุริยสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐหุํ ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา ฯ |๙๑.๑๖| ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ ตาเฬหิ วาทิเตหิ จ รมามิ ขิฑฺฑารติยา โมทามิ กามกามิหํ ฯ |๙๑.๑๗| ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ โมทามิ ติทเส ตทา นารีคเณหิ สหิโต โมทามิ พฺยมฺหมุตฺตเม ฯ |๙๑.๑๘| สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ |๙๑.๑๙| ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต สงฺขยํ ภวาภเว สํสรนฺโต มหาโภคํ ลภามหํ ฯ |๙๑.๒๐| โภเค เม อูนตา นตฺถิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ทุเว ภเว สํสรามิ เทวตฺเต อถ มานุเส ฯ |๙๑.๒๑| อญฺญํ คตึ น ชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ทุเว กุเล ปชายามิ ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ ฯ |๙๑.๒๒| นีเจ กุเล น ชายามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ หตฺถิยานํ อสฺสยานํ สิวิกํ สนฺทมานิกํ ฯ |๙๑.๒๓| ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ทาสีคณํ ทาสคณํ นาริโย สมลงฺกตา ฯ |๙๑.๒๔| ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ โกเสยฺยกมฺพลิยานิ โขมกปฺปาสิกานิ จ ฯ |๙๑.๒๕| ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ นววตฺถํ นวผลํ นวคฺครสโภชนํ ฯ |๙๑.๒๖| ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ อิเม ขาท อิเม ภุญฺช อิมมฺหิ สยเน สย ฯ |๙๑.๒๗| ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ ยโส อจฺจุคฺคโต มม ฯ |๙๑.๒๘| มเหสกฺโข สทา โหมิ อเภชฺชปริโส สทา ญาตีนํ อุตฺตโม โหมิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๒๙| สีตํ อุณฺหํ น ชานามิ ปริฬาโห น วิชฺชติ อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ หทเย เม น วิชฺชติ ฯ |๙๑.๓๐| สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน สํสรามิ ภวาภเว เววณฺณิยํ น ชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๓๑| เทวโลกา จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต มหาสาเล สุอทฺธเก ฯ |๙๑.๓๒| ปญฺจกามคุเณ หิตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ |๙๑.๓๓| อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ คุณมญฺญาย จกฺขุมา ตรุโณ ปูชนีโยหํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๓๔| ทิพฺพจกฺขุํ วิสุทฺธํ เม สมาธิกุสโล อหํ อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๓๕| ปฏิสมฺภิทา อนุปฺปตฺโต อิทฺธิปาเทสุ โกวิโท สทฺธมฺเม ปารมิปฺปตฺโต พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๓๖| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ พุทฺธมภิปูชยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๑.๓๗| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๙๑.๓๘| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๙๑.๓๙| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตีณิกณิการปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ตีณิกณิการปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ