ปทโสธนวาร

จักขุ คือจักขุธาตุหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่า จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุ จักขุธาตุ เรียกว่า จักขุด้วย เรียกว่า จักขุธาตุด้วย. จักขุธาตุ คือจักขุหรือ? ถูกแล้ว. โสต คือโสตธาตุหรือ? ทิพพโสต ตัณหาโสต เรียกว่า โสต ไม่ใช่โสตธาตุ โสตธาตุ เรียกว่า โสตด้วย เรียกว่า โสตธาตุด้วย. โสตธาตุ คือโสตหรือ? ถูกแล้ว. ฆานะ คือฆานธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ฆานธาตุ คือฆานะหรือ? ถูกแล้ว. แม้ชิวหา ก็เช่นเดียวกับฆานธาตุ. กาย คือกายธาตุหรือ? เว้นจากกายธาตุเสียแล้ว กายที่เหลือเรียกว่า กาย ไม่ใช่กายธาตุ กายธาตุ เรียกว่า กายด้วย เรียกว่า กายธาตุด้วย. กายธาตุ คือกายหรือ? ถูกแล้ว. รูป คือรูปธาตุหรือ? เว้นรูปธาตุเสีย รูปที่เหลือเรียกว่า รูป ไม่ใช่รูปธาตุ รูปธาตุ เรียกว่า รูปด้วย เรียกว่า รูปธาตุด้วย. รูปธาตุ คือรูปหรือ? ถูกแล้ว. สัททะก็เช่นเดียวกับฆานะ. คันธะ คือคันธธาตุหรือ? ศีลคันธะ สมาธิคันธะ ปัญญาคันธะ เรียกว่า คันธะ ไม่ใช่คันธธาตุ คันธธาตุ เรียกว่า คันธะด้วย เรียกว่า คันธธาตุด้วย. คันธธาตุ คือคันธะหรือ? ถูกแล้ว. รสะ คือรสธาตุหรือ? อรรถรส ธรรมรส วิมุตติรส เรียกว่า รสะ ไม่ใช่รสธาตุ รสธาตุ เรียกว่า รสะด้วย เรียกว่า รสธาตุด้วย. รสธาตุ คือรสะหรือ? ถูกแล้ว. โผฏฐัพพะก็เช่นเดียวกับฆานะ. จักขุวิญญาณ คือจักขุวิญญาณธาตุหรือ? ถูกแล้ว. จักขุวิญญาณธาตุ คือจักขุวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว. โสตวิญญาณ ฯลฯ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ. มโน คือมโนธาตุหรือ? เว้นมโนธาตุเสียแล้ว มโนที่เหลือ เรียกว่า มโน ไม่ใช่มโนธาตุ มโนธาตุ เรียกว่า มโนด้วย เรียกว่า มโนธาตุด้วย. มโนธาตุ คือมโนหรือ? ถูกแล้ว. มโนวิญญาณ คือมโนวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว. มโนวิญญาณธาตุ คือมโนวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว. ธรรม คือธัมมธาตุหรือ? เว้นธัมมธาตุเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ เรียกว่า ธรรม ไม่ใช่ธัมมธาตุ ธัมมธาตุ เรียกว่า ธรรมด้วย เรียกว่า ธัมมธาตุด้วย. ธัมมธาตุ คือธรรมหรือ? ถูกแล้ว.

จกฺขุ จกฺขุธาตูติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขุธาตุ จกฺขุธาตุ จกฺขุ เจว จกฺขุธาตุ จ ฯ จกฺขุธาตุ จกฺขูติ: อามนฺตา ฯ โสตํ โสตธาตูติ: ทิพฺพโสตํ ตณฺหาโสตํ โสตํ น โสตธาตุ โสตธาตุ โสตญฺเจว โสตธาตุ จ ฯ โสตธาตุ โสตนฺติ: อามนฺตา ฯ ฆานํ ฆานธาตูติ: อามนฺตา ฯ ฆานธาตุ ฆานนฺติ: อามนฺตา ฯ ชิวฺหาปิ ฆานธาตุสทิสา ฯ กาโย กายธาตูติ: กายธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส กาโย กาโย น กายธาตุ กายธาตุ กาโย เจว กายธาตุ จ ฯ กายธาตุ กาโยติ: อามนฺตา ฯ รูปํ รูปธาตูติ: รูปธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสสํ รูปํ รูปํ น รูปธาตุ รูปธาตุ รูปญฺเจว รูปธาตุ จ ฯ รูปธาตุ รูปนฺติ: อามนฺตา ฯ สทฺโท ฆานสทิโส ฯ คนฺโธ คนฺธธาตูติ: สีลคนฺโธ สมาธิคนฺโธ ปญฺญาคนฺโธ คนฺโธ น คนฺธธาตุ คนฺธธาตุ คนฺโธ เจว คนฺธธาตุ จ ฯ คนฺธธาตุ คนฺโธติ: อามนฺตา ฯ รโส รสธาตูติ: อตฺถรโส ธมฺมรโส วิมุตฺติรโส รโส น รสธาตุ รสธาตุ รโส เจว รสธาตุ จ ฯ รสธาตุ รโสติ: อามนฺตา ฯ โผฏฺฐพฺโพ ฆานสทิโส ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณธาตูติ: อามนฺตา ฯ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ จกฺขุวิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ โสตวิญฺญาณํ ฯเปฯ ฆานวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณํ ฯ มโน มโนธาตูติ: มโนธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส มโน มโน น มโนธาตุ มโนธาตุ มโน เจว มโนธาตุ จ ฯ มโนธาตุ มโนติ: อามนฺตา ฯ มโนวิญฺญาณํ มโนวิญฺญาณธาตูติ: อามนฺตา ฯ มโนวิญฺญาณธาตุ มโนวิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ ธมฺโม ธมฺมธาตูติ: ธมฺมธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม ธมฺโม น ธมฺมธาตุ ธมฺมธาตุ ธมฺโม เจว ธมฺมธาตุ จ ฯ ธมฺมธาตุ ธมฺโมติ: อามนฺตา ฯ

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุธาตุ ไม่ใช่จักขุหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุ เรียกว่า จักขุ เว้นจักขุและจักขุธาตุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่จักขุธาตุ. ไม่ใช่โสต ไม่ใช่โสตธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตธาตุ ไม่ใช่โสตหรือ? ทิพพโสต ตัณหาโสต ไม่ใช่โสตธาตุ เรียกว่า โสต เว้นโสตและโสตธาตุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือไม่ใช่โสต และไม่ใช่โสตธาตุ. ไม่ใช่ฆานะ ไม่ใช่ฆานธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ฆานธาตุ ไม่ใช่ฆานะหรือ? ถูกแล้ว. ท่านย่อคำว่า อามนฺตา ไว้ทั้งสองส่วน. ไม่ใช่ชิวหา ฯลฯ ไม่ใช่กาย ไม่ใช่กายธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่กายธาตุ ไม่ใช่กายหรือ? เว้นกายธาตุเสียแล้ว กายที่เหลือ ไม่ใช่กายธาตุ เรียกว่า กาย เว้นกายและกายธาตุ เสียแล้ว กายที่เหลือไม่เรียกว่า กาย และไม่เรียกว่า กายธาตุ. ไม่ใช่รูป ไม่ใช่รูปธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูปธาตุ ไม่ใช่รูปหรือ? เว้นรูปธาตุเสียแล้ว รูปที่เหลือ ไม่เรียกว่า รูปธาตุ เรียกว่า รูป เว้นรูปและรูปธาตุ เสียแล้ว รูปที่เหลือ ไม่เรียกว่า รูป และไม่เรียกว่า รูปธาตุ. ไม่ใช่สัททะ ฯลฯ ไม่ใช่คันธะ ไม่ใช่คันธธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่คันธธาตุ ไม่ใช่คันธะหรือ? ศีลคันธะ สมาธิคันธะ ปัญญาคันธะ ไม่ใช่คันธธาตุ เรียกว่า คันธะ เว้นคันธะ และคันธธาตุเสียแล้ว คันธะที่เหลือไม่เรียกว่า คันธะ และไม่เรียกว่า คันธธาตุ. ไม่ใช่รสะ ไม่ใช่รสธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รสธาตุ ไม่ใช่รสะหรือ? อรรถรส ธรรมรส วิมุตติรส ไม่ใช่รสธาตุ เรียกว่า รสะ เว้นรสะและรสธาตุเสียแล้ว รสะที่เหลือไม่เรียกว่า รสะ และไม่เรียกว่ารสธาตุ. ไม่ใช่โผฏฐัพพะ ฯลฯ ไม่ใช่จักขุวิญญาณ ไม่ใช่จักขุวิญญาณธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุวิญญาณธาตุ ไม่ใช่จักขุวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสตวิญญาณ ไม่ใช่ฆานวิญญาณ ไม่ใช่ชิวหาวิญญาณ ไม่ใช่ กายวิญญาณ. ถูกแล้ว. ไม่ใช่มโน ไม่ใช่มโนธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มโนธาตุ ไม่ใช่มโนหรือ? เว้นมโนธาตุเสียแล้ว มโนที่เหลือ ไม่ใช่มโนธาตุ เรียกว่า มโน เว้นมโนและมโนธาตุ เสียแล้ว มโนที่เหลือไม่เรียกว่า มโน และไม่เรียกว่า มโนธาตุ. ไม่ใช่มโนวิญญาณ ไม่ใช่มโนวิญญาณธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มโนวิญญาณธาตุ ไม่ใช่มโนวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธัมมธาตุ ไม่ใช่ธรรมหรือ? เว้นธรรมธาตุเสียแล้ว ธรรมที่เหลือไม่เรียกว่า ธัมมธาตุ เรียกว่าธรรม เว้นธรรมและ ธัมมธาตุเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่เรียกว่า ธรรม และไม่เรียกว่า ธัมมธาตุ. ปทโสธนมูลจักกวาร

น จกฺขุ น จกฺขุธาตูติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขุธาตุ น จกฺขูติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ น จกฺขุธาตุ จกฺขุ จกฺขุญฺจ จกฺขุธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ น เจว จกฺขุ น จ จกฺขุธาตุ ฯ น โสตํ น โสตธาตูติ: อามนฺตา ฯ น โสตธาตุ น โสตนฺติ: ทิพฺพโสตํ ตณฺหาโสตํ น โสตธาตุ โสตํ โสตญฺจ โสตธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ น เจว โสตํ น จ โสตธาตุ ฯ น ฆานํ น ฆานธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ฆานธาตุ น ฆานนฺติ: อามนฺตา ฯ ยํ สํขิตฺตํ อุภโต อามนฺตา ฯ น ชิวฺหา ฯเปฯ น กาโย น กายธาตูติ: อามนฺตา ฯ น กายธาตุ น กาโยติ: กายธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส กาโย น กายธาตุ กาโย กายญฺจ กายธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว กาโย น จ กายธาตุ ฯ น รูปํ น รูปธาตูติ: อามนฺตา ฯ น รูปธาตุ นรูปนฺติ: รูปธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสสํ รูปํ น รูปธาตุ รูปํ รูปญฺจ รูปธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ น เจว รูปํ น จ รูปธาตุ ฯ น สทฺโท ฯเปฯ น คนฺโธ นคนธธาตูติ: อามนฺตา ฯ น คนฺธธาตุ น คนฺโธติ: สีลคนฺโธ สมาธิคนฺโธ ปญฺญาคนฺโธ น คนฺธธาตุ คนฺโธ คนฺธญฺจ คนฺธธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว คนฺโธ น จ คนฺธธาตุ ฯ น รโส น รสธาตูติ: อามนฺตา ฯ น รสธาตุ น รโสติ: อตฺถรโส ธมฺมรโส วิมุตฺติรโส น รสธาตุ รโส รสญฺจ รสธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว รโส น จ รสธาตุ ฯ น โผฏฺฐพฺโพ ฯเปฯ น จกฺขุวิญฺญาณํ น จกฺขุวิญฺญาณธาตูติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขุวิญฺญาณธาตุ น จกฺขุวิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ น โสตวิญฺญาณํ น ฆานวิญฺญาณํ น ชิวฺหาวิญฺญาณํ น กายวิญฺญาณํ ฯ น มโนธาตูติ: อามนฺตา ฯ น มโนธาตุ น มโนติ: มโนธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส มโน น มโนธาตุ มโน มนญฺจ มโนธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว มโน น จ มโนธาตุ ฯ น มโนวิญฺญาณํ น มโนวิญฺญาณธาตูติ: อามนฺตา ฯ น มโนวิญฺญาณธาตุ น มโน วิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม น ธมฺมธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺมธาตุ น ธมฺโมติ: ธมฺมธาตุํ ฐเปตฺวา อวเสโส ธมฺโม น ธมฺมธาตุ ธมฺโม ธมฺมญฺจ ธมฺมธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว ธมฺโม น จ ธมฺมธาตุ ฯ --------

จักขุ คือ จักขุธาตุหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่า จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุ จักขุธาตุ เรียกว่าจักขุด้วย เรียกว่าจักขุธาตุด้วย. ธาตุ คือ โสตธาตุหรือ? โสตธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า โสตธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ โสตธาตุ. จักขุ คือ จักขุธาตุหรือ? ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ เรียกว่า จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุ จักขุธาตุเรียกว่า จักขุด้วย เรียกว่าจักขุธาตุด้วย. ธาตุ คือ ฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ธาตุ คือ ธัมมธาตุหรือ? ธัมมธาตุ เรียกว่าธาตุด้วย เรียกว่า ธัมมธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ ธัมมธาตุ. ปัณณัตติวารในอายตนยมกฉันใด ปัณณัตติวารในธาตุยมกก็ฉันนั้น. พึงผูกจักรนัย.

จกฺขุ จกฺขุธาตูติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขุธาตุ จกฺขุธาตุ จกฺขุ เจว จกฺขุธาตุ จ ฯ ธาตู โสตธาตูติ: โสตธาตุ ธาตุ เจว โสตธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น โสตธาตุ ฯ จกฺขุ จกฺขุธาตูติ: ทิพฺพจกฺขุ ปญฺญาจกฺขุ จกฺขุ น จกฺขุธาตุ จกฺขุธาตุ จกฺขุ เจว จกฺขุธาตุ จ ฯ ธาตู ฆานธาตุ ฯเปฯ ธาตู ธมฺมธาตูติ: ธมฺมธาตุ เจว ธมฺมธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น ธมฺมธาตุ ฯ ยถา อายตนยมเก ปณฺณตฺติ เอวํ ธาตุยมเกปิ ปณฺณตฺติ ฯ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? ถูกแล้ว. พึงผูกจักรนัย ทั้งหมดใช้คำตอบว่า อามนฺตา ทั้งสองส่วน แม้ในธาตุที่เหลือ. สุทธธาตุวาร

น จกฺขุ น จกฺขุธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น โสตธาตูติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขุ น จกฺขุธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น ฆานธาตุ ฯเปฯ น ธาตู น ธมฺมธาตูติ: อามนฺตา ฯ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ สพฺเพ อามนฺตา อุภโตปิ เสเสปิ ฯ

จักขุ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือจักขุธาตุหรือ? จักขุธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า จักขุธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่าธาตุ ไม่ใช่ จักขุธาตุ. โสต คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. ฆานะ ชิวหา กายะ รูปะ สัททะ คันธะ รสะ โผฏฐัพพะ. @ บาลีเป็น ธมฺมธาตุเจว ธมฺมธาตุ จ สงสัยจะตก ที่ถูกควรเป็น ธมฺมธาตุ ธาตุ เจว ธมฺมธาตุ จ จึงจะลงกัน @กับหลักข้างต้น ที่แปลไว้นี้ แปลอย่างที่เติม คำว่า ธาตุ เจว ลงไป เพราะถ้าแปลตามบาลีที่ขาดย่อมไม่ได้ @ความ ขอให้ดูข้อ ๘๐๗ ตอนสุดท้าย ประกอบ จะเห็นได้ชัด จักขุวิญญาณ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือจักขุวิญญาณธาตุหรือ? จักขุวิญญาณธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า จักขุวิญญาณธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ ไม่ใช่จักขุวิญญาณธาตุ. โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโน คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือมโนธาตุหรือ? มโนธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า มโนธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ มโนธาตุ. มโนวิญญาณ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือมโนวิญญาณธาตุหรือ? มโนวิญญาณธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า มโนวิญญาณธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่มโนวิญญาณธาตุ. ธรรม คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือธัมมธาตุหรือ? ธัมมธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า ธัมมธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุ.

จกฺขุ ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู จกฺขุธาตูติ: จกฺขุธาตุ ธาตุ เจว จกฺขุธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น จกฺขุธาตุ ฯ โสตํ ธาตูติ: อามนฺตา ฯเปฯ ฆานํ ชิวฺหา กาโย รูปํ สทฺโท คนฺโธ รโส โผฏฺฐพฺโพ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู จกฺขุวิญฺญาณธาตูติ: จกฺขุวิญฺญาณธาตุ ธาตุ เจว จกฺขุวิญฺญาณธาตุ จ อวเสสา ธาตู น จกฺขุวิญฺญาณธาตุ ฯ โสตวิญฺญาณํ ฆานวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณํ ฯ มโน ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู มโนธาตูติ: มโนธาตุ ธาตุ เจว มโนธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น มโนธาตุ ฯ มโนวิญฺญาณํ ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู มโนวิญฺญาณธาตูติ: มโนวิญฺญาณธาตุ ธาตุ เจว มโนวิญฺญาณธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น มโนวิญฺญาณธาตุ ฯ ธมฺโม ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู ธมฺมธาตูติ: ธมฺมธาตุ ธาตุ เจว ธมฺมธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น ธมฺมธาตุ ฯ

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ เป็นแต่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธาตุ ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสต ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นโสตเสียแล้ว ฯลฯ เว้นฆานะเสียแล้ว เว้นชิวหาเสียแล้ว ฯลฯ ไม่ใช่กาย ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่กายธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูป ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นรูปเสียแล้ว ฯลฯ เว้นสัททะ คันธะ รสะ โผฏฐัพพะ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มนะ มโนวิญญาณเสียแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? สุทธธาตุมูลจักกวาร

น จกฺขุ น ธาตูติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา ธาตู น จกฺขุ ธาตุ จกฺขุญฺจ ธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ ธาตุ ฯ น ธาตู น จกฺขุธาตูติ: อามนฺตา ฯ น โสตํ น ธาตูติ: โสตํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ ฆานํ ฐเปตฺวา ชิวฺหํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น กาโย น ธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น กายธาตูติ: อามนฺตา ฯ น รูปํ น ธาตูติ: รูปํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ สทฺทํ คนฺธํ รสํ โผฏฺฐพฺพํ จกฺขุวิญฺญาณํ โสตวิญฺญาณํ ฆานวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณํ มนํ มโนวิญฺญาณํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น ธมฺโม น ธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น ธมฺมธาตูติ: อามนฺตา ฯ --------

จักขุ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือโสตธาตุหรือ? โสตธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า โสตธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุ. จักขุ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ธาตุ คือธัมมธาตุหรือ? ธัมมธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า ธัมมธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุ. พึงผูกจักรนัย.

จกฺขุ ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู โสตธาตูติ: โสตธาตุ ธาตุ เจว โสตธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น โสตธาตุ ฯ จกฺขุ ธาตูติ: อามนฺตา ฯ ธาตู ฆานธาตุ ฯเปฯ ธาตู ธมฺมธาตูติ: ธมฺมธาตุ ธาตุ เจว ธมฺมธาตุ จ อวเสสา ธาตู ธาตู น ธมฺมธาตุ ฯ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ

ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือไม่ใช่จักขุ เป็นแต่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธรรม ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุและไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ เป็นแก่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธรรม ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่มโนวิญญาณธาตุหรือ? ถูกแล้ว. พึงผูกจักรนัย. ปัณณัตติวารแห่งอายตนยมก ฉันใด ปัณณัตติวารแห่งธาตุยมกพึงให้พิสดาร ฉันนั้น. ปัณณัตติวาร จบ.

น จกฺขุ น ธาตูติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา ธาตู น จกฺขุ ธาตุ จกฺขุญฺจ ธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ ธาตุ ฯ น ธาตู น โสตธาตูติ: อามนฺตา ฯ น จกฺขุ น ธาตูติ: จกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสสา น จกฺขุ ธาตุ จกฺขุญฺจ ธาตุญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว จกฺขุ น จ ธาตุ ฯ น ธาตุ น ฆานธาตุ ฯเปฯ น ธาตู น ธมฺมธาตูติ: อามนฺตา ฯเปฯ น ธมฺโม น ธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น จกฺขุธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธมฺโม น ธาตูติ: อามนฺตา ฯ น ธาตู น โสตธาตุ ฯเปฯ น ธาตู น มโนวิญฺญาณธาตูติ: อามนฺตา ฯ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ ยถา อายตนยมกสฺส ปณฺณตฺติ เอวํ ธาตุยมกสฺส ปณฺณตฺติ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปณฺณตฺติวาโร ฯ