หัวข้อประจำขันธกะ

๑. ภิกษุชาวปาไฐยรัฐ ๓๐ รูป จำพรรษาอยู่ในเมืองสาเกต รัญจวนใจ ออก พรรษาแล้วมีจีวรเปียกปอนมาเฝ้าพระพุทธชินเจ้า ๒. ต่อไปนี้เป็นเรื่องกฐิน คือได้อานิสงส์ กฐิน ๕ คือ ก. เที่ยวไปไหนไม่ต้องบอกลา ข. เที่ยวไปไม่ต้องถือไตรจีวรครบสำรับ ค. ฉัน คณะโภชน์ได้ ง. เก็บอดิเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา จ. จีวรลาภอันเกิดในที่นั้น เป็นของภิกษุ ผู้ได้กรานกฐินแล้ว ๓. ญัตติทุติยกรรมวาจา ๔. อย่างนี้กฐินเป็นอันกราน อย่างนี้ไม่เป็น อันกราน คือ กฐินกรานด้วยอาการเพียงขีดรอย ซัก กะ ตัด เนา เย็บ ด้น ทำลูกดุม ทำรังดุม ประกอบผ้าอนุวาต ประกอบผ้าอนุวาตด้านหน้า ดามผ้า ย้อม ทำนิมิต พูดเลียบเคียง ผ้าที่ยืมเขามา เก็บไว้ค้างคืน เป็นนิสสัคคียะ ไม่ได้ทำกัปปะพินทุ นอกจากไตรจีวร นอกจาก จีวรมีขันธ์ ๕ หรือเกินกว่า ซึ่งตัดดีแล้วทำให้เป็นจีวรมีมณฑลนอกจากบุคคลกราน กรานโดย ไม่ชอบ ภิกษุอยู่นอกสีมาอนุโมทนากฐินอย่างนี้ พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่าไม่เป็นอันกราน ๕. กฐินกรานด้วยผ้าใหม่ ผ้าเทียมใหม่ ผ้าเก่า ผ้าบังสุกุล ผ้าตกตามร้าน ผ้าที่ไม่ได้ทำนิมิต ผ้าที่ไม่ได้พูดเลียบเคียงได้มา ไม่ใช่ผ้าที่ยืมเขามา ไม่ใช่ผ้าที่ทำค้างคืน ไม่ใช่เป็นผ้านิสสัคคียะ ผ้าที่ทำกัปปะพินทุแล้ว ผ้าไตรจีวร ผ้ามีขันธ์ ๕ หรือเกินกว่า ซึ่งตัดดีแล้ว ทำให้เป็นจีวรมี มณฑลเสร็จในวันนั้น บุคคลกราน กรานโดยชอบ ภิกษุอยู่ในสีมาอนุโมทนา อย่างนี้ชื่อว่า กรานกฐิน ๖. มาติกาเพื่อเดาะกฐิน ๘ ข้อ คือ ๑. กำหนดด้วยหลีกไป ๒. กำหนด ด้วยทำจีวรเสร็จ ๓. กำหนดด้วยตกลงใจ ๔. กำหนดด้วยผ้าเสียหาย ๕. กำหนดด้วย ได้ยินข่าว ๖. กำหนดด้วยสิ้นหวัง ๗. กำหนดด้วยล่วงเขต ๘. กำหนดด้วยเดาะ พร้อมกัน ๙. อาทายสัตตกะ ๗ วิธี คือ ๑. ถือจีวรที่ทำเสร็จแล้วไปคิดว่าจักไม่กลับ การ เดาะกฐินของภิกษุนั้นกำหนดด้วยหลีกไป ๒. ถือจีวรไปนอกสีมา คิดว่าจักทำ ณ ที่นี้ จักไม่ กลับละ การเดาะกฐินของภิกษุนั้นกำหนดด้วยทำจีวรเสร็จ ๓. ถือจีวรไปนอกสีมา คิดว่า จักไม่ให้ทำ จักไม่กลับ การเดาะกฐินของภิกษุนั้นกำหนดด้วยตกลงใจ ๔. ถือจีวรไปนอกสีมา คิดว่าจักให้ทำจีวร ณ ที่นี้ จักไม่กลับละ กำลังทำ จีวรเสียหาย การเดาะกฐินของภิกษุนั้น กำหนดด้วยผ้าเสียหาย ๕. ถือจีวรไป คิดว่าจักกลับ ให้ทำจีวรนอกสีมา ครั้นทำจีวรเสร็จแล้ว ได้ยินข่าวว่า ในอาวาสนั้น กฐินเดาะแล้ว การเดาะกฐินของภิกษุนั้นกำหนดด้วยได้ยินข่าว ๖. ถือจีวรไปคิดว่าจักกลับ ให้ทำจีวรนอกสีมา ครั้นทำจีวรเสร็จแล้วโอ้เอ้อยู่นอกสีมาจนกฐินเดาะ การเดาะกฐินของภิกษุนั้น กำหนดด้วยล่วงเขต ๗. ถือจีวรไป คิดว่าจักกลับ ให้ทำจีวร ณ ภายนอกสีมา ครั้นทำจีวรเสร็จแล้ว คิดว่าจักกลับ จักกลับ กลับทันกฐินเดาะ การเดาะกฐิน ของภิกษุนั้นพร้อมกับภิกษุทั้งหลาย ๘. สมาทายสัตตกะมี ๗ วิธี ๙. อาทายฉักกะ และ สมาทายฉักกะ คือ ถือจีวรที่ทำค้างไว้ไปอย่างละ ๖ วิธี ไม่มีการเดาะกำหนดด้วยหลีกไป ๑๐. อาทายภาณวาร กล่าวถึงภิกษุถือจีวรไปนอกสีมา คิดว่าจักให้ทำจีวร มี ๓ มาติกา คือ ๑. กำหนดด้วยทำจีวรเสร็จ ๒. กำหนดด้วยตกลงใจ ๓. กำหนดด้วยผ้าเสียหาย กล่าวถึง ภิกษุถือผ้าหลีกไป คิดว่าจักไม่กลับไปนอกสีมา แล้วคิดว่าจักทำ มี ๓ มาติกา คือ ๑. กำหนด ด้วยทำจีวรเสร็จ ๒. กำหนดด้วยตกลงใจ ๓. กำหนดด้วยผ้าเสียหาย กล่าวถึงภิกษุถือจีวร หลีกไป ด้วยไม่ได้ตั้งใจ ภายหลังเธอคิดว่าจักไม่กลับ มี ๓ นัย กล่าวถึงภิกษุถือจีวรไป คิดว่า จักกลับ อยู่นอกสีมา คิดว่าจักทำจีวร จักไม่กลับ ให้ทำจีวรเสร็จ การเดาะกฐินของภิกษุนั้น กำหนดด้วยทำจีวรเสร็จ ด้วยตกลงใจ ด้วยผ้าเสียหาย ด้วยได้ยินข่าว ด้วยล่วงเขต ด้วยเดาะ พร้อมกับภิกษุทั้งหลาย รวมเป็น ๑๕ ภิกษุนำจีวรหลีกไปและนำจีวรที่ทำค้างไว้หลีกไปอีก ๔ วาระ ก็เหมือนกัน รวมทั้งหมด ๑๕ วิธี หลีกไปด้วยสิ้นหวัง ด้วยหวังว่าจะได้ หลีกไปด้วยกรณียะ บางอย่าง ทั้งสามอย่างนั้นนักปราชญ์พึงทราบโดยนัยอย่างละ ๑๒ วิธี ๑๑. หวังได้ส่วนจีวร ผาสุวิหาร คือ อยู่ตามสบาย ๕ ข้อ ๑๒. กฐินมีปลิโพธและสิ้นปลิโพธ นักปราชญ์พึงแต่ง หัวข้อตามเค้าความเทอญ. หัวข้อประจำขันธกะ จบ. -----------------------------------------------------

ตึส ปาเฐยฺยกา ภิกฺขู สาเกตุกฺกณฺฐิตา วสุํ วสฺสํ วุตฺโถกปุณฺเณหิ อาคมุํ ชินทสฺสนํ อิทํ วตฺถุ กฐินสฺส กปฺปิสฺสนฺติ จ ปญฺจกา อนามนฺตา อสมาจารา ตเถว คณโภชนํ ยาวทตฺถญฺจ อุปฺปาโท อตฺถตานํ ภวิสฺสติ ฯ ญตฺติ เอวตฺถตญฺเจว เอวญฺเจว อนตฺถตํ อุลฺลิขิ โธวนา เจว วิจารณญฺจ เฉทนํ พนฺธโนวฏฺฏิกณฺฑูส- ทฬฺหิกมฺมานุวาติกา ปริภณฺฑํ โอวฏฺเฏยฺยํ มทฺทนา นิมิตฺตกถา กุกฺกุ สนฺนิธิ นิสฺสคฺคิ นกปฺปญฺญตฺร เต ตโย อญฺญตฺร ปญฺจาติเรเก สญฺฉินฺเนน สมณฺฑลี นาญฺญตฺร ปุคฺคลา สมฺมา นิสฺสีมฏฺโฐนุโมทติ กฐินํ อนตฺถตํ โหติ เอวํ พุทฺเธน เทสิตํ อหตกปฺปปิโลติ- ปํสุปาปณิกาย จ อนิมิตฺตาปริกถา อกุกฺกุ อสนฺนิธิ จ อนิสฺสคฺคิ กปฺปกเต ตถา ติจีวเรน จ ปญฺจเก วาติเรเก วา ฉินฺเน สมณฺฑลีกเต ปุคฺคลสฺสตฺถรา สมฺมา สีมฏฺโฐ อนุโมทติ เอวํ กฐินตฺถรณํ อุพฺภารสฺสฏฺฐมาติกา ปกฺกมนนฺติ นฏฺฐานํ สนฺนิฏฺฐานญฺจ นาสนํ สวนํ อาสาวจฺเฉทิ สีมาสอุพฺภรฏฺฐมี กตจีวรมาทาย น ปจฺเจสฺสนฺติ คจฺฉติ ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร โหติ ปกฺกมนนฺติโก อาทาย จีวรํ ยาติ นิสฺสีเม อิธ จินฺตยิ กาเรสฺสํ น ปจฺเจสฺสนฺติ นิฏฺฐาเน กฐินุทฺธโร ฯ อาทาย นิสฺสีมํ เนว น ปจฺเจสฺสนฺติ มานโส ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร สนฺนิฏฺฐานนฺติโก ภเว อาทาย จีวรํ ยาติ นิสฺสีเม อิธ จินฺตยิ กาเรสฺสํ น ปจฺเจสฺสนฺติ กยิรนฺตสฺส นสฺสติ ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร ภวติ นาสนนฺติโก อาทาย ยาติ ปจฺเจสฺสํ พหิ กาเรติ จีวรํ กตจีวโร สุณาติ อุพฺภตํ กฐินํ ตหึ ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร ภวติ สวนนฺติโก อาทาย ยาติ ปจฺเจสฺสํ พหิ กาเรติ จีวรํ กตจีวโร พหิทฺธา นาเมติ กฐินุทฺธรํ ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร สีมาติกฺกนฺติโก ภเว อาทาย ยาติ ปจฺเจสฺสํ พหิ กาเรติ จีวรํ กตจีวโร ปจฺเจสฺสํ สมฺโภติ กฐินุทฺธรํ ตสฺส ตํ กฐินุทฺธาโร สห ภิกฺขูหิ ชายติ อาทาย จ สมาทาย สตฺต สตฺต วิธี ภเว ปกฺกมนนฺติกา นตฺถิ ฉกฺเก วิปฺปกเต คติ อาทาย นิสฺสีมคตํ กาเรสฺสํ อิติ ชายติ นิฏฺฐานํ สนฺนิฏฺฐานญฺจ นาสนญฺจ อิเม ตโย อาทาย น ปจฺเจสฺสนฺติ พหิสีเม กโรมิติ นิฏฺฐานํ สนฺนิฏฺฐานมฺปิ นาสนมฺปิ อิทนฺตโย อนธิฏฺฐิเตน เนวสฺส เหฏฺฐา ตีณิ นยา วิธี อาทาย ยาติ ปจฺเจสฺสํ พหิสีเม กโรมิติ น ปจฺเจสฺสนฺติ กาเรติ นิฏฺฐาเน กฐินุทฺธโร สนฺนิฏฺฐานํ นาสนญฺจ สวนํ สีมติกฺกมา สห ภิกฺขูหิ ชาเยถ เอวํ ปณฺณรสํ คติ สมาทาย วิปฺปกตา สมาทาย ปุนา ตถา อิเม เต จตุโร วารา สพฺเพ ปณฺณรสา วิธี อนาสาย จ อาสาย กรณีโย จ เต ตโย นยโต ตํ วิชาเนยฺย ตโย ทฺวาทส ทฺวาทส อปวิลายมาเนว ผาสุ ปญฺจวิธี ตหึ ปลิโพธาปลิโพธา อุทฺทานํ นยโต กตนฺติ ฯ