เปรียบเทียบอธิกรณ์
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๑๑๑๗ทิฏฺฐํ ทิฏฺเฐน สเมติ ทิฏฺเฐน สํสนฺทเต ทิฏฺฐํ ทิฏฺฐํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณา ฯ สุตํ สุเตน สเมติ สุเตน สํสนฺทเต สุตํ สุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณา ฯ มุตํ มุเตน สเมติ มุเตน สํสนฺทเต มุตํ มุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต โส ปุคฺคโล ปฏิญฺญาย กาตพฺพา เตน ปวารณาติ ฯ
๑๑๑๘กินฺเต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กินฺติ เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กทา เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา กตฺถ เต ทิฏฺฐนฺติ กตมา ปุจฺฉา ฯ
๑๑๑๙กินฺเต ทิฏฺฐนฺติ วตฺถุปุจฺฉา วิปตฺติปุจฺฉา อาปตฺติปุจฺฉา อชฺฌาจารปุจฺฉา ฯ วตฺถุปุจฺฉาติ อฏฺฐปาราชิกานํ วตฺถุปุจฺฉา เตวีสสงฺฆาทิเสสานํ วตฺถุปุจฺฉา เทฺวอนิยตานํ วตฺถุปุจฺฉา เทฺวจตฺตาฬีสนิสฺสคฺคิยานํ วตฺถุปุจฺฉา อฏฺฐาสีติสตปาจิตฺติยานํ วตฺถุปุจฺฉา ทฺวาทสปาฏิเทสนียานํ วตฺถุปุจฺฉา ทุกฺกฏานํ วตฺถุปุจฺฉา ทุพฺภาสิตานํ วตฺถุปุจฺฉา ฯ วิปตฺติปุจฺฉาติ สีลวิปตฺติปุจฺฉา อาจารวิปตฺติปุจฺฉา ทิฏฺฐิวิปตฺติปุจฺฉา อาชีววิปตฺติปุจฺฉา ฯ อาปตฺติปุจฺฉาติ ปาราชิกาปตฺติปุจฺฉา สงฺฆาทิเสสาปตฺติปุจฺฉา ถุลฺลจฺจยาปตฺติปุจฺฉา ปาจิตฺติยาปตฺติปุจฺฉา ปาฏิเทสนียาปตฺติปุจฺฉา ทุกฺกฏาปตฺติปุจฺฉา ทุพฺภาสิตาปตฺติปุจฺฉา ฯ อชฺฌาจารปุจฺฉาติ ทฺวยนฺทฺวยสมาปตฺติปุจฺฉา ฯ
๑๑๒๐กินฺติ เต ทิฏฺฐนฺติ ลิงฺคปุจฺฉา อิริยาปถปุจฺฉา อาการปุจฺฉา วิปฺปการปุจฺฉา ฯ ลิงฺคปุจฺฉาติ ทีฆํ วา รสฺสํ วา กณฺหํ วา โอทาตํ วา ฯ อิริยาปถปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ฐิตํ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา ฯ อาการปุจฺฉาติ คิหิลิงฺเค วา ติตฺถิยลิงฺเค วา ปพฺพชิตลิงฺเค วา ฯ วิปฺปการปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ฐิตํ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา ฯ
๑๑๒๑กทา เต ทิฏฺฐนฺติ กาลปุจฺฉา สมยปุจฺฉา ทิวสปุจฺฉา อุตุปุจฺฉา ฯ กาลปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหกาเล วา มชฺฌนฺติกกาเล วา สายณฺหกาเล วา ฯ สมยปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหสมเย วา มชฺฌนฺติกสมเย วา สายณฺหสมเย วา ฯ ทิวสปุจฺฉาติ ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา รตฺตึ วา ทิวา วา กาเฬ วา ชุเณฺห วา ฯ อุตุปุจฺฉาติ เหมนฺเต วา คิเมฺห วา วสฺเส วา ฯ
๑๑๒๒กตฺถ เต ทิฏฺฐนฺติ ฐานปุจฺฉา ภูมิปุจฺฉา โอกาสปุจฺฉา ปเทสปุจฺฉา ฯ ฐานปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปฐวิยา วา ธรณิยา วา ชคติยา วา ฯ ภูมิปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปพฺพเต วา ปาสาเณ วา ปาสาเท วา ฯ โอกาสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา โอกาเส ปจฺฉิเม วา โอกาเส อุตฺตเร วา โอกาเส ทกฺขิเณ วา โอกาเส ฯ ปเทสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา ปเทเส ปจฺฉิเม วา ปเทเส อุตฺตเร วา ปเทเส ทกฺขิเณ วา ปเทเสติ ฯ มหาสงฺคามํ นิฏฺฐิตํ ฯ ตสฺสุทฺทานํ
๑๑๒๓วตฺถุ นิทานํ อากาโร ปุพฺพาปรํ กตากตํ กมฺมาธิกรณญฺเจว สมโถ ฉนฺทคามิ จ โทสา โมหา ภยา เจว สญฺญา นิชฺฌาปเนน จ เปกฺขา ปสาเท ปกฺโขมฺหิ สุตเถรตเรน จ อสมฺปตฺตญฺจ สมฺปตฺตํ ธมฺเมน วินเยน จ สตฺถุสฺส สาสเนนาปิ มหาสงฺคามญาปนาติ ฯ -------------
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
เปรียบเทียบอธิกรณ์
เรื่องที่ได้เห็นสมด้วยเรื่องที่ได้เห็น เรื่องที่ได้เห็นเทียบกับเรื่องที่ได้เห็น แต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยเรื่องที่ได้เห็นบุคคลนั้นถูกสงสัยว่าไม่บริสุทธิ์ พึงปรับอาบัติตามปฏิญญาพึงทำปวารณากับบุคคลนั้น เรื่องที่ได้ยินสมด้วยเรื่องที่ได้ยิน เรื่องที่ได้ยินเทียบกับเรื่องที่ได้ยินแต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยการได้ยิน บุคคลนั้นถูกสงสัยว่าไม่บริสุทธิ์ พึงปรับอาบัติตามปฏิญญาพึงทำปวารณากับบุคคลนั้น เรื่องที่ได้ทราบสมด้วยเรื่องที่ได้ทราบ เรื่องที่ได้ทราบเทียบกับเรื่องที่ได้ทราบ แต่บุคคลนั้นไม่ยอมรับ เพราะอาศัยการได้ทราบ บุคคลนั้นถูกสงสัยว่าไม่บริสุทธิ์ พึงปรับอาบัติตามปฏิญญา พึงทำปวารณากับบุคคลนั้น๗. ปุจฉาวิภาค ว่าด้วยการจำแนกคำถาม
คำว่า ท่านเห็นอะไร นั้น ถามถึงอะไร คำว่า ท่านเห็นว่าอย่างไร นั้น ถามถึงอะไร
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๘ หน้า : ๕๖๘}
พระวินัยปิฎก ปริวาร [มหาสงคราม] ๗. ปุจฉาวิภาค คำว่า ท่านเห็นเมื่อไร นั้น ถามถึงอะไร คำว่า ท่านเห็นที่ไหน นั้น ถามถึงอะไร
คำว่า ท่านเห็นอะไร นั้น ได้แก่ ถามถึงวัตถุ ถามถึงวิบัติ ถามถึงอาบัติถามถึงอัชฌาจาร คำว่า ถามถึงวัตถุ นั้น ได้แก่ ถามถึงวัตถุแห่งปาราชิก ๘ ถามถึงวัตถุแห่งสังฆาทิเสส ๒๓ ถามถึงวัตถุแห่งอนิยต ๒ ถามถึงวัตถุแห่งนิสสัคคีย์ ๔๒ ถามถึงวัตถุแห่งปาจิตตีย์ ๑๘๘ ถามถึงวัตถุแห่งปาฏิเทสนียะ ๑๒ ถามถึงวัตถุแห่งทุกกฏถามถึงวัตถุแห่งทุพภาสิต คำว่า ถามถึงวิบัติ นั้น ได้แก่ ถามถึงสีลวิบัติ ถามถึงอาจารวิบัติ ถามถึงทิฏฐิวิบัติ ถามถึงอาชีววิบัติ คำว่า ถามถึงอาบัติ นั้น ได้แก่ ถามถึงอาบัติปาราชิก ถามถึงอาบัติสังฆาทิเสสถามถึงอาบัติถุลลัจจัย ถามถึงอาบัติปาจิตตีย์ ถามถึงอาบัติปาฏิเทสนียะ ถามถึงอาบัติทุกกฏ ถามถึงอาบัติทุพพภาสิต คำว่า ถามถึงอัชฌาจาร นั้น ได้แก่ ถามถึงกิจที่ทำกันสองต่อสอง
คำว่า ท่านเห็นว่าอย่างไร นั้น ได้แก่ ถามถึงเพศ ถามถึงอิริยาบถถามถึงอาการ ถามถึงประการอันแปลก คำว่า ถามถึงเพศ นั้น หมายถึง สูงหรือเตี้ย ดำหรือขาว คำว่า ถามถึงอิริยาบถ นั้น หมายถึง เดินหรือยืน นั่งหรือนอน คำว่า ถามอาการ นั้น หมายถึง เพศคฤหัสถ์ เพศเดียรถีย์ หรือเพศบรรพชิต คำว่า ถามประการอันแปลก นั้น หมายถึง เดินหรือยืน นั่งหรือนอน
คำว่า ท่านเห็นเมื่อไร นั้น ได้แก่ ถามถึงกาล ถามถึงสมัย ถามถึงวัน ถามถึงฤดู คำว่า ถามถึงกาล นั้น หมายถึง เวลาเช้า เวลาเที่ยง หรือเวลาเย็น คำว่า ถามถึงสมัย นั้น หมายถึง สมัยเช้า สมัยเที่ยง หรือสมัยเย็น
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๘ หน้า : ๕๖๙}
พระวินัยปิฎก ปริวาร [มหาสงคราม] หัวข้อประจำเรื่อง คำว่า ถามถึงวัน นั้น หมายถึง ก่อนอาหารหรือหลังอาหาร กลางคืนหรือกลางวัน ข้างแรมหรือข้างขึ้น คำว่า ถามถึงฤดู นั้น หมายถึง ฤดูหนาว ฤดูร้อน หรือฤดูฝน
คำว่า ท่านเห็นที่ไหน นั้น ได้แก่ ถามถึงสถานที่ ถามถึงพื้นที่ ถาม ถึงโอกาส ถามถึงประเทศ คำว่า ถามถึงสถานที่ นั้น หมายถึง พื้นที่หรือแผ่นดิน ธรณีหรือทางเดิน คำว่า ถามถึงพื้นที่ นั้น หมายถึง พื้นที่ แผ่นดิน ภูเขา หิน หรือปราสาท คำว่า ถามถึงโอกาส นั้น หมายถึง โอกาสด้านตะวันออกหรือโอกาสด้านตะวันตกโอกาสด้านเหนือหรือโอกาสด้านใต้ คำว่า ถามถึงประเทศ นั้น หมายถึง ประเทศด้านตะวันออกหรือประเทศด้านตะวันตก ประเทศด้านเหนือหรือประเทศด้านใต้ มหาสงคราม จบ หัวข้อประจำเรื่อง วัตถุ นิทาน อาการ คำต้นและคำหลัง สิ่งที่ทำแล้วและสิ่งที่ยังไม่ได้ทำ กรรม อธิกรณ์ สมถะ ลำเอียงเพราะชอบ ลำเอียงเพราะชัง ลำเอียงเพราะหลง ลำเอียงเพราะกลัว ชี้แจงในฐานะที่ควรชี้แจง พิจารณาในฐานะที่ควรพิจารณา เพ่งเล็งในฐานะที่ควรเพ่งเล็ง เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส ได้พรรคพวกแล้วดูหมิ่นฝ่ายอื่น มีสุตะแล้วดูหมิ่นฝ่ายอื่น แก่กว่าแล้วดูหมิ่นฝ่ายอื่น ไม่พูดเรื่องที่ยังมาไม่ถึง ไม่พึงให้เรื่องที่มาถึงแล้วเสื่อม อธิกรณ์ระงับด้วยธรรม ด้วยวินัย ด้วยสัตถุศาสน์ เรื่องมหาสงคราม
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๘ หน้า : ๕๗๐}
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๑๐๘๗ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
มหาสังคามวัณณนา
วินิจฉัยในมหาสังคาม พึงทราบดังนี้ :-
หลายบทว่า วตฺถุโต วาวตฺถุํ สงฺกมติ มีความว่า โจทก์กล่าวว่า วัตถุแห่งปฐมปาราชิก อันข้าพเจ้าได้เห็นแล้วหรือว่า วัตถุแห่งปฐมปาราชิก อันข้าพเจ้าได้ฟังแล้ว เมื่อถูกถาม คือถูกคาดคั้นเข้าอีก กลับกล่าวว่า วัตถุแห่งปฐมปาราชิก ข้าพเจ้าไม่ได้เห็น ไม่ได้ยินวัตถุแห่งทุติยปาราชิก อันข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว หรือว่า วัตถุแห่งทุติยปาราชิก อันข้าพเจ้าได้ยินแล้ว. พึงทราบการย้ายวัตถุที่เหลือ การย้ายวิบัติจากวิบัติ และการย้ายอาบัติจากอาบัติ โดยนัยนี้แล.
ฝ่ายภิกษุใดกล่าวว่า ข้าพเจ้าหาได้เห็นไม่ หาได้ยินไม่ดั่งนี้แล้ว ภายหลังกล่าวว่า ข้อนั้น แม้ข้าพเจ้าก็ได้เห็น หรือว่า ข้อนั้น แม้ข้าพเจ้าก็ได้ยินกล่าวว่า ข้าพเจ้าได้เห็น หรือว่าข้าพเจ้าได้ยิน ดังนี้แล้ว ภายหลังกลับกล่าวว่า ข้าพเจ้าหาได้เห็นไม่ หาได้ยินไม่ภิกษุนั้น พึงทราบว่า ปฏิเสธแล้วกลับปฏิญญา ปฏิญญาแล้วกลับปฏิเสธ. ภิกษุนี้แล ชื่อว่าสับเรื่องอื่นด้วยเรื่องอื่น.
สุกกวิสัฏฐิสิกขาบท ด้วยอำนาจสีมีสีเขียวเป็นต้น และความเป็นผู้ไม่มีโรค ท่านกล่าวว่า วณฺโณ อวณฺโณ. สัญจริตสิกขาบท ท่านกล่าวว่า วณฺณมนุปฺปาทนํ (ยังการขอให้เกิดตามขึ้น) ๓ สิกขาบทมีกายสังสัคคสิกขาบทเป็นต้น ท่านกล่าวตามรูปเดิมนั่นเอง. ๕ สิกขาบทนี้ พึงทราบว่า เป็นบุพภาค คือบุพประโยคของเมถุนธรรม ด้วยประการฉะนี้.
อปโลกนกรรม ๔ นั้น ได้แก่ กรรมเป็นวรรค โดยธรรมเป็นต้น.
แม้ในกรรมที่เหลือ ก็นัยนี้แล.
หมวด ๔ สี่หมวด จึงรวมเป็น ๑๖ ด้วยประการฉะนี้.
หลายบทว่า พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ มีความว่า จริงอยู่ เมื่ออธิกรณ์อันพระวินัยธร วินิจฉัยด้วยฉันทาคติอย่างนั้น สงฆ์ในวัดนั้นย่อมแตกกันเป็น ๒ ฝ่าย. แม้ภิกษุณีทั้งหลายผู้อาศัยโอวาทเป็นอยู่ ก็ย่อมเป็น ๒ ฝ่าย. พวกอุบาสกก็ดี อุบาสิกาก็ดี เด็กชายก็ดี เด็กหญิงก็ดี ย่อมเป็น ๒ ฝ่ายแม้เหล่าอารักขเทวดาของชนเหล่านั้น ก็ย่อมแตกกันเป็น ๒ ฝ่ายเหมือนกัน. ต่อแต่นั้นเทวดาทั้งหลายนับภุมมเทวดาเป็นต้น จนถึงอกนิฏฐพรหม ย่อมแยกเป็น ๒ ฝ่ายด้วย.
ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ภิกษุผู้ลำเอียงด้วยฉันทาคติเป็นต้น ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก ฯลฯ เป็นผู้ปฏิบัติ เพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์ แก่ชนเป็นอันมาก ทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย.
บทว่า วิสมนิสฺสิโต ได้แก่ ผู้อาศัยกายกรรมเป็นต้น ซึ่งไม่เรียบร้อย.
บทว่า คหณนิสฺสิโต ได้แก่ ผู้อาศัยความถือ กล่าวคือมิจฉาทิฏฐิและอันตคาหิกทิฏฐิ.
บทว่า พลวนิสฺสิโต ได้แก่ ผู้อาศัยภิกษุผู้มีชื่อเสียง ซึ่งมีกำลัง.
สองบทว่า ตสฺส อวชานนฺโต ได้แก่ ดูหมิ่นถ้อยคำของภิกษุนั้น. อีกอย่างหนึ่ง บทว่า ตสฺส นั้น เป็นฉัฏฐีวิภัตติ ใช้ในอรรถแห่งทุติยาวิภัตติ. อธิบายว่า ดูหมิ่นภิกษุนั้น.
สองบทว่า ยํ อตฺถาย มีความว่า เพื่อประโยชน์ใด.
สองบทว่า ตํ อตฺถํ มีความว่า ประโยชน์นั้น.
คำที่เหลือในที่ทั้งปวง ตื้นทั้งนั้นฉะนี้แล.
____________________________
ตามฉบับในลาน เป็น วคฺคาทีนิ.
มหาสังคามวัณณนา จบ. -----------------------------------------------------