๑. ขุรปุตตชาดก

เป็นความจริงทีเดียว ที่บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า แพะเป็นสัตว์โง่เขลา ดูเถิด แพะโง่เขลา มิได้รู้จักกรรมที่ควรทำในที่ลับและที่แจ้ง.

สจฺจํ กิเรวมาหํสุ กลกํ พาโลติ ปณฺฑิตา ปสฺส พาโล รโหกมฺมํ อาวิกุพฺพํ น พุชฺฌติ ฯ

แน่ะม้าผู้เป็นสหาย ท่านจงรู้เถิดว่า ท่านเป็นสัตว์โง่เขลา เพราะท่าน นั่นแหละถูกเขาผูกด้วยเชือก มีปากคดถูกปิดหน้า.

ตฺวํ นุ โข สมฺม พาโลสิ ขุรปุตฺต วิชานหิ รชฺชุยาหิ ปริกฺขิตฺโต วงฺโกฏฺโฐ โอหิโตมุโข ฯ

แน่ะสหาย ความโง่ของเจ้ายังมีอยู่อีก เจ้าเขาแก้ออกแล้วไม่หนีไปเสีย นั่นและชื่อว่า เจ้ายังมีโง่อยู่อีก แน่ะสหาย พระเจ้าเสนกะที่เจ้าพา ไปนั้นยังโง่ไปกว่าเจ้าเสียอีก.

อปรํปิ สมฺม เต พาลฺยํ โย มุตฺโต น ปลายสิ โส จ พาลตโร สมฺม ยํ ตฺวํ วหสิ เสนกํ ฯ

ดูกรพระยาแพะผู้สหาย ได้ยินว่า ท่านรู้ว่า เราเป็นสัตว์โง่เขลา แต่ พระเจ้าเสนกะ โง่เขลากว่า เพราะเหตุไรเล่า ขอเจ้าจงบอกเหตุที่เราถาม นั้นเถิด?

ยนฺนุ สมฺม อหํ พาโล อชราช วิชานหิ อถ เกน เสนโก พาโล ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

พระเจ้าเสนกะได้มนต์วิเศษชื่อว่า สัพพรุทชานนมนต์ แล้วประทาน มนต์นั้นแก่พระอัครมเหสี ทรงยอมสละพระองค์ ด้วยเหตุนั้น พระ- อัครมเหสีนั้น จักไม่เป็นพระเทวีของพระเจ้าเสนกะ เพราะฉะนั้น พระเจ้าเสนกะจึงทรงโง่เขลากว่าท่าน.

อุตฺตมตฺถํ ลภิตฺวาน ภริยาย โย ปทสฺสติ เตน ชหิสฺสตตฺตานํ สา เจวสฺส น เหสฺสติ ฯ

ข้าแต่จอมประชาชน บุคคลผู้เช่นกับพระองค์ ทำตนให้ไร้ประโยชน์ ด้วยคิดว่า สิ่งนี้เป็นที่รักของเรา ชื่อว่า ไม่ซ่องเสพสิ่งที่เป็นที่รัก ทั้งหลาย ตนเท่านั้น ประเสริฐกว่าสิ่งที่ประเสริฐอย่างอื่น ภรรยาผู้เป็นที่ รักอันบุรุษผู้มีตนอันเจริญแล้วอาจจะได้ในภายหลัง. จบ ขุรปุตตชาดกที่ ๑.

น ปิยมฺเมติ ชนินฺท ตาทิโส อตฺตํ นิรงฺกตฺว ปิยานิ เสวติ อตฺตาว เสยฺโย ปรมาว เสยฺโย ลพฺภา ปิยา โอจิตตฺเตน ปจฺฉาติ ฯ ขุรปุตฺตชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------