๒. ภัททสาลชาดก

ท่านเป็นใคร มีผ้าอันสะอาดหมดจด มายืนอยู่บนอากาศ เพราะเหตุไร น้ำตาของท่านจึงไหล ภัยมาถึงท่านแต่ที่ไหน?

กา ตฺวํ สุทฺเธหิ วตฺเถหิ อเฆ เวหายสณฺฐิตา เกน ตฺยสฺสูนิ วตฺตนฺติ กุโต ตํ ภยมาคตํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ เมื่อหม่อมฉันได้รับการบูชาอยู่ ๖๐,๐๐๐ ปี ชนทั้งหลาย รู้จักหม่อมฉันว่า ภัททสาละ ในแว่นแคว้นของพระองค์นี้แล.

ตเวว เทว วิชิเต ภทฺทสาโลติ มํ วิทู สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐโต ปูชิตสฺส เม ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในทิศ พระราชาพระองค์ก่อนๆ เมื่อสร้าง พระนคร อาคาร และปราสาทต่างๆ พระราชาเหล่านั้นมิได้ดูหมิ่น หม่อมฉันเลย พระราชาเหล่านั้นบูชาหม่อมฉัน ฉันใด แม้พระองค์ ก็จงบูชาหม่อมฉัน ฉันนั้นเถิด.

การยนฺตา นครานิ อคาเร จ ทิสมฺปติ วิวิเธ จาปิ ปาสาเท น มนฺเต อจฺจมญฺญิสุํ ยเถว มนฺเต ปูเชสุํ ตเถว ตฺวํปิ ปูชย ฯ

ก็ข้าพเจ้ามิได้เห็นต้นไม้อื่นที่จะใหญ่โตเหมือนท่าน โดยประมาณท่าน เป็นไม้งามแต่กำเนิดด้วยย่านและปริมณฑล.

ตญฺจ อหํ น ปสฺสามิ ถูลํ กาเยน เต ทุมํ อาโรหปรินาเหน อภิรูโปสิ ชาติยา ฯ

ข้าพเจ้าจะให้นายช่างทำปราสาทมีเสาเดียว เป็นที่รื่นรมย์ใจ ข้าพเจ้าจะ เชื้อเชิญท่านมาอยู่ที่ปราสาทนั้น ดูกรเทวดา ชีวิตของท่านจักยั่งยืน.

ปาสาทํ การยิสฺสามิ เอกถมฺภํ มโนรมํ ตตฺถ ตํ อุปเนสฺสามิ จิรนฺเต ยกฺข ชีวิตํ ฯ

ถ้าพระองค์ทรงดำริอย่างนี้ ก็จำต้องพลัดพรากจากต้นรังอันเป็นร่างกาย ของหม่อมฉัน พระองค์จงตัดหม่อมฉันทำเป็นท่อนๆ ให้มากเถิด.

เอวํ จิตฺตํ อุทปาทิ สรีเรน วินาภาโว ปุถุโส มํ วิกนฺเตตฺวา ขณฺฑโส อวกนฺตถ ฯ

พระองค์จงตัดปลายก่อนแล้วจงตัดท่อนกลาง ภายหลังจึงตัดที่โคน เมื่อหม่อมฉันถูกตัดอย่างนี้ ถึงจะตายลงก็ไม่มีทุกข์.

อคฺเค จ เฉตฺวา มชฺเฌ จ ปจฺฉา มูลมฺหิ ฉินฺทถ เอวํ เม ฉิชฺชมานสฺส น ทุกฺขํ มรณํ สิยา ฯ

ราชบุรุษตัดมือและเท้า ตัดหูและจมูก ภายหลังจึงตัดศีรษะของโจรผู้เป็น อยู่ ความตายนั้นชื่อว่าตายเป็นทุกข์.

หตฺถปาทํ ยถา ฉินฺเท กณฺณนาสญฺจ ชีวโต ตโต ปจฺฉา สิโร ฉินฺเท ตํ ทุกฺขํ มรณํ สิยา ฯ

ดูกรต้นรังผู้เป็นเจ้าแห่งป่า เขาตัดเป็นท่อนๆ เป็นสุขหรือหนอ ท่าน มีเหตุอะไร มั่นใจอย่างไร จึงปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ ?

สุขํ นุ ขณฺฑโส ฉินฺทํ ภทฺทสาล วนปฺปติ กึ เหตุ กึ อุปาทาย ขณฺฑโส ฉินฺทมิจฺฉสิ ฯ

ข้าแต่มหาราช หม่อมฉันยึดมั่นเหตุอันใด อันเป็นเหตุประกอบด้วยธรรม ปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ ขอพระองค์จงทรงสดับเหตุอันนั้น.

ยญฺจ เหตุํ อุปาทาย เหตุธมฺมูปสญฺหิตํ ขณฺฑโส ฉินฺทมิจฺฉามิ มหาราช สุโณหิ เม ฯ

หมู่ญาติของหม่อมฉัน เจริญอยู่ด้วยความสุข เกิดแล้วใกล้ต้นรังข้าง หม่อมฉัน หม่อมฉันพึงเข้าไปเบียดเบียนหมู่ญาติเหล่านั้น เมื่อเป็น เช่นนี้ หม่อมฉันชื่อว่าเข้าไปสั่งสมสิ่งที่มิใช่ความสุขให้แก่คนเหล่าอื่น เหตุนั้นหม่อมฉันจึงปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ .

ญาติ เม สุขสํวฑฺฒา มม ปสฺเส นิวาตชา เตปิหํ อุปหึเสยฺยํ ปเรสํ อสุโขจิตํ ฯ

ดูกรต้นรังผู้เป็นเจ้าแห่งป่า ท่านย่อมคิดสิ่งที่ควรคิด ท่านเป็นผู้ปรารถนา ประโยชน์แก่หมู่ญาติ ดูกรสหาย ข้าพเจ้าให้อภัยแก่ท่าน. จบภัททสาลชาดกที่ ๒.

เจเตยฺยรูปํ เจเตสิ ภทฺทสาล วนปฺปติ หิตกาโมสิ ญาตีนํ อภยํ สมฺม ทมฺมิ เตติ ฯ ภทฺทสาลชาตกํ ทุติยํ ฯ ---------