๓. มหาอุกกุสชาดก

พวกพรานชาวชนบท พากันมัดคบเพลิงอยู่บนเกาะ ปรารถนาจะกินลูก น้อยของเรา ข้าแต่พญาเหยี่ยว ท่านจงบอกมิตรและสหาย จงแจ้ง ความพินาศแห่งหมู่ญาติของเรา.

อุกฺกา มิลาจา พนฺธนฺติ ทีเป ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ มิตฺตํ สหายญฺจ วเทหิ เสนก อาจิกฺข ญาติพฺยสนํ ทิชานํ ฯ

ข้าแต่พญานกออก ท่านเป็นนกผู้ประเสริฐกว่านกทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอ ยึดท่านเป็นที่พึ่ง พวกพรานชาวชนบทปรารถนาจะกินลูกน้อยของ ข้าพเจ้า ขอท่านจงช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขเถิด.

ทิโช ทิชานํ ปวโรสิ ปกฺขิ จ อุกฺกุสราช สรณํ ตํ อุเปมิ ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ ลุทฺทา มิลาจา ภว เม สุขาย ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ผู้แสวงหาความสุขทั้งในกาลและมิใช่กาล ย่อมทำบุคคล ให้เป็นมิตรสหาย ดูกรเหยี่ยว ฉันจะกระทำประโยชน์อันนี้แก่ท่านจง ได้ ที่จริงอริยชนย่อมกระทำกิจให้แก่อริยชน.

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา กาเล อกาเล สุขเมสมานา กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

กิจอันใด ที่อริยชนผู้มีความอนุเคราะห์จะพึงกระทำแก่อริยชน กิจอันนั้น ชื่อว่า อันท่านกระทำแล้ว ขอท่านจงรักษาตัวเถิด อย่ารีบร้อนไปนัก เลย เมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ เราก็จะได้ลูกคืนมาเป็นแน่.

ยํ โหติ กิจฺจํ อนุกมฺปเกน อริยสฺส อริเยน กตํ ตยิทํ อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ ลจฺฉาม ปุตฺเต ตยิ ชีวมาเน ฯ

ฉันกระทำการรักษาป้องกันนั้น แม้ถึงตัวจะตายก็มิได้สะดุ้งเลย แท้จริง สหายทั้งหลายผู้ยอมสละชีวิต กระทำเพื่อสหายทั้งหลาย นี่เป็นธรรมดา ของสัตบุรุษทั้งหลาย.

ตเมว รกฺขาวรณํ กโรนฺโต สรีรเภทาปิ น สนฺตสามิ กโรนฺติ เหเต สขีนํ สขาโร ปาณํ จชนฺตา สตเมส ธมฺโม ฯ

นกออกตัวนี้ซึ่งเป็นอัณฑชะ ได้กระทำกรรมที่ทำได้แสนยาก เพื่อ ประโยชน์แก่ลูกเหยี่ยว ตั้งแต่ยามครึ่งจนถึงเที่ยงคืนไม่หยุดหย่อน.

สุทุกฺกรํ กมฺมมกาสิ อณฺฑโชยํ วิหงฺคโม อตฺถาย กุรุโร ปุตฺเต อฑฺฒรตฺเต อนาคเต ฯ

แท้จริง คนบางพวก ถึงจะเคลื่อนคลาดพลาดพลั้งจากการงานของตน ก็ยังตั้งตัวได้ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย พวกลูกทั้งหลาย ของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้เป็นที่พึ่งอาศัย ดูกรเต่าผู้เป็นสหาย ขอท่านช่วยบำเพ็ญประโยชน์แก่ข้าพเจ้าเถิด.

จุตาปิ เหเก ขลิตา สกมฺมุนา มิตฺตานุกมฺปาย ปติฏฺฐหนฺติ ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ อตฺถํ จเรถ มม วาริจร ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ย่อมทำบุคคลให้เป็นมิตรสหายด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือก และด้วยตน ดูกรเหยี่ยว ข้าพเจ้าจะกระทำประโยชน์นี้แก่ท่านให้จงได้ เพราะอริยชนย่อมทำกิจแก่อริยชน.

ธเนน ธญฺเญน จ อตฺตนา จ มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

คุณพ่อครับ ขอคุณพ่อจงมีความขวนขวายน้อยอยู่เฉยๆ เถิด บุตรย่อม บำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา ผมเองจักป้องกันลูกทั้งหลายของ พญาเหยี่ยว จักบำเพ็ญประโยชน์เพื่อคุณพ่อ.

อปฺโปสฺสุกฺโก ตาต ตุวํ นิสีท ปุตฺโต ปิตุ จรติ อตฺถจริยํ อหํ จริสฺสามิ ตเวว อตฺถํ เสนสฺส ปุตฺเต ปริตฺตายมาโน ฯ

ลูกเอ๋ย บุตรพึงบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา นี่เป็นธรรมของ สัตบุรุษทั้งหลายโดยแท้แล พวกพรานทั้งหลายแลเห็นพ่อผู้มีกายอันใหญ่ โต ที่ไหนเลยจะเบียดเบียนลูกทั้งหลายของพญาเหยี่ยวได้.

อทฺธา หิ ตาต สตเมส ธมฺโม ปุตฺโต ปิตุ จเร อตฺถจริยํ อปฺเปว มํ ทิสฺวาน ปวฑฺฒกายํ เสนสฺส ปุตฺตานิ น เหฐเยยฺยุํ ฯ

ข้าแต่พญาราชสีห์ผู้ประเสริฐด้วยความแกล้วกล้า สัตว์และมนุษย์เมื่อ ตกอยู่ในภัยแล้ว ย่อมเข้าไปหาผู้ประเสริฐ พวกบุตรของข้าพเจ้าเดือด ร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้ท่านเป็นที่พึ่งอาศัย ท่านเป็น เจ้านายของข้าพเจ้า ขอท่านได้โปรดช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขด้วย เถิด.

ปสู มนุสฺสา มิควีรเสฏฺฐ ภยฏฺฏิตา เสฏฺฐมุปพฺพชนฺติ ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ ตฺวํ โนสิ ราชา ภว เม สุขาย ฯ

ดูกรพญาเหยี่ยวผู้สหาย ฉันจะบำเพ็ญประโยชน์นี้เพื่อท่านให้จงได้ เรา มาไปด้วยกัน เพื่อกำจัดหมู่ศัตรูของท่านนั้นเสีย วิญญูชนรู้ว่าภัยเกิดขึ้น แก่มิตร จะไม่พยายามเพื่อคุ้มครองมิตรอย่างไรได้.

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ อายามิ เต ตํ ทิสตํ วธาย กถํ หิ วิญฺญู พหุสมฺปชาโน น วายเม อตฺตชนสฺส คุตฺติยา ฯ

บุคคลพึงคบมิตรสหายและเจ้านายไว้ เพื่อได้รับความสุข เรากำจัดศัตรู ได้ด้วยกำลังแห่งมิตร เป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยบุตรทั้งหลาย บันเทิงอยู่ เหมือนเกราะที่บุคคลสวมแล้ว ป้องกันลูกศรทั้งหลายได้ ฉะนั้น.

มิตฺตํ กยิราถ สุหทยญฺจ อยิรญฺจ กยิราถ สุขาคมาย นิวตฺถโกโชว สเรภิหนฺตฺวา โมทาม ปุตฺเตหิ สมงฺคิภูตา ฯ

ลูกน้อยทั้งหลายของเรา เปล่งเสียงอันจับใจร้องรับเราผู้ร้องหาอยู่ ด้วย การกระทำของพญาเนื้อผู้เป็นมิตรสหายของตน ซึ่งมิได้หนีไป.

สกมิตฺตสฺส กมฺเมน สหายสฺสาปลายิโน กุชนฺตมุปกุชนฺติ โลมหํสา หทยงฺคมํ ฯ

แนะเธอผู้ต้องการสิ่งที่น่าปรารถนา บัณฑิตได้มิตรสหายแล้ว ย่อม ปกปักรักษาบุตร ปศุสัตว์ และทรัพย์ไว้ได้ ฉัน บุตร และสามีของ ฉันด้วย เป็นผู้พร้อมเพรียงกัน เพราะความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย. บุคคลผู้มีพระราชาและมีมิตรผู้กล้าหาญ สามารถจะบรรลุถึงประโยชน์ ได้เพราะสหายเหล่านี้ ย่อมมีแก่ผู้มีมิตรธรรมอันบริบูรณ์ บุคคลผู้มีมิตร- สหาย มียศ มีตนอันสูงส่ง ย่อมบันเทิงใจอยู่ในโลกนี้ด้วย.

มิตฺตํ สหายํ อธิคมฺม ปณฺฑิโต โส ภุญฺชติ ปุตฺตํ ปสุํ ธนํ วา อหญฺจ ปุตฺตา จ ปตี จ มยฺหํ มิตฺตานุกมฺปาย สมงฺคิภูตา ฯ ราชวตา สุรวตา จ อตฺโถ สมฺปนฺนสขิสฺส ภวนฺติ เหเต โส มิตฺตวา ยสวา อุคฺคตตฺโต อสฺมิญฺจ โลเก โมทติ กามกามิ ฯ

ข้าแต่พญาเหยี่ยว มิตรธรรมทั้งหลายแม้ผู้ที่ยากจนก็ควรทำ ดูซิท่าน เราพร้อมด้วยหมู่ญาติเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ด้วยความอนุเคราะห์ของ มิตร นกตัวใด ผูกมิตรไว้กับผู้กล้าหาญมีกำลัง นกตัวนั้น ย่อมมีความสุข เหมือนฉันกับเธอ ฉะนั้น. จบ มหาอุกกุสชาดกที่ ๓.

กรณียานิ มิตฺตานิ ทลิทฺเทนาปิ เสนก ปสฺส มิตฺตานุกมฺปาย สมคฺคมฺหา สญาตเก ฯ สูเรน พลวนฺเตน โย มิตฺตํ กุรุเต ทิโช เอวํ โส สุขิโต โหติ ยถาหํ ตฺวญฺจ เสนกาติ ฯ มหาอุกฺกุสชาตกํ ตติยํ ฯ ---------