หัวข้อประจำขันธกะ

เรื่องพระนางโคตมีทูลขอบรรพชา พระตถาคตไม่ทรงอนุญาต เรื่องพระผู้มีพระภาคผู้ฝึกเวไนยเสด็จไปพระนครเวสาลี จากกรุงกบิลพัสดุ์ เรื่อง พระนางโคตมีมีพระวรกายเกลือกกลั้วด้วยธุลี ได้ชี้แจงแก่พระอานนท์ที่ซุ้มประตู เรื่องพระอานนท์ทูลขอโดยนัยว่า มาตุคามเป็นภัพพบุคคล พระนางโคตมีเป็น พระมาตุจฉา เป็นผู้เลี้ยงดู เรื่องครุธรรม ๘ ที่ภิกษุณีพึงประพฤติตลอดชีวิต คือ ภิกษุณีบวชตั้งร้อยปีต้องกราบไหว้ภิกษุแม้บวชในวันนั้น ๑ ไม่พึงจำพรรษาใน อาวาสที่ไม่มีภิกษุ ๑ หวังธรรม ๒ อย่าง ๑ ปวารณาในสงฆ์ ๒ ฝ่าย ๑ ต้อง อาบัติหนัก ๑ พึงแสวงหาอุปสมบทเพื่อสิกขมานาผู้ศึกษาครบ ๒ ปีแล้ว ๑ ไม่ด่า ภิกษุ ๑ เปิดโอกาสให้ภิกษุว่ากล่าว ๑ เรื่องการรับครุธรรม ข้อนั้นเป็นอุปสัมปทา ของพระนางโคตมี เรื่องพรหมจรรย์อันจะตั้งอยู่ถึง ๑๐๐๐ ปี และตั้งอยู่ได้เพียง ๕๐๐ ปี ความเสื่อมแห่งสัทธรรม เปรียบด้วยโจรลักทรัพย์ ขยอก เพลี้ย อีก- *อย่างหนึ่ง ความตั้งมั่นแห่งสัทธรรมเปรียบด้วยกั้นทำนบ เรื่องให้อุปสมบทภิกษุณี เรื่องแม่เจ้าเป็นอนุปสัมบัน เรื่องอภิวาทตามลำดับผู้แก่ เรื่องไม่ทำอภิวาท เรื่อง สิกขาบทที่ทั่วไปและไม่ทั่วไป จักกระทำอย่างไร เรื่องโอวาท เรื่องปาติโมกข์ เรื่องใครแสดงปาติโมกข์ เรื่องเข้าไปแสดงถึงสำนักภิกษุณี เรื่องไม่รู้ เรื่อง บอก เรื่องไม่ทำคืน เรื่องภิกษุรับอาบัติ เรื่องให้ภิกษุบอกให้นางภิกษุณีรับอาบัติ เรื่องชาวบ้านติเตียน เรื่องให้ภิกษุบอกให้ทำกรรม เรื่องทะเลาะ เรื่องยกมอบ เรื่องอันเตวาสินีของนางอุบลวรรณา เรื่องรดน้ำโคลนในเมืองสาวัตถี เรื่องไม่ควร ไหว้ เรื่องเปิดกาย เปิดขาอ่อน เปิดองค์กำเนิด เรื่องภิกษุพูดเกี้ยว เรื่องพระ- *ฉัพพัคคีย์ชักจูง เรื่องไม่ควรไหว้ เรื่องทัณฑกรรม ฝ่ายภิกษุณีก็เหมือนกัน เรื่อง ห้าม เรื่องงดโอวาท เรื่องควรหรือไม่ เรื่องหลีกไป เรื่องภิกษุเขลา เรื่องไม่ เป็นเรื่อง เรื่องไม่ให้คำวินิจฉัย เรื่องภิกษุณีสงฆ์ไม่ไปรับโอวาท เรื่องภิกษุณี ๕ รูปรับโอวาท เรื่องภิกษุณี ๒-๓ รูปไปรับโอวาทแทน เรื่องภิกษุณีไม่รับโอวาท เรื่องภิกษุเขลา เรื่องภิกษุอาพาธ เรื่องภิกษุเตรียมจะไป เรื่องภิกษุอยู่ป่า เรื่อง ไม่บอก เรื่องไม่นำกลับมาบอก เรื่องผ้ากายพันธ์ยาว เรื่องแผ่นไม้สาน แผ่นหนัง ผ้าขาว ช้องผ้า เกลียวผ้า ผ้าผืนน้อย ช้องผ้าผืนน้อย เกลียวผ้าน้อย ช้องถก ด้วยด้าย เกลียวด้าย เรื่องกระดูกแข้งโค เรื่องนวดหลังมือ หลังเท้า ขาอ่อน หน้า ริมฝีปาก ด้วยไม้มีสัณฐานดุจคางโค เรื่องทาหน้า ถูหน้า ผัดหน้า เจิม- *หน้า ย้อมตัว ย้อมหน้า ย้อมทั้งตัวทั้งหน้าทั้งสองอย่าง เรื่องแต้มหน้าทาแก้ม เยี่ยมหน้าต่าง ยืนแอบประตู ให้ผู้อื่นทำการฟ้อนรำ ตั้งสำนักหญิงแพศยา ตั้ง ร้านขายสุรา ขายเนื้อ ออกร้านขายของเบ็ดเตล็ด ประกอบการหากำไร ประกอบ การค้าขาย ใช้ทาส ทาสี กรรมกรชาย กรรมกรหญิง ให้บำรุง ให้สัตว์ เดียรัจฉานบำรุง ขายของสดและของสุก ใช้สันถัดขนเจียมหล่อ เรื่องใช้จีวร สีคราม สีเหลือง สีแดง สีบานเย็น สีดำ สีแสด สีชมพู ไม่ตัดชาย มีชาย ยาว มีชายเป็นลายดอกไม้ มีชายเป็นลายผลไม้ สวมเสื้อ สวมหมวก เรื่อง เมื่อภิกษุณี สิกขมานา สามเณรีถึงมรณภาพ ภิกษุณีเป็นใหญ่ในบริขารที่ภิกษุณี เป็นต้นมอบถวาย เมื่อภิกษุ สามเณร อุบาสก อุบาสิกา และใครอื่นปลง บริขารให้ ภิกษุเป็นใหญ่ เรื่องภิกษุณีเคยเป็นภรรยานักมวย เรื่องครรภ์ เรื่อง ก้นบาตร เรื่องนิมิต เรื่องอามิสมากมาย อามิสเหลือเฟือยิ่ง อามิสที่ทำสันนิธิ อามิสเช่นใดของภิกษุทั้งหลายในหนหลัง ของภิกษุณีทั้งหลายก็เช่นนั้น เรื่อง เสนาสนะเปื้อนระดู เรื่องผ้า เรื่องเชือกขาด เรื่องใช้เชือกผูกสะเอวตลอดกาล เรื่องภิกษุณีปรากฏว่าไม่มีนิมิตบ้าง มีสักแต่ว่านิมิตบ้าง ไม่มีโลหิตบ้าง มีโลหิตเสมอบ้าง มีผ้าซับในเสมอและมีน้ำมูตรกะปริบกะปรอย มีเดือย เป็นหญิงบัณเฑาะก์บ้าง เป็นหญิงคล้ายชายบ้าง เป็นหญิงมีมรรคระคนกันบ้าง เป็นหญิง ๒ เพศบ้าง เรื่องถามอันตรายิกธรรม ตั้งแต่คำว่าหานิมิตมิได้ จนถึง อุภโตพยัญชนก หลังจากเปยยาลไปถามดังนี้ โรคเรื้อน ฝี โรคกลาก โรค มองคร่อ ลมบ้าหมู เป็นมนุษย์หรือ เป็นหญิงหรือ เป็นไทยหรือ ไม่มีหนี้สิน หรือ ไม่ใช่ราชภัฏหรือ มารดา บิดา สามี อนุญาตแล้วหรือ มีอายุครบ ๒๐ ปี แล้วหรือ มีบาตรจีวรครบแล้วหรือ ชื่ออะไร ปวัตตินีของเธอชื่ออะไร รวม ๒๔ อย่าง แล้วให้อุปสมบท เรื่องอุปสัมปทาเปกขะยังไม่ได้สอนซ้อมกระดากใน ท่ามกลางสงฆ์ก็เหมือนกัน เรื่องถืออุปัชฌายะ เรื่องบอกสังฆาฏิ อุตราสงค์ อันตรวาสก ผ้ารัด ผ้าอาบน้ำ แล้วส่งไป เรื่องภิกษุณีเขลา เรื่องภิกษุณีไม่ได้ รับสมมติ ขอร้องถามอันตรายิกธรรม เรื่องอุปสมบทในสงฆ์ฝ่ายเดียว ต้อง อุปสมบทในภิกษุสงฆ์อีก เรื่องบอกฉายา ฤดู วัน ข้อเบ็ดเสร็จ นิสัย ๓ อกรณียกิจ ๘ เรื่องกาล เรื่องภิกษุณี ๘ รูปในที่ทุกแห่ง เรื่องภิกษุณีไม่ปวารณา และไม่ปวารณากะภิกษุสงฆ์ เรื่องโกลาหล เรื่องปวารณาก่อนภัตร เรื่องปวารณา เวลาพลบค่ำ เรื่องภิกษุณีสงฆ์โกลาหล เรื่องพระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ ทรงห้ามไม่ให้ภิกษุณีงดอุโบสถ ปวารณา กระทำการไต่สวน เริ่มอนุวาทาธิกรณ์ ทำโอกาส สืบพยาน โจท และให้การ แต่ทรงอนุญาตให้ภิกษุทำอย่างนั้นแก่ ภิกษุณีได้ เรื่องยาน เรื่องภิกษุอาพาธ เรื่องยานที่ลาก เรื่องการกระทบกระทั่ง แห่งยาน เรื่องนางอัฑฒกาสี เรื่องภิกษุ สิกขมานา สามเณร สามเณรี เป็นทูต เรื่องทูตเขลา เรื่องภิกษุณีอยู่ป่า เรื่องอุบาสกถวายโรงเก็บของ เรื่องที่อยู่ นวกรรม ไม่พอ เรื่องภิกษุณีตั้งครรภ์อยู่แต่ลำพังไม่ได้ เรื่องร่วมเรือน เรื่องอาบัติ หนัก เรื่องไม่บอกลาสิกขา เรื่องเข้ารีตเดียรถีย์ เรื่องไม่ยินดีอภิวาท ปลงผม ตัดเล็บ รักษาแผล เรื่องภิกษุณีนั่งขัดสมาธิ เรื่องภิกษุณีอาพาธ เรื่องถ่ายอุจจาระ เรื่องอาบด้วยจุณ เรื่องดินอบ เรื่องอาบน้ำในเรือนไฟ เรื่องอาบน้ำทวนกระแส เรื่องอาบน้ำในที่มิใช่ท่า เรื่องอาบน้ำที่ท่าสำหรับชายอาบ พระนางมหาโคตมีและ พระอานนท์ทูลขอโดยแยบคาย บริษัทบรรพชาในศาสนาของพระชินเจ้าครบ ๔ เหล่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงขันธกะนี้ไว้ เพื่อประโยชน์ให้เกิดความสังเวช และความเจริญแห่งพระสัทธรรม เหมือนเภสัชสำหรับระงับความกระวนกระวาย ฉะนั้น แม้มาตุคามเหล่าอื่นที่ทรงฝึกแล้วในพระสัทธรรมอย่างนี้ พวกเขาย่อมไปสู่ สถานอันไม่จุติ ซึ่งไปแล้วไม่เศร้าโศกแล ฯ หัวข้อประจำขันธกะ จบ -----------------------------------------------------

ปพฺพชฺชํ โคตมี ยาจิ นานุญฺญาสิ ตถาคโต กปิลวตฺถุ เวสาลึ อคมาสิ วินายโก ฯ รโชกิณฺณา โกฏฺฐเกสุ อานนฺทสฺส ปเวทยิ ฯ ภพฺโพติ นยโต ยาจิ มาตาติ โปสิกาติ จ ฯ วสฺสสตํ ตทหุ จ อภิกฺขุ ปจฺจาสึสนา ปวารณา ครุธมฺมา เทฺว วสฺสา อนกฺโกสนา โอวโฏ จ อฏฺฐ ธมฺมา ยาวชีวานุวตฺตนา ฯ ครุธมฺมปฏิคฺคโห สา วสฺสา อุปสมฺปทา ฯ วสฺสสหสฺสํ ปญฺเจว กุมฺภเถนก เสตฏฺฐิ มญฺเชฏฺฐิกา อุปมาหิ เอวํ สทฺธมฺมหึสนา ปาฬึ พนฺเธยฺยุปมาหิ ปุน สทฺธมฺมสณฺฐิติ อุปสมฺปาเทตุํ อยฺยา ยถาวุฑฺฒาภิวาทนา น กริสฺสนฺติ กิเมว สาธารณาสาธารณํ โอวาทํ ปาติโมกฺขญฺจ เกน นุ โข อุปสฺสยํ น ชานนฺติ จ อาจิกฺขิ น กโรนฺติ จ ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคเหตุํ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ ปฏิคฺคโห อาจิกฺขิ กมฺมํ ภิกฺขูหิ อุชฺฌายนฺติ ภิกฺขูหิ วา อาจิกฺขิตุํ ภณฺฑนญฺจ โรเปตฺวา อุปฺปลาย จ สาวตฺถิยา กทฺทโมทเก อวนฺทิ กาย อูรุ จ องฺคชาตํ จ โอภาสํ สมฺปโยเชนฺติ วคฺคิกา อวนฺทิโย ทณฺฑกมฺมํ ภิกฺขุนิโย ตถา ปุน อาวรณญฺจ โอวาทํ นุ โข กปฺปติ ปกฺกมิ พาลาวตฺถุวินิจฺฉยา โอวาทํ สงฺโฆ ปญฺจหิ ทุเว ติสฺโส น คณฺหนฺติ พาลา คิลานคามิกํ อรญฺญํ นาโรเจนฺติ จ ปุน ปจฺจาคจฺฉนฺติ จ ทีฆํ วิลิวจมฺมญฺจ ทุสฺสา จ เวณิ วฏฺฏิ จ โจฬเวณิ จ วฏฺฏิ จ สุตฺตเวณิ จ วฏฺฏิกา อฏฺฐิลฺลํ โคหนุเกน หตฺถโกจฺฉํ ปทํ ตถา อูรุ มุขํ ทนฺตมํสํ อาลิมฺโป มทฺท จุณฺณนา ลญฺเจนฺติ องฺคราคญฺจ มุขราคํ ตถา ทุเว อวงฺคํ วิเสโส โลโก สาโลเกน สนจฺจนํ เวสิ ปานาคารํ สูนํ อาปณํ วฑฺฒิ วาณิชา ทาสํ ทาสึ กมฺมกรํ กมฺมการึ อุปฏฺฐยุํ ติรจฺฉาน หริตกิ สนฺธารยนฺติ นมาตกํ นีลํ ปีตํ โลหิตกํ มญฺเชฏฺฐกณฺหจีวรา มหารงฺค มหานามา จ อจฺฉินฺนา ทีฆเมว จ ปุปฺผ ผล กญฺจุกญฺจ ติรีฏญฺเจว ธารยุํ ฯ ภิกฺขุนีสิกฺขมานาย สามเณราย อจฺจเย นิยฺยาทิเต ปริกฺขาเร ภิกฺขุนิโย จ อิสฺสรา ภิกฺขุสฺส สามเณรสฺส อุปาสกสฺสุปาสิกา อญฺเญสญฺจ ปริกฺขาเร นิยฺยาเต ภิกฺขู อิสฺสรา ฯ มลฺลา คพฺภํ ปตฺตมูลํ พฺยญฺชนํ อามิเสน จ อุสฺสนฺนญฺจ พาฬฺหตรํ สนฺนิธิกตอามิสํ ภิกฺขูนํ ยาทิสํ เหฏฺฐํ ภิกฺขุนีนํ ตถา กเร ฯ เสนาสนํ อุตุนิโย มกฺขิยติ ปฏานิ จ ฉิชฺชติ สพฺพกาลญฺจ อนิมิตฺตาปิ ทิสฺสเร นิมิตฺตา โลหิตา เจว ตเถว ธุวโลหิตา ธุวโจฬปคฺฆรนฺตี สิขริณิตฺถิปณฺฑกา เวปุริสี จ สมฺภินฺนา อุภโตพฺยญฺชนาปิ จ อนิมิตฺตาทิโต กตฺวา ยาว อุภยพฺยญฺชนา เอตํ เปยฺยาลโต เหฏฺฐํ กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาสิ จ โสสาปมาโร มานุสี อิตฺถีสิ ภุชิสฺสาสิ จ อนณา น ราชภฏี อนุญฺญาตา จ วีสติ ปริปุณฺณา จ กินฺนามา กานามา เต ปวตฺตินี จตุวีสนฺตรายานํ ปุจฺฉิตฺวา อุปสมฺปทา ฯ วิตฺถายนฺติ อนนุสิฏฺฐา สงฺฆมชฺเฌ ตเถว จ อุปชฺฌาคาห สงฺฆาฏิ อุตฺตรนฺตรวาสโก สงฺกจฺฉุทกสาฏิ จ อาจิกฺขิตฺวาน เปสเย พาลา อสมฺมเต กโต ยาเจ ปุจฺฉนฺตรายิกา เอกโตอุปสมฺปนฺนา ภิกฺขุสงฺเฆ ตถา ปุน ฉายา อุตุทิวสา จ สงฺคีติ ตโย นิสฺสเย อฏฺฐ อกรณียานิ กาลํ สพฺพตฺถ อฏฺฐธา น ปวาเรนฺติ ภิกฺขุนี ภิกฺขุสงฺฆํ ตเถว จ โกลาหลํ ปุเรภตฺตํ วิกาเล จ กุลาหลํ อุโปสถํ ปวารณํ สวจนํ อนูวทํ โอกาสํ โจเท สาเรนฺติ ปฏิกฺขิตฺตํ มเหสินา ฯ ตเถว ภิกฺขุ ภิกฺขุนี อนุญฺญาตํ มเหสินา ฯ ยานํ คิลานํ ยุตฺตญฺจ ยานุคฺฆาตฑฺฒกาสิกา ภิกฺขุ สิกฺขา สามเณร สามเณรี จ พาลิยา อรญฺเญ อุปาสเกน อุทฺโทสิโต อุปสฺสยํ น สมฺมติ นวกมฺมํ นิสินฺนคพฺภเอกิกา สาคารญฺจ ครุธมฺมํ อปฺปจฺจกฺขา ยา จ สงฺกมิ อภิวาทน เกสา จ นขา จ วณกมฺมนา ปลฺลงฺเกน คิลานา จ วจฺจํ จุณฺเณน วาสิตํ ชนฺตาฆเร ปฏิโสเต อติตฺเถ ปุริเสน จ มหาโคตมี อายาจิ อานนฺโท จาปิ โยนิโส ฯ ปริสา จตสฺโส โหนฺติ ปพฺพชฺชา ชินสาสเน ฯ สํเวคชนนตฺถาย สทฺธมฺมสฺส จ วุฑฺฒิยา อาตุรสฺสา ว เภสชฺชํ เอวํ พุทฺเธน เทสิตํ ฯ เอวํ วินีตา สทฺธมฺเม มาตุคามาปิ อีตรา ตา ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเรติ ฯ -----------------