AN 6.62

Purisindriyañāṇasutta

A monk asks whether, when the Buddha said that Devadatta was going to hell, he was speaking metaphorically. The Buddha castigates him, wondering how anyone could misunderstand such a straightforward statement, and explains how he reads the minds of others and understands where their deeds will lead them.

ฉบับหลวงอุทกสูตร

ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง

ข้อ ๓๓๓สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในโกศลชนบท พร้อมด้วยภิกษุ สงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อทัณฑกัปปกะ ครั้งนั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงแวะลง จากหนทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้แล้ว ณโคนไม้ต้นหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นได้พากัน เข้าไปสู่นิคมชื่อทัณฑกัปปกะ เพื่อแสวงหาที่พัก ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์พร้อมด้วยภิกษุหลาย รูป ได้ไปที่แม่น้ำอจิรวดีเพื่อสรงน้ำ ครั้นสรงน้ำในแม่น้ำอจิรวดีเสร็จแล้ว ก็ขึ้นมานุ่งอันตร วาสกผืนเดียวยืนผึ่งตัวอยู่ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์ แล้วถามว่า ดูกร อาวุโสอานนท์พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดรู้เหตุทั้งปวงด้วยพระหฤทัยแล้วหรือหนอ จึงพยากรณ์ พระเทวทัตว่า พระเทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้ หรือว่า พระผู้มีพระภาคทรงกำหนดรู้โดยปริยายบางประการเท่านั้น จึงได้ทรงพยากรณ์พระเทวทัตดังนี้

ท่านพระอานนท์ตอบว่า ดูกรอาวุโส ก็ข้อนี้พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์อย่างนั้นแล ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง

ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์กับภิกษุหลายรูป

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๐ได้ไปยังแม่น้ำอจิรวดีเพื่อสรงน้ำ ครั้นสรงเสร็จแล้ว ก็ขึ้นมานุ่งอันตรวาสกผืนเดียวยืนผึ่งตัวอยู่ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปหาข้าพระองค์ แล้วถามว่า ดูกรอาวุโสอานนท์ พระผู้มีพระภาคทรง กำหนดรู้เหตุทั้งปวงด้วยพระหฤทัยแล้วหรือหนอ จึงได้ทรงพยากรณ์พระเทวทัตว่า พระเทวทัต จะต้องเกิดในอบาย ตกนรกตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้ หรือว่าพระผู้มีพระภาคทรงกำหนดรู้ โดยปริยายบางประการเท่านั้น จึงได้ทรงพยากรณ์พระเทวทัตดังนี้ เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับภิกษุนั้นว่า ดูกรอาวุโส ก็ข้อนี้พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์อย่างนั้นแล ฯ

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรอานนท์ ก็ภิกษุรูปนั้นจักเป็นภิกษุใหม่ บวชไม่นาน หรือว่าเป็นภิกษุเถระ แต่เป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด เพราะว่าข้อที่เราพยากรณ์แล้วโดยส่วนเดียว จักเป็นสองได้อย่างไร ดูกรอานนท์ เราย่อมไม่พิจารณาเห็นบุคคลอื่นแม้คนหนึ่ง ที่เราได้ กำหนดรู้เหตุทั้งปวงด้วยใจแล้วพยากรณ์อย่างนี้ เหมือนพระเทวทัตเลย ก็เราได้เห็นธรรมขาว ของพระเทวทัต (ส่วนดี)แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปลายขนทรายเพียงใด เราก็ยังไม่ พยากรณ์พระเทวทัตเพียงนั้นว่า พระเทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้ แต่ว่าเมื่อใด เราไม่ได้เห็นธรรมขาวของพระเทวทัต แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออก จากปลายขนทราย เมื่อนั้น เราจึงได้พยากรณ์พระเทวทัตนั้นว่าพระเทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้ ดูกรอานนท์เปรียบเหมือนหลุมคูถเป็นที่ถ่ายอุจจาระ

ลึกชั่วบุรุษ เต็มด้วยคูถเสมอขอบปากหลุมบุรุษพึงตกลงไปที่หลุมคูถนั้นจมมิดศีรษะ บุรุษ บางคนผู้ใคร่ประโยชน์ ใคร่ความเกื้อกูล ปรารถนาความเกษมจากการตกหลุมคูถของบุรุษนั้น

ใคร่จะยกเขาขึ้นจากหลุมคูถนั้น พึงมา เขาเดินรอบหลุมคูถนั้นอยู่ ก็ไม่พึงเห็นอวัยวะที่ไม่เปื้อน คูถซึ่งพอจะจับเขายกขึ้นมาได้ แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปลายขนทรายของบุรุษนั้น

ฉันใด เราก็ไม่ได้เห็นธรรมขาวของพระเทวทัตแม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปลายขนทราย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อนั้น เราจึงได้พยากรณ์พระเทวทัตว่า พระเทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรก ตั้งอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้ ถ้าว่าเธอทั้งหลายจะพึงฟังตถาคตจำแนกญาณเครื่อง กำหนดรู้อินทรีย์ของบุรุษไซร้ ฯ

อา. ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงจำแนกญาณเครื่องกำหนดรู้อินทรีย์ของบุรุษ ภิกษุทั้งหลายได้สดับจาก พระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้ ฯ

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๑พ. ดูกรอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ท่านพระอานนท์ ทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรอานนท์เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคล บางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไป อกุศลธรรมปรากฏขึ้น เฉพาะหน้า กุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ เพราะกุศลมูลนั้น กุศลอย่างอื่นของเขาจัก ปรากฏด้วยประการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ ไม่หัก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดดเผา เกิดในต้นฤดูหนาว เก็บไว้ดีแล้วอันบุคคลปลูก ณ ที่ดินอันพรวนดีแล้วในที่นาดี เธอพึงทราบไหมว่า เมล็ดพืชเหล่านี้จักถึงความเจริญงอกงาม ไพบูลย์ ฯ

อา. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้อยู่มี สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ ว่า กุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่กุศลมูลที่เขายังตัดไม่ ขาดมีอยู่ เพราะกุศลมูลนั้น กุศลอื่นของเขาจักปรากฏ ด้วยประการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่ เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลด้วยใจแม้ อย่างนี้ กำหนดญาณเป็นเครื่องทราบอินทรีย์ของบุรุษด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกัน เกิดขึ้นต่อไปด้วยใจ แม้ด้วยประการฉะนี้ ฯ

ดูกรอานนท์ อนึ่ง เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ ว่าอกุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่อกุศลมูลที่เขา ยังตัดไม่ขาดมีอยู่ เพราะอกุศลมูลนั้น อกุศลอื่นของเขาจักปรากฏ ด้วยประการอย่างนี้ บุคคล นี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดาเปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หัก ไม่เน่า ไม่ถูกลมและแดด เผา เกิดในต้นฤดูหนาวเก็บไว้ดีแล้ว อันบุคคลปลูก ณ ที่ศิลาแท่งทึบ เธอพึงทราบไหมว่า เมล็ดพืชเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ ฯ

อา. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๒พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจ อย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า อกุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่อกุศลมูลที่เขา ยังตัดไม่ขาดมีอยู่ เพราะอกุศลมูลนั้นอกุศลอื่นของเขาจักปรากฏ ด้วยประการอย่างนี้ บุคคล นี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคล ด้วยใจกำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องทราบอินทรีย์ของบุรุษ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไป ด้วยใจ แม้ด้วยประการฉะนี้ ฯ

ดูกรอานนท์ อนึ่ง เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจ อย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า ธรรมขาวของบุคคลนี้ แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปรายขนทรายไม่มี บุคคลนี้ ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำอย่างเดียว เมื่อตายไปจักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่หักเน่า ถูกลมและแดดแผดเผา อันบุคคลปลูก ณ ที่ดินซึ่งพรวนดี แล้วในนาดี เธอพึงทราบไหมว่า เมล็ดพืชนี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ ฯ

อา. เป็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า ธรรมขาวของบุคคลนี้ แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปรายขนทรายไม่มี บุคคลนี้ ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำอย่างเดียว เมื่อตายไป จักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ฉันนั้นเหมือนกันดูกรอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลด้วยใจ กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องทราบ อินทรีย์ของบุรุษ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปด้วยใจ แม้ด้วยประการอย่างนี้ ฯ

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงสามารถบัญญัติบุคคล ๓ จำพวกนี้ออกเป็นส่วนละ ๓ อีกหรือพระเจ้าข้า พระ ผู้มีพระภาคตรัสว่า สามารถ อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่าง นี้ว่า กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนั้น ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่กุศลมูลที่ เขายังตัดไม่ขาดมีอยู่ กุศลมูลนั้นก็ถึงความถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยประการอย่างนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา เปรียบเหมือนถ่านไฟที่ไฟติดทั่วแล้วลุกโพลงสว่างไสว

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๓อันบุคคลเก็บไว้บนศิลาทึบ เธอพึงทราบไหมว่า ถ่านไฟเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงาม ไพบูลย์ ฯ

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ อนึ่ง เปรียบเหมือนเมื่อพระอาทิตย์ตกไปในเวลาเย็น เธอพึงทราบ ไหมว่า แสงสว่างจักหายไป ความมืดจักปรากฏ ฯ

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ อนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลาเสวยพระกระยาหารของราชสกูลใน เวลาเที่ยงคืน เธอพึงทราบไหมว่า แสงสว่างหายไปหมดแล้ว ความมืดได้ปรากฏแล้ว ฯ

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า กุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่กุศลมูลที่เขายัง ตัดไม่ขาดมีอยู่ กุศลมูลแม้นั้นก็ถึงความถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยประการอย่างนี้ บุคคล นี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคล ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องทราบอินทรีย์ของบุรุษด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรม ที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปด้วยใจ แม้ด้วยประการอย่างนี้ ฯ

ดูกรอานนท์ อนึ่ง เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า อกุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่อกุศลมูลที่เขา ยังตัดไม่ขาดมีอยู่ อกุศลมูลแม้นั้นก็ถึงความเพิกถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยประการอย่างนี้ บุคคลนี้จักไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา เปรียบเหมือนถ่านไฟที่ไฟติดทั่วแล้ว ลุกโพลงสว่างไสว อันบุคคลเก็บไว้บนกองหญ้าแห้ง หรือบนกองไม้แห้ง เธอพึงทราบไหมว่า ถ่านไฟเหล่านี้จักถึง ความเจริญงอกงามไพบูลย์

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ อนึ่ง เปรียบเหมือนเมื่อพระอาทิตย์กำลังขึ้นมาในเวลารุ่งอรุณ เธอ พึงทราบไหมว่า ความมืดจักหายไป แสงสว่างจักปรากฏ ฯ

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๔อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ อนึ่ง เปรียบเหมือนในเวลาเสวยพระกระยาหารของราชสกูลในเวลา เที่ยงวัน เธอพึงทราบไหมว่า ความมืดหายไปหมดแล้วแสงสว่างได้ปรากฏแล้ว ฯ

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ ว่า อกุศลธรรมของบุคคลนี้หายไป กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า แต่อกุศลมูลที่เขายังตัดไม่ ขาดมีอยู่ อกุศลมูลแม้นั้นก็ถึงความเพิกถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยประการอย่างนี้ บุคคล นี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคล ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องทราบอินทรีย์ของบุรุษด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรม ที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปด้วยใจ แม้ด้วยประการฉะนี้ ฯ

ดูกรอานนท์ อนึ่ง เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า อกุศลธรรมของบุคคลนี้ แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปลายขนทรายไม่มี บุคคล นี้ประกอบด้วยธรรมที่ไม่มีโทษ เป็นธรรมฝ่ายขาวอย่างเดียว จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว เปรียบเหมือนถ่านไฟที่เย็น มีไฟดับแล้ว อันบุคคลเก็บไว้บนกองหญ้าแห้ง หรือบนกองไม้แห้ง

เธอพึงทราบไหมว่า ถ่านไฟเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ ฯ

อา. อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ

พ. ดูกรอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า กุศล ธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดี ของบุคคลนี้มีอยู่ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจ อย่างนี้ว่า อกุศลธรรมของบุคคลนี้ แม้ประมาณเท่าน้ำที่สลัดออกจากปลายขนทรายไม่มี บุคคล นี้ประกอบด้วยธรรมที่ไม่มีโทษ เป็นธรรมฝ่ายขาวอย่างเดียว จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว

ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอานนท์ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็น เครื่องทราบอินทรีย์ของบุรุษด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปด้วยใจ แม้ ด้วยประการฉะนี้ ดูกรอานนท์ บุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคล ๓ จำพวกข้างต้น คนหนึ่งเป็นผู้ ไม่เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่งเป็นผู้เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่งเป็นผู้เกิดในอบาย ตกนรก

เล่ม ๒๒ · หน้า ๓๖๕ในบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคล ๓ จำพวกข้างหลังคนหนึ่งเป็นผู้ไม่เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่ง เป็นผู้เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่งเป็นผู้จะปรินิพพานเป็นธรรมดา ฯ

จบสูตรที่ ๘

ไทย · อ่านฉบับหลวงด้านบน
  1. 0.1

    Aṅguttara Nikāya 6.62

    Numbered Discourses 6.62

  2. 0.2

    6. Mahāvagga

    6. The Great Chapter

  3. Purisindriyañāṇasutta

    Knowledge of the Faculties of Persons

  4. 1.1

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  5. 1.2

    ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena daṇḍakappakaṁ nāma kosalānaṁ nigamo tadavasari.

    At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of mendicants when he arrived at a town of the Kosalans named Daṇḍakappaka.

  6. 1.3

    Atha kho bhagavā maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi.

    The Buddha left the road and sat at the root of a tree on the seat spread out.

  7. 1.4

    Te ca bhikkhū daṇḍakappakaṁ pavisiṁsu āvasathaṁ pariyesituṁ.

    The mendicants entered Daṇḍakappaka to look for a guest house.

  8. 2.1

    Atha kho āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena aciravatī nadī tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.

    Then Venerable Ānanda together with several mendicants went to the Aciravatī River to bathe.

  9. 2.2

    Aciravatiyā nadiyā gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.

    When he had bathed and emerged from the water he stood in one robe drying his limbs.

  10. 2.3

    Atha kho aññataro bhikkhu yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:

    Then a certain mendicant went up to Venerable Ānanda, and said to him,

  11. 2.4

    “kiṁ nu kho, āvuso ānanda, sabbaṁ cetaso samannāharitvā nu kho devadatto bhagavatā byākato:

    “Reverend Ānanda, when the Buddha declared that Devadatta was

  12. 2.5

    ‘āpāyiko devadatto nerayiko kappaṭṭho atekiccho’ti, udāhu kenacideva pariyāyenāti?

    going to a place of loss, to hell, there to remain for an eon, irredeemable, did he do so after wholeheartedly deliberating, or was this just a way of speaking?”

  13. 2.6

    Evaṁ kho panetaṁ, āvuso, bhagavatā byākatan”ti.

    “You’re right, reverend, that’s how the Buddha declared it.”

  14. 3.1

    Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

    Then Venerable Ānanda went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened.

  15. 3.2

    “idhāhaṁ, bhante, sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena aciravatī nadī tenupasaṅkamiṁ gattāni parisiñcituṁ.

  16. 3.3

    Aciravatiyā nadiyā gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṁ gattāni pubbāpayamāno.

  17. 3.4

    Atha kho, bhante, aññataro bhikkhu yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ etadavoca:

  18. 3.5

    ‘kiṁ nu kho, āvuso ānanda, sabbaṁ cetaso samannāharitvā nu kho devadatto bhagavatā byākato—

  19. 3.6

    āpāyiko devadatto nerayiko kappaṭṭho atekicchoti, udāhu kenacideva pariyāyenā’ti?

  20. 3.7

    Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ:

  21. 3.8

    ‘evaṁ kho panetaṁ, āvuso, bhagavatā byākatan’”ti.

  22. 4.1

    “So vā kho, ānanda, bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito, thero vā pana bālo abyatto.

    “Ānanda, that mendicant must be junior, recently gone forth, or else a foolish, incompetent senior mendicant.

  23. 4.2

    Kathañhi nāma yaṁ mayā ekaṁsena byākataṁ tattha dvejjhaṁ āpajjissati.

    How on earth can he take something that I have declared categorically to be ambiguous?

  24. 4.3

    Nāhaṁ, ānanda, aññaṁ ekapuggalampi samanupassāmi, yo evaṁ mayā sabbaṁ cetaso samannāharitvā byākato, yathayidaṁ devadatto.

    I do not see a single other individual about whom I have given such whole-hearted deliberation before making a declaration as I did in the case of Devadatta.

  25. 4.4

    Yāvakīvañcāhaṁ, ānanda, devadattassa vālaggakoṭinittudanamattampi sukkadhammaṁ addasaṁ;

    As long as I saw even a fraction of a hair’s tip of goodness in Devadatta

  26. 4.5

    neva tāvāhaṁ devadattaṁ byākāsiṁ:

    I did not declare that he was

  27. 4.6

    ‘āpāyiko devadatto nerayiko kappaṭṭho atekiccho’ti.

    going to a place of loss, to hell, there to remain for an eon, irredeemable.

  28. 4.7

    Yato ca kho ahaṁ, ānanda, devadattassa vālaggakoṭinittudanamattampi sukkadhammaṁ na addasaṁ;

    But when I saw that there was not even a fraction of a hair’s tip of goodness in Devadatta

  29. 4.8

    athāhaṁ devadattaṁ byākāsiṁ:

    I declared that he was

  30. 4.9

    ‘āpāyiko devadatto nerayiko kappaṭṭho atekiccho’ti.

    going to a place of loss, to hell, there to remain for an eon, irredeemable.

  31. 5.1

    Seyyathāpi, ānanda, gūthakūpo sādhikaporiso pūro gūthassa samatittiko.

    Suppose there was a sewer deeper than a man’s height, full to the brim with feces,

  32. 5.2

    Tatra puriso sasīsako nimuggo assa.

    and someone was sunk into it over their head.

  33. 5.3

    Tassa kocideva puriso uppajjeyya atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmo tamhā gūthakūpā uddharitukāmo.

    Then along comes a person who wants to help make them safe, who wants to lift them out of that sewer.

  34. 5.4

    So taṁ gūthakūpaṁ samantānuparigacchanto neva passeyya tassa purisassa vālaggakoṭinittudanamattampi gūthena amakkhitaṁ, yattha taṁ gahetvā uddhareyya.

    But circling all around the sewer they couldn’t see even a fraction of a hair’s tip of that person that was not smeared with feces.

  35. 5.5

    Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, yato devadattassa vālaggakoṭinittudanamattampi sukkadhammaṁ na addasaṁ;

    In the same way, when I saw that there was not even a fraction of a hair’s tip of goodness in Devadatta

  36. 5.6

    athāhaṁ devadattaṁ byākāsiṁ:

    I declared that he was

  37. 5.7

    ‘āpāyiko devadatto nerayiko kappaṭṭho atekiccho’ti.

    going to a place of loss, to hell, there to remain for an eon, irredeemable.

  38. 5.8

    Sace tumhe, ānanda, suṇeyyātha tathāgatassa purisindriyañāṇāni vibhajissāmī”ti?

    If you would all listen, Ānanda, I will analyze the Realized One’s knowledges of the faculties of persons.”

  39. 6.1

    “Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo

    “Now is the time, Blessed One! Now is the time, Holy One!

  40. 6.2

    yaṁ bhagavā purisindriyañāṇāni vibhajeyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.

    Let the Buddha analyze the faculties of persons. The mendicants will listen and remember it.”

  41. 6.3

    “Tenahānanda, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.

    “Well then, Ānanda, listen and apply your mind well, I will speak.”

  42. 6.4

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

    “Yes, sir,” Ānanda replied.

  43. 6.5

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  44. 7.1

    “Idhāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “Ānanda, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  45. 7.2

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  46. 7.3

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  47. 7.4

    ‘imassa kho puggalassa kusalā dhammā antarahitā, akusalā dhammā sammukhībhūtā.

    ‘The skillful qualities of this individual have vanished, but the unskillful qualities are still present.

  48. 7.5

    Atthi ca khvassa kusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tamhā tassa kusalā kusalaṁ pātubhavissati.

    Nevertheless, their skillful root is unbroken, and from that the skillful will appear.

  49. 7.6

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ aparihānadhammo bhavissatī’ti.

    So this individual is not liable to decline in the future.’

  50. 7.7

    Seyyathāpi, ānanda, bījāni akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sāradāni sukhasayitāni sukhette suparikammakatāya bhūmiyā nikkhittāni.

    Suppose some seeds were intact, unspoiled, not weather-damaged, fertile, and well-kept. And they were sown in a well-prepared, productive field.

  51. 7.8

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, imāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those seeds would grow, increase, and mature?”

  52. 7.9

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  53. 7.10

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  54. 7.11

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  55. 7.12

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  56. 7.13

    ‘imassa kho puggalassa kusalā dhammā antarahitā, akusalā dhammā sammukhībhūtā.

  57. 7.14

    Atthi ca khvassa kusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tamhā tassa kusalā kusalaṁ pātubhavissati.

  58. 7.15

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ aparihānadhammo bhavissatī’ti.

    This individual is not liable to decline in the future …

  59. 7.16

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

    This is how another individual is known to the Realized One by encompassing their mind.

  60. 7.17

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

    And this is how the Realized One knows a person’s faculties by encompassing their mind.

  61. 7.18

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hoti.

    And this is how the Realized One knows the future origination of a person’s qualities by encompassing their mind.

  62. 8.1

    Idha panāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    When I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  63. 8.2

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  64. 8.3

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  65. 8.4

    ‘imassa kho puggalassa akusalā dhammā antarahitā, kusalā dhammā sammukhībhūtā.

    ‘The unskillful qualities of this individual have vanished, but the skillful qualities are still present.

  66. 8.5

    Atthi ca khvassa akusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tamhā tassa akusalā akusalaṁ pātubhavissati.

    Nevertheless, their unskillful root is unbroken, and from that the unskillful will appear.

  67. 8.6

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ parihānadhammo bhavissatī’ti.

    So this individual is still liable to decline in the future.’

  68. 8.7

    Seyyathāpi, ānanda, bījāni akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sāradāni sukhasayitāni puthusilāya nikkhittāni.

    Suppose some seeds were intact, unspoiled, not weather-damaged, fertile, and well-kept. And they were sown on a broad rock.

  69. 8.8

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, nayimāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those seeds would not grow, increase, and mature?”

  70. 8.9

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  71. 8.10

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  72. 8.11

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  73. 8.12

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  74. 8.13

    ‘imassa kho puggalassa akusalā dhammā antarahitā, kusalā dhammā sammukhībhūtā.

  75. 8.14

    Atthi ca khvassa akusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tamhā tassa akusalā akusalaṁ pātubhavissati.

  76. 8.15

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ parihānadhammo bhavissatī’ti.

    This individual is still liable to decline in the future …

  77. 8.16

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

    This is how another individual is known to the Realized One …

  78. 8.17

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

  79. 8.18

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  80. 9.1

    Idha panāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    When I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  81. 9.2

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  82. 9.3

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  83. 9.4

    ‘natthi imassa puggalassa vālaggakoṭinittudanamattopi sukko dhammo, samannāgatoyaṁ puggalo ekantakāḷakehi akusalehi dhammehi, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatī’ti.

    ‘This individual has not even a fraction of a hair’s tip of goodness. They have absolutely dark, unskillful qualities. When their body breaks up, after death, they will be reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.’

  84. 9.5

    Seyyathāpi, ānanda, bījāni khaṇḍāni pūtīni vātātapahatāni sukhette suparikammakatāya bhūmiyā nikkhittāni.

    Suppose some seeds were broken, spoiled, weather-damaged. And they were sown in a well-prepared, productive field.

  85. 9.6

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, nayimāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those seeds would not grow, increase, and mature?”

  86. 9.7

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  87. 9.8

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  88. 9.9

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  89. 9.10

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  90. 9.11

    ‘natthi imassa puggalassa vālaggakoṭinittudanamattopi sukko dhammo, samannāgatoyaṁ puggalo ekantakāḷakehi akusalehi dhammehi, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatī’ti.

    ‘This individual has not even a fraction of a hair’s tip of goodness. They have absolutely dark, unskillful qualities. When their body breaks up, after death, they will be reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.’ …”

  91. 9.12

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  92. 9.13

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

  93. 9.14

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hotī”ti.

  94. 10.1

    Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

    When he said this, Venerable Ānanda said to the Buddha,

  95. 10.2

    “sakkā nu kho, bhante, imesaṁ tiṇṇaṁ puggalānaṁ aparepi tayo puggalā sappaṭibhāgā paññāpetun”ti?

    “Sir, can you describe three other individuals who share a portion of these three?”

  96. 10.3

    “Sakkā, ānandā”ti bhagavā avoca:

    “I can, Ānanda,” said the Buddha.

  97. 10.4

    “idhāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “Ānanda, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  98. 10.5

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  99. 10.6

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  100. 10.7

    ‘imassa kho puggalassa kusalā dhammā antarahitā, akusalā dhammā sammukhībhūtā.

    ‘The skillful qualities of this individual have vanished, but the unskillful qualities are still present.

  101. 10.8

    Atthi ca khvassa kusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tampi sabbena sabbaṁ samugghātaṁ gacchati.

    Nevertheless, their skillful root is unbroken, but it’s about to be totally destroyed.

  102. 10.9

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ parihānadhammo bhavissatī’ti.

    So this individual is still liable to decline in the future.’

  103. 10.10

    Seyyathāpi, ānanda, aṅgārāni ādittāni sampajjalitāni sajotibhūtāni puthusilāya nikkhittāni.

    Suppose there were some burning coals, blazing and glowing, placed on a broad rock.

  104. 10.11

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, nayimāni aṅgārāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those coals would not grow, increase, and spread?”

  105. 10.12

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  106. 10.13

    “Seyyathāpi vā pana, ānanda, sāyanhasamayaṁ sūriye ogacchante, jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, āloko antaradhāyissati andhakāro pātubhavissatī”ti?

    “Or suppose it’s the late afternoon and the sun was going down. Wouldn’t you know that the light was about to vanish and darkness appear?”

  107. 10.14

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  108. 10.15

    “Seyyathāpi vā, panānanda, abhido addharattaṁ bhattakālasamaye, jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, āloko antarahito andhakāro pātubhūto”ti?

    “Or suppose that it’s nearly time for the midnight meal. Wouldn’t you know that the light had vanished and the darkness appeared?”

  109. 10.16

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  110. 10.17

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  111. 10.18

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  112. 10.19

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  113. 10.20

    ‘imassa kho puggalassa kusalā dhammā antarahitā, akusalā dhammā sammukhībhūtā.

  114. 10.21

    Atthi ca khvassa kusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tampi sabbena sabbaṁ samugghātaṁ gacchati.

  115. 10.22

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ parihānadhammo bhavissatī’ti.

    This individual is still liable to decline in the future …

  116. 10.23

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  117. 10.24

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

  118. 10.25

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  119. 11.1

    Idha panāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    When I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  120. 11.2

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  121. 11.3

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  122. 11.4

    ‘imassa kho puggalassa akusalā dhammā antarahitā, kusalā dhammā sammukhībhūtā.

    ‘The unskillful qualities of this individual have vanished, but the skillful qualities are still present.

  123. 11.5

    Atthi ca khvassa akusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tampi sabbena sabbaṁ samugghātaṁ gacchati.

    Nevertheless, their unskillful root is unbroken, but it’s about to be totally destroyed.

  124. 11.6

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ aparihānadhammo bhavissatī’ti.

    So this individual is not liable to decline in the future.’

  125. 11.7

    Seyyathāpi, ānanda, aṅgārāni ādittāni sampajjalitāni sajotibhūtāni sukkhe tiṇapuñje vā kaṭṭhapuñje vā nikkhittāni.

    Suppose there were some burning coals, blazing and glowing, placed on a pile of grass or timber.

  126. 11.8

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, imāni aṅgārāni vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those coals would grow, increase, and spread?”

  127. 11.9

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  128. 11.10

    “Seyyathāpi vā panānanda, rattiyā paccūsasamayaṁ sūriye uggacchante, jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, andhakāro antaradhāyissati, āloko pātubhavissatī”ti?

    “Or suppose it’s the crack of dawn and the sun is rising. Wouldn’t you know that the dark will vanish and the light appear?”

  129. 11.11

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  130. 11.12

    “Seyyathāpi vā panānanda, abhido majjhanhike bhattakālasamaye, jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, andhakāro antarahito āloko pātubhūto”ti?

    “Or suppose that it’s nearly time for the midday meal. Wouldn’t you know that the dark had vanished and the light appeared?”

  131. 11.13

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  132. 11.14

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  133. 11.15

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  134. 11.16

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  135. 11.17

    ‘imassa kho puggalassa akusalā dhammā antarahitā, kusalā dhammā sammukhībhūtā.

  136. 11.18

    Atthi ca khvassa akusalamūlaṁ asamucchinnaṁ, tampi sabbena sabbaṁ samugghātaṁ gacchati.

  137. 11.19

    Evamayaṁ puggalo āyatiṁ aparihānadhammo bhavissatī’ti.

    This individual is not liable to decline in the future …

  138. 11.20

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  139. 11.21

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

  140. 11.22

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hoti.

  141. 12.1

    Idha panāhaṁ, ānanda, ekaccaṁ puggalaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    When I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  142. 12.2

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

    ‘Both skillful and unskillful qualities are found in this individual.’

  143. 12.3

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    After some time I encompass their mind and understand:

  144. 12.4

    ‘natthi imassa puggalassa vālaggakoṭinittudanamattopi akusalo dhammo, samannāgatoyaṁ puggalo ekantasukkehi anavajjehi dhammehi, diṭṭheva dhamme parinibbāyissatī’ti.

    ‘This individual has not even a fraction of a hair’s tip of unskillful qualities. They have absolutely bright, blameless qualities. They will become extinguished in this very life.’

  145. 12.5

    Seyyathāpi, ānanda, aṅgārāni sītāni nibbutāni sukkhe tiṇapuñje vā kaṭṭhapuñje vā nikkhittāni.

    Suppose there were some cool, quenched coals, placed on a pile of grass or timber.

  146. 12.6

    Jāneyyāsi tvaṁ, ānanda, nayimāni aṅgārāni vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissantī”ti?

    Wouldn’t you know that those coals would not grow, increase, and spread?”

  147. 12.7

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  148. 12.8

    “Evamevaṁ kho ahaṁ, ānanda, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    “In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand …

  149. 12.9

    ‘imassa kho puggalassa vijjamānā kusalāpi dhammā akusalāpi dhammā’ti.

  150. 12.10

    Tamenaṁ aparena samayena evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

  151. 12.11

    ‘natthi imassa puggalassa vālaggakoṭinittudanamattopi akusalo dhammo, samannāgatoyaṁ puggalo ekantasukkehi anavajjehi dhammehi, diṭṭheva dhamme parinibbāyissatī’ti.

    ‘This individual has not even a fraction of a hair’s tip of unskillful qualities. They have absolutely bright, blameless qualities. They will become extinguished in this very life.’

  152. 12.12

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisapuggalo cetasā ceto paricca vidito hoti.

    This is how another individual is known to the Realized One by encompassing their mind.

  153. 12.13

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa purisindriyañāṇaṁ cetasā ceto paricca viditaṁ hoti.

    And this is how the Realized One knows a person’s faculties by encompassing their mind.

  154. 12.14

    Evampi kho, ānanda, tathāgatassa āyatiṁ dhammasamuppādo cetasā ceto paricca vidito hoti.

    And this is how the Realized One knows the future origination of a person’s qualities by encompassing their mind.

  155. 13.1

    Tatrānanda, ye te purimā tayo puggalā tesaṁ tiṇṇaṁ puggalānaṁ eko aparihānadhammo, eko parihānadhammo, eko āpāyiko nerayiko.

    And so, Ānanda, of the first three individuals one is not liable to decline, one is liable to decline, and one is bound for a place of loss, hell.

  156. 13.2

    Tatrānanda, yeme pacchimā tayo puggalā imesaṁ tiṇṇaṁ puggalānaṁ eko parihānadhammo, eko aparihānadhammo, eko parinibbānadhammo”ti.

    And of the second three individuals, one is liable to decline, one is not liable to decline, and one is bound to become extinguished.”

  157. 13.3

    Aṭṭhamaṁ.

แหล่งที่มา
SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 · an6.62
ฉบับที่ใช้
Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
สิทธิ์การใช้งาน
สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ