MN 1

Mūlapariyāyasutta

The Root of All Things

The Buddha examines how the notion of a permanent self emerges from the process of perception. A wide range of phenomena are considered, embracing both naturalistic and cosmological dimensions. An unawakened person interprets experience in terms of a self, while those more advanced have the same experiences without attachment.

ฉบับหลวงมูลปริยายสูตร · ว่าด้วยมูลเหตุแห่งธรรมทั้งปวง

ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โคนไม้พญารัง ในสุภควัน เขตเมืองอุกกัฏฐา ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระผู้มีพระภาคว่า พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปริยายอันเป็นมูลของธรรมทั้งปวงแก่พวกเธอ พวกเธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว

ภิกษุเหล่านั้น ทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า.

กำหนดภูมินัยที่ ๑ ด้วยสามารถปุถุชน

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนในโลกนี้ ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ

ย่อมรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดิน ครั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินแล้ว ย่อมสำคัญธาตุดิน ย่อมสำคัญในธาตุดิน ย่อมสำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมสำคัญธาตุดินว่า ของเรา ย่อมยินดี ธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ธาตุน้ำโดยความเป็นธาตุน้ำ ครั้นรู้ธาตุน้ำโดยความเป็นธาตุน้ำแล้ว ย่อมสำคัญ ธาตุน้ำ ย่อมสำคัญในธาตุน้ำ ย่อมสำคัญโดยความเป็นธาตุน้ำ ย่อมสำคัญธาตุน้ำว่า ของเรา ย่อมยินดีธาตุน้ำ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ธาตุไฟโดยความเป็นธาตุไฟ ครั้นรู้ธาตุไฟโดยความเป็นธาตุไฟแล้ว ย่อมสำคัญ ธาตุไฟ ย่อมสำคัญในธาตุไฟ ย่อมสำคัญโดยความเป็นธาตุไฟ ย่อมสำคัญธาตุไฟว่า ของเรา ย่อมยินดีธาตุไฟ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ธาตุลมโดยความเป็นธาตุลม ครั้นรู้ธาตุลมโดยความเป็นธาตุลมแล้ว ย่อมสำคัญ ธาตุลม ย่อมสำคัญในธาตุลม ย่อมสำคัญโดยความเป็นธาตุลม ย่อมสำคัญธาตุลมว่า ของเรา ย่อมยินดีธาตุลม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้สัตว์โดยความเป็นสัตว์ ครั้นรู้สัตว์โดยความเป็นสัตว์แล้ว ย่อมสำคัญสัตว์ ย่อมสำคัญในสัตว์ ย่อมสำคัญโดยความเป็นสัตว์ ย่อมสำคัญสัตว์ว่า ของเรา ย่อมยินดีสัตว์ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้เทวดาโดยความเป็นเทวดา ครั้นรู้เทวดาโดยความเป็นเทวดาแล้ว ย่อมสำคัญเทวดา ย่อมสำคัญในเทวดา ย่อมสำคัญโดยความเป็นเทวดา ย่อมสำคัญเทวดาว่าของเรา ย่อมยินดีเทวดา ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้มารโดยความเป็นมาร ครั้นรู้มารโดยความเป็นมารแล้ว ย่อมสำคัญมาร ย่อมสำคัญในมาร ย่อมสำคัญโดยความเป็นมาร ย่อมสำคัญมารว่า ของเรา ย่อมยินดีมาร ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้พรหมโดยความเป็นพรหม ครั้นรู้พรหมโดยความเป็นพรหมแล้ว ย่อมสำคัญพรหม ย่อมสำคัญในพรหม ย่อมสำคัญโดยความเป็นพรหม ย่อมสำคัญพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีพรหม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้อาภัสสรพรหมโดยความเป็นอาภัสสรพรหม ครั้นรู้อาภัสสรพรหมโดยความเป็นอาภัสสรพรหมแล้ว ย่อมสำคัญอาภัสสรพรหม ย่อมสำคัญในอาภัสสรพรหม ย่อมสำคัญโดย ความเป็นอาภัสสรพรหม ย่อมสำคัญอาภัสสรพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีอาภัสสรพรหม ข้อนั้น เพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้สุภกิณหพรหมโดยความเป็นสุภกิณหพรหม ครั้นรู้สุภกิณหพรหมโดยความเป็นสุภกิณหพรหมแล้ว ย่อมสำคัญสุภกิณหพรหม ย่อมสำคัญในสุภกิณหพรหม ย่อมสำคัญโดยความ เป็นสุภกิณหพรหม ย่อมสำคัญสุภกิณหพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีสุภกิณหพรหม ข้อนั้นเพราะ เหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้เวหัปผลพรหมโดยความเป็นเวหัปผลพรหม ครั้นรู้เวหัปผลพรหมโดยความเป็นเวหัปผลพรหมแล้ว ย่อมสำคัญเวหัปผลพรหม ย่อมสำคัญในเวหัปผลพรหม ย่อมสำคัญโดยความ เป็นเวหัปผลพรหม ย่อมสำคัญเวหัปผลพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีเวหัปผลพรหม ข้อนั้นเพราะ เหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้อสัญญีสัตว์โดยความเป็นอสัญญีสัตว์ ครั้นรู้อสัญญีสัตว์โดยความเป็นอสัญญีสัตว์แล้ว ย่อมสำคัญอสัญญีสัตว์ ย่อมสำคัญในอสัญญีสัตว์ ย่อมสำคัญโดยความเป็นอสัญญีสัตว์ ย่อมสำคัญอสัญญีสัตว์ว่า ของเรา ย่อมยินดีอสัญญีสัตว์ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้อากาสานัญจายตนพรหมโดยความเป็นอากาสานัญจายตนพรหม ครั้นรู้อากาสานัญจายตนพรหมโดยความเป็นอากาสานัญจายตนพรหมแล้ว ย่อมสำคัญอากาสานัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญในอากาสานัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญโดยความเป็นอากาสานัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญอากาสานัญจายตนพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีอากาสานัญจายตนพรหม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้วิญญาณัญจายตนพรหมโดยความเป็นวิญญาณัญจายตนพรหม ครั้นรู้วิญญาณัญจายตนพรหมโดยความเป็นวิญญาณัญจายตนพรหมแล้ว ย่อมสำคัญวิญญาณัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญในวิญญาณัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญโดยความเป็นวิญญาณัญจายตนพรหม ย่อมสำคัญวิญญาณัญจายตนพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีวิญญาณัญจายตนพรหม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้อากิญจัญญายตนพรหมโดยความเป็นอากิญจัญญายตนพรหม ครั้นรู้อากิญจัญญายตนพรหมโดยความเป็นอากิญจัญญายตนพรหมแล้ว ย่อมสำคัญอากิญจัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญในอากิญจัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญโดยความเป็นอากิญจัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญอากิญจัญญายตนพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีอากิญจัญญายตนพรหม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้เนวสัญญานาสัญญายตนพรหมโดยความเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ครั้นรู้เนวสัญญานาสัญญายตนพรหมโดยความเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนพรหมแล้ว ย่อมสำคัญเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญโดยความเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ย่อมสำคัญเนวสัญญานาสัญญายตนพรหมว่า ของเรา ย่อมยินดีเนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้รูปที่ตนเห็นโดยความเป็นรูปที่เห็น ครั้นรู้รูปที่ตนเห็นโดยความเป็นรูปที่ตนเห็นแล้ว ย่อมสำคัญรูปที่ตนเห็น ย่อมสำคัญในรูปที่ตนเห็น ย่อมสำคัญโดยความเป็นรูปที่ตนเห็น ย่อมสำคัญรูปที่ตนเห็นว่า ของเรา ย่อมยินดีรูปที่ตนเห็น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้เสียงที่ตนฟังโดยความเป็นเสียงที่ตนฟัง ครั้นรู้เสียงที่ตนฟังโดยความเป็นเสียงที่ตนฟังแล้ว ย่อมสำคัญเสียงที่ตนฟัง ย่อมสำคัญในเสียงที่ตนฟัง ย่อมสำคัญโดยความเป็นเสียงที่ตนฟัง ย่อมสำคัญเสียงที่ตนฟังว่า ของเรา ย่อมยินดีเสียงที่ตนฟัง ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้อารมณ์ที่ตนทราบโดยความเป็นอารมณ์ที่ตนทราบ ครั้นรู้อารมณ์ที่ตนทราบโดยความ เป็นอารมณ์ที่ตนทราบแล้ว ย่อมสำคัญอารมณ์ที่ตนทราบ ย่อมสำคัญในอารมณ์ที่ตนทราบ ย่อมสำคัญโดยความเป็นอารมณ์ที่ตนทราบ ย่อมสำคัญอารมณ์ที่ตนทราบว่า ของเรา ย่อมยินดีอารมณ์ที่ตนทราบ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้งโดยความเป็นธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ครั้นรู้ธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้งโดยความเป็นธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้งแล้ว ย่อมสำคัญธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ย่อมสำคัญในธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ย่อมสำคัญโดยความเป็นธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ย่อมสำคัญธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้งว่า ของเรา ย่อมยินดีธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกันโดยความเป็นอันเดียวกัน ครั้นรู้สักกายะเป็นอันเดียวกันโดยความเป็นอันเดียวกันแล้ว ย่อมสำคัญความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ย่อมสำคัญในความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ย่อมสำคัญโดยความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ย่อม สำคัญความที่สักกายะเป็นอันเดียวกันว่า ของเรา ย่อมยินดีความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ข้อนั้น เพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้ความที่สักกายะต่างกันโดยความเป็นของต่างกัน ครั้นรู้ความที่สักกายะต่างกันโดย ความเป็นของต่างกันแล้ว ย่อมสำคัญความที่สักกายะต่างกัน ย่อมสำคัญในความที่สักกายะต่างกัน ย่อมสำคัญโดยความที่สักกายะต่างกัน ย่อมสำคัญความที่สักกายะต่างกันว่า ของเรา ย่อมยินดีความที่สักกายะต่างกัน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้. ย่อมรู้สักกายะทั้งปวงโดยความเป็นสักกายะทั้งปวง ครั้นรู้สักกายะทั้งปวง โดยความเป็นสักกายะทั้งปวงแล้ว ย่อมสำคัญสักกายะทั้งปวง ย่อมสำคัญในสักกายะทั้งปวง ย่อมสำคัญโดยความเป็นสักกายะทั้งปวง ย่อมสำคัญสักกายะทั้งปวงว่าของเรา ย่อมยินดีสักกายะทั้งปวง ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมสำคัญพระนิพพาน ย่อมสำคัญในพระนิพพาน ย่อมสำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมสำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาไม่ได้กำหนดรู้.

กำหนดภูมินัยที่ ๑ ด้วยสามารถปุถุชน.

กำหนดภูมินัยที่ ๒ ด้วยสามารถเสขบุคคล

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุใดเป็นเสขบุคคล ยังไม่บรรลุพระอรหัตผล เมื่อปรารถนาธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอยู่ แม้ภิกษุนั้นรู้ธาตุดินโดยความ เป็นธาตุดิน ครั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินแล้ว อย่าสำคัญธาตุดิน อย่าสำคัญในธาตุดิน อย่าสำคัญโดยความเป็นธาตุดิน อย่าสำคัญธาตุดินว่า ของเรา อย่ายินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุ อะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาควรกำหนดรู้.

ย่อมรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสรพรหม ... สุภกิณพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญ จายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ

... วิญญาณ ที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะ ทั้งปวง ...

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว อย่าสำคัญพระนิพพาน อย่าสำคัญในพระนิพพาน อย่าสำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน อย่าสำคัญพระนิพพานว่า ของเรา อย่ายินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเขาควรกำหนดรู้.

กำหนดภูมินัยที่ ๒ ด้วยสามารถเสขบุคคล.

กำหนดภูมินัยที่ ๓ ด้วยสามารถพระขีณาสพ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุใด เป็นพระอรหันตขีณาสพอยู่จบพรหมจรรย์ เสร็จกิจแล้ว ปลงภาระเสียแล้ว บรรลุถึงประโยชน์ตนแล้ว สิ้นกิเลส เครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพแล้ว หลุดพ้นด้วยปัญญาอันชอบแล้ว แม้ภิกษุนั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดิน ครั้นรู้ ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินแล้ว ย่อมไม่สำคัญธาตุดิน ไม่สำคัญในธาตุดิน ไม่สำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ไม่สำคัญธาตุดินว่าของเรา ไม่ยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเธอกำหนดรู้แล้ว.

ย่อมรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสรพรหม

... สุภกิณพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่สำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะเธอกำหนดรู้แล้ว.

กำหนดภูมินัยที่ ๓ ด้วยสามารถพระขีณาสพ.

กำหนดภูมินัยที่ ๔ ด้วยสามารถพระขีณาสพ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุนั้นใด เป็นพระอรหันตขีณาสพอยู่จบพรหมจรรย์ เสร็จกิจแล้ว ปลงภาระแล้ว บรรลุถึงประโยชน์ตนแล้ว สิ้นกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพแล้ว พ้นด้วยปัญญาอันชอบแล้ว แม้ภิกษุนั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดิน ครั้นรู้ธาตุดินโดยความ เป็นธาตุดินแล้ว ย่อมไม่สำคัญธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญในธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญธาตุดินว่าของเรา ย่อมไม่ยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะปราศจากราคะ เหตุราคะสิ้นไป.

ย่อมรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสรพรหม ... สุภกิณหพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่สำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปราศจากราคะ เหตุราคะสิ้นไป.

กำหนดภูมินัยที่ ๔ ด้วยสามารถพระขีณาสพ.

กำหนดภูมินัยที่ ๕ ด้วยสามารถพระขีณาสพ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุนั้นใด เป็นพระอรหันตขีณาสพอยู่จบพรหมจรรย์ เสร็จกิจแล้ว ปลงภาระเสียแล้ว บรรลุถึงประโยชน์ตนแล้ว สิ้นกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพแล้ว พ้นด้วยปัญญาอันชอบแล้ว แม้ภิกษุนั้นย่อมรู้ยิ่งธาตุดินโดยความเป็นธาตุดิน ครั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินแล้ว ย่อมไม่สำคัญธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญในธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญธาตุดินว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปราศจากโทสะ เหตุโทสะสิ้นไป.

ย่อมรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสร พรหม ... สุภกิณหพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... รูปที่ตน เห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่สำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปราศจากโทสะ เหตุโทสะสิ้นไป.

กำหนดภูมินัยที่ ๕ ด้วยสามารถพระขีณาสพ

กำหนดภูมินัยที่ ๖ ด้วยสามารถพระขีณาสพ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุนั้นใด เป็นพระอรหันตขีณาสพอยู่จบพรหมจรรย์ เสร็จกิจแล้ว ปลงภาระเสียแล้ว บรรลุถึงประโยชน์ตนแล้ว สิ้นกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพแล้ว หลุดพ้นด้วยปัญญาอันชอบแล้ว แม้ภิกษุนั้นย่อมรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดิน ครั้นรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินแล้ว ย่อมไม่สำคัญธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญในธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมไม่สำคัญธาตุดินว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปราศจากโมหะ เหตุโมหะสิ้นไป.

ย่อมรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสร พรหม ... สุภกิณหพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็น อันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ย่อมรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่สำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญโดยความ เป็นพระนิพพาน ย่อมไม่สำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปราศจากโมหะ เหตุโมหะสิ้นไป.

กำหนดภูมินัยที่ ๖ ด้วยสามารถพระขีณาสพ.

กำหนดภูมินัยที่ ๗ ด้วยสามารถพระศาสดา

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้พระตภาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินจริง ครั้นทรงรู้ยิ่งธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินจริงแล้ว ย่อมไม่ทรงสำคัญธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญในธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญธาตุดินว่า ของเรา ย่อมไม่ทรงยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะธาตุดินนั้นพระตถาคตกำหนดรู้แล้ว.

ย่อมทรงรู้ธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสรพรหม ... สุภกิณหพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตน พรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญาตนพรหม ... รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียวกัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ทรงรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นทรงรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่ทรงสำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ทรงยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เรากล่าวว่า เพราะพระนิพพานนั้นพระตถาคตทรงกำหนดรู้แล้ว.

กำหนดภูมินัยที่ ๗ ด้วยสามารถพระศาสดา.

กำหนดภูมินัยที่ ๘ ด้วยสามารถพระศาสดา

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินจริง ครั้นทรงรู้ธาตุดินโดยความเป็นธาตุดินจริงแล้ว ย่อมไม่ทรงสำคัญธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญในธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญโดยความเป็นธาตุดิน ย่อมไม่ทรงสำคัญธาตุดินว่า ของเรา ย่อมไม่ทรงยินดีธาตุดิน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร? เรากล่าวว่า เพราะทรงทราบว่าความเพลิดเพลินเป็นมูลแห่งทุกข์ เพราะภพจึงมีชาติ สัตว์ผู้เกิดแล้ว ต้องแก่ ต้องตาย เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย เราจึงกล่าวว่า พระตถาคตตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เพราะสิ้นตัณหา สำรอกตัณหา ดับตัณหา สละตัณหา สละคืนตัณหาเสียได้ โดยประการทั้งปวง

ย่อมทรงรู้ยิ่งธาตุน้ำ ... ธาตุไฟ ... ธาตุลม ... สัตว์ ... เทวดา ... มาร ... พรหม ... อาภัสสรพรหม ... สุภกิณหพรหม ... เวหัปผลพรหม ... อสัญญีสัตว์ ... อากาสานัญจายตนพรหม ... วิญญาณัญจายตนพรหม ... อากิญจัญญายตนพรหม ... เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม ... รูปที่ตนเห็น ... เสียงที่ตนฟัง ... อารมณ์ที่ตนทราบ ... วิญญาณที่ตนรู้แจ้ง ... ความที่สักกายะเป็นอันเดียว กัน ... ความที่สักกายะต่างกัน ... สักกายะทั้งปวง ...

ทรงรู้ยิ่งพระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพาน ครั้นทรงรู้พระนิพพานโดยความเป็นพระนิพพานแล้ว ย่อมไม่ทรงสำคัญพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญในพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญโดยความเป็นพระนิพพาน ย่อมไม่ทรงสำคัญพระนิพพานว่า ของเรา ย่อมไม่ทรงยินดีพระนิพพาน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร? เรากล่าวว่า เพราะทรงทราบว่า ความเพลิดเพลินเป็นมูลแห่งทุกข์ เพราะภพจึงมีชาติ สัตว์ผู้เกิดแล้ว ต้องแก่ ต้องตาย เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย เราจึงกล่าวว่า พระตถาคตตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เพราะสิ้นตัณหา สำรอกตัณหา ดับตัณหา สละตัณหา สละคืนตัณหาเสียได้ โดยประการทั้งปวง.

กำหนดภูมินัยที่ ๘ ด้วยสามารถพระศาสดา.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสมูลปริยายนี้จบแล้ว ภิกษุเหล่านั้นมิได้ชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาค ฉะนี้แล.

จบ มูลปริยายสูตร ที่ ๑

ไทย · อ่านฉบับหลวงด้านบน

0.1
Majjhima Nikāya 1
Middle Discourses 1
Mūlapariyāyasutta
The Root of All Things
1.1
Evaṁ me sutaṁ—
So I have heard.
1.2
ekaṁ samayaṁ bhagavā ukkaṭṭhāyaṁ viharati subhagavane sālarājamūle.
At one time the Buddha was staying near Ukkaṭṭhā in the Subhaga Forest at the root of a magnificent sal tree.
1.3
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
There the Buddha addressed the mendicants,
1.4
“bhikkhavo”ti.
“Mendicants!”
1.5
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
“Venerable sir,” they replied.
1.6
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
2.1
“sabbadhammamūlapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
“Mendicants, I will teach you the explanation of the root of all things.
2.2
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
Listen and apply your minds well, I will speak.”
2.3
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
“Yes, sir,” they replied.
2.4
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
3.1
“Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—
“Take an unlearned ordinary person who has not seen the noble ones, and is neither skilled nor trained in the teaching of the noble ones. They’ve not seen true persons, and are neither skilled nor trained in the teaching of the true persons.
3.2
pathaviṁ pathavito sañjānāti;
They perceive earth as earth.
3.3
pathaviṁ pathavito saññatvā pathaviṁ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṁ meti maññati, pathaviṁ abhinandati.
Having perceived earth as earth, they conceive it to be earth, they conceive it in earth, they conceive it as earth, they conceive that ‘earth is mine’, they approve earth.
3.4
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
3.5
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
4.1
Āpaṁ āpato sañjānāti;
They perceive water as water.
4.2
āpaṁ āpato saññatvā āpaṁ maññati, āpasmiṁ maññati, āpato maññati, āpaṁ meti maññati, āpaṁ abhinandati.
Having perceived water as water, they conceive it to be water …
4.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
4.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
5.1
Tejaṁ tejato sañjānāti;
They perceive fire as fire.
5.2
tejaṁ tejato saññatvā tejaṁ maññati, tejasmiṁ maññati, tejato maññati, tejaṁ meti maññati, tejaṁ abhinandati.
Having perceived fire as fire, they conceive it to be fire …
5.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
5.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
6.1
Vāyaṁ vāyato sañjānāti;
They perceive air as air.
6.2
vāyaṁ vāyato saññatvā vāyaṁ maññati, vāyasmiṁ maññati, vāyato maññati, vāyaṁ meti maññati, vāyaṁ abhinandati.
Having perceived air as air, they conceive it to be air …
6.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
6.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
7.1
Bhūte bhūtato sañjānāti;
They perceive creatures as creatures.
7.2
bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati.
Having perceived creatures as creatures, they conceive them to be creatures …
7.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
7.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
8.1
Deve devato sañjānāti;
They perceive gods as gods.
8.2
deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati.
Having perceived gods as gods, they conceive them to be gods …
8.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
8.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
9.1
Pajāpatiṁ pajāpatito sañjānāti;
They perceive the Progenitor as the Progenitor.
9.2
pajāpatiṁ pajāpatito saññatvā pajāpatiṁ maññati, pajāpatismiṁ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṁ meti maññati, pajāpatiṁ abhinandati.
Having perceived the Progenitor as the Progenitor, they conceive him to be the Progenitor …
9.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
9.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
10.1
Brahmaṁ brahmato sañjānāti;
They perceive the Divinity as the Divinity.
10.2
brahmaṁ brahmato saññatvā brahmaṁ maññati, brahmasmiṁ maññati, brahmato maññati, brahmaṁ meti maññati, brahmaṁ abhinandati.
Having perceived the Divinity as the Divinity, they conceive him to be the Divinity …
10.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
10.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
11.1
Ābhassare ābhassarato sañjānāti;
They perceive those of sublime luminosity as those of sublime luminosity.
11.2
ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati.
Having perceived those of sublime luminosity as those of sublime luminosity, they conceive them to be those of sublime luminosity …
11.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
11.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
12.1
Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti;
They perceive those of universal beauty as those of universal beauty.
12.2
subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati.
But then they conceive them to be those of universal beauty …
12.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
12.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
13.1
Vehapphale vehapphalato sañjānāti;
They perceive those of abundant fruit as those of abundant fruit.
13.2
vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati.
Having perceived those of abundant fruit as those of abundant fruit, they conceive them to be those of abundant fruit …
13.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
13.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
14.1
Abhibhuṁ abhibhuto sañjānāti;
They perceive the Vanquisher as the Vanquisher.
14.2
abhibhuṁ abhibhuto saññatvā abhibhuṁ maññati, abhibhusmiṁ maññati, abhibhuto maññati, abhibhuṁ meti maññati, abhibhuṁ abhinandati.
Having perceived the Vanquisher as the Vanquisher, they conceive him to be the Vanquisher …
14.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
14.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
15.1
Ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato sañjānāti;
They perceive the dimension of infinite space as the dimension of infinite space.
15.2
ākāsānañcāyatanaṁ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṁ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṁ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṁ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṁ abhinandati.
Having perceived the dimension of infinite space as the dimension of infinite space, they conceive it to be the dimension of infinite space …
15.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
15.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
16.1
Viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato sañjānāti;
They perceive the dimension of infinite consciousness as the dimension of infinite consciousness.
16.2
viññāṇañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṁ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṁ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṁ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṁ abhinandati.
Having perceived the dimension of infinite consciousness as the dimension of infinite consciousness, they conceive it to be the dimension of infinite consciousness …
16.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
16.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
17.1
Ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato sañjānāti;
They perceive the dimension of nothingness as the dimension of nothingness.
17.2
ākiñcaññāyatanaṁ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṁ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṁ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṁ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṁ abhinandati.
Having perceived the dimension of nothingness as the dimension of nothingness, they conceive it to be the dimension of nothingness …
17.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
17.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
18.1
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti;
They perceive the dimension of neither perception nor non-perception as the dimension of neither perception nor non-perception.
18.2
nevasaññānāsaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṁ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ abhinandati.
Having perceived the dimension of neither perception nor non-perception as the dimension of neither perception nor non-perception, they conceive it to be the dimension of neither perception nor non-perception …
18.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
18.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
19.1
Diṭṭhaṁ diṭṭhato sañjānāti;
They perceive the seen as the seen.
19.2
diṭṭhaṁ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṁ maññati, diṭṭhasmiṁ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṁ meti maññati, diṭṭhaṁ abhinandati.
Having perceived the seen as the seen, they conceive it to be the seen …
19.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
19.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
20.1
Sutaṁ sutato sañjānāti;
They perceive the heard as the heard.
20.2
sutaṁ sutato saññatvā sutaṁ maññati, sutasmiṁ maññati, sutato maññati, sutaṁ meti maññati, sutaṁ abhinandati.
Having perceived the heard as the heard, they conceive it to be the heard …
20.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
20.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
21.1
Mutaṁ mutato sañjānāti;
They perceive the thought as the thought.
21.2
mutaṁ mutato saññatvā mutaṁ maññati, mutasmiṁ maññati, mutato maññati, mutaṁ meti maññati, mutaṁ abhinandati.
Having perceived the thought as the thought, they conceive it to be the thought …
21.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
21.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
22.1
Viññātaṁ viññātato sañjānāti;
They perceive the known as the known.
22.2
viññātaṁ viññātato saññatvā viññātaṁ maññati, viññātasmiṁ maññati, viññātato maññati, viññātaṁ meti maññati, viññātaṁ abhinandati.
Having perceived the known as the known, they conceive it to be the known …
22.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
22.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
23.1
Ekattaṁ ekattato sañjānāti;
They perceive oneness as oneness.
23.2
ekattaṁ ekattato saññatvā ekattaṁ maññati, ekattasmiṁ maññati, ekattato maññati, ekattaṁ meti maññati, ekattaṁ abhinandati.
Having perceived oneness as oneness, they conceive it to be oneness …
23.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
23.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
24.1
Nānattaṁ nānattato sañjānāti;
They perceive diversity as diversity.
24.2
nānattaṁ nānattato saññatvā nānattaṁ maññati, nānattasmiṁ maññati, nānattato maññati, nānattaṁ meti maññati, nānattaṁ abhinandati.
Having perceived diversity as diversity, they conceive it to be diversity …
24.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
24.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
25.1
Sabbaṁ sabbato sañjānāti;
They perceive all as all.
25.2
sabbaṁ sabbato saññatvā sabbaṁ maññati, sabbasmiṁ maññati, sabbato maññati, sabbaṁ meti maññati, sabbaṁ abhinandati.
Having perceived all as all, they conceive it to be all …
25.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
25.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
26.1
Nibbānaṁ nibbānato sañjānāti;
They perceive extinguishment as extinguishment.
26.2
nibbānaṁ nibbānato saññatvā nibbānaṁ maññati, nibbānasmiṁ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṁ meti maññati, nibbānaṁ abhinandati.
Having perceived extinguishment as extinguishment, they conceive it to be extinguishment, they conceive it in extinguishment, they conceive it as extinguishment, they conceive that ‘extinguishment is mine’, they approve extinguishment.
26.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
26.4
‘Apariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they haven’t completely understood it, I say.
26.5
Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
27.1
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho appattamānaso anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamāno viharati, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
A mendicant who is a trainee, who hasn’t achieved their heart’s desire, but lives aspiring to the supreme sanctuary from the yoke, directly knows earth as earth.
27.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ mā maññi, pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṁ meti mā maññi, pathaviṁ mābhinandi.
Having directly known earth as earth, let them not conceive it to be earth, let them not conceive it in earth, let them not conceive it as earth, let them not conceive that ‘earth is mine’, let them not approve earth.
27.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
27.4
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
So that they may completely understand it, I say.
28.1
Āpaṁ …pe…
They directly know water …
29.1
tejaṁ …
fire …
30.1
vāyaṁ …
air …
31.1
bhūte …
creatures …
32.1
deve …
gods …
33.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
34.1
brahmaṁ …
the Divinity …
35.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
36.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
37.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
38.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
39.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
40.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
41.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
42.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
43.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
44.1
sutaṁ …
the heard …
45.1
mutaṁ …
the thought …
46.1
viññātaṁ …
the known …
47.1
ekattaṁ …
oneness …
48.1
nānattaṁ …
diversity …
49.1
sabbaṁ …
all …
50.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
They directly know extinguishment as extinguishment.
50.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ mā maññi, nibbānasmiṁ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṁ meti mā maññi, nibbānaṁ mābhinandi.
Having directly known extinguishment as extinguishment, let them not conceive it to be extinguishment, let them not conceive it in extinguishment, let them not conceive it as extinguishment, let them not conceive that ‘extinguishment is mine’, let them not approve extinguishment.
50.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
50.4
‘Pariññeyyaṁ tassā’ti vadāmi.
So that they may completely understand it, I say.
50.5
Sekkhavasena dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
51.1
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
A mendicant who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—directly knows earth as earth.
51.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, they do not conceive it to be earth, they do not conceive it in earth, they do not conceive it as earth, they do not conceive that ‘earth is mine’, they do not approve earth.
51.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
51.4
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they have completely understood it, I say.
52.1
Āpaṁ …pe…
They directly know water …
53.1
tejaṁ …
fire …
54.1
vāyaṁ …
air …
55.1
bhūte …
creatures …
56.1
deve …
gods …
57.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
58.1
brahmaṁ …
the Divinity …
59.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
60.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
61.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
62.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
63.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
64.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
65.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
66.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
67.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
68.1
sutaṁ …
the heard …
69.1
mutaṁ …
the thought …
70.1
viññātaṁ …
the known …
71.1
ekattaṁ …
oneness …
72.1
nānattaṁ …
diversity …
73.1
sabbaṁ …
all …
74.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
They directly know extinguishment as extinguishment.
74.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, they do not conceive it to be extinguishment, they do not conceive it in extinguishment, they do not conceive it as extinguishment, they do not conceive that ‘extinguishment is mine’, they do not approve extinguishment.
74.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
74.4
‘Pariññātaṁ tassā’ti vadāmi.
Because they have completely understood it, I say.
74.5
Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
75.1
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
A mendicant who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—directly knows earth as earth.
75.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, they do not conceive it to be earth, they do not conceive it in earth, they do not conceive it as earth, they do not conceive that ‘earth is mine’, they do not approve earth.
75.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
75.4
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Because they’re free of greed due to the ending of greed.
76.1
Āpaṁ …pe…
They directly know water …
77.1
tejaṁ …
fire …
78.1
vāyaṁ …
air …
79.1
bhūte …
creatures …
80.1
deve …
gods …
81.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
82.1
brahmaṁ …
the Divinity …
83.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
84.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
85.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
86.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
87.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
88.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
89.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
90.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
91.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
92.1
sutaṁ …
the heard …
93.1
mutaṁ …
the thought …
94.1
viññātaṁ …
the known …
95.1
ekattaṁ …
oneness …
96.1
nānattaṁ …
diversity …
97.1
sabbaṁ …
all …
98.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
They directly know extinguishment as extinguishment.
98.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, they do not conceive it to be extinguishment, they do not conceive it in extinguishment, they do not conceive it as extinguishment, they do not conceive that ‘extinguishment is mine’, they do not approve extinguishment.
98.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
98.4
Khayā rāgassa, vītarāgattā.
Because they’re free of greed due to the ending of greed.
98.5
Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
99.1
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
A mendicant who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—directly knows earth as earth.
99.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, they do not conceive it to be earth, they do not conceive it in earth, they do not conceive it as earth, they do not conceive that ‘earth is mine’, they do not approve earth.
99.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
99.4
Khayā dosassa, vītadosattā.
Because they’re free of hate due to the ending of hate.
100.1
Āpaṁ …pe…
They directly know water …
101.1
tejaṁ …
fire …
102.1
vāyaṁ …
air …
103.1
bhūte …
creatures …
104.1
deve …
gods …
105.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
106.1
brahmaṁ …
the Divinity …
107.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
108.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
109.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
110.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
111.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
112.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
113.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
114.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
115.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
116.1
sutaṁ …
the heard …
117.1
mutaṁ …
the thought …
118.1
viññātaṁ …
the known …
119.1
ekattaṁ …
oneness …
120.1
nānattaṁ …
diversity …
121.1
sabbaṁ …
all …
122.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
They directly know extinguishment as extinguishment.
122.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, they do not conceive it to be extinguishment, they do not conceive it in extinguishment, they do not conceive it as extinguishment, they do not conceive that ‘extinguishment is mine’, they do not approve extinguishment.
122.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
122.4
Khayā dosassa, vītadosattā.
Because they’re free of hate due to the ending of hate.
122.5
Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
123.1
Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, sopi pathaviṁ pathavito abhijānāti;
A mendicant who is perfected—with defilements ended, who has completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and is rightly freed through enlightenment—directly knows earth as earth.
123.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, they do not conceive it to be earth, they do not conceive it in earth, they do not conceive it as earth, they do not conceive that ‘earth is mine’, they do not approve earth.
123.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
123.4
Khayā mohassa, vītamohattā.
Because they’re free of delusion due to the ending of delusion.
124.1
Āpaṁ …pe…
They directly know water …
125.1
tejaṁ …
fire …
126.1
vāyaṁ …
air …
127.1
bhūte …
creatures …
128.1
deve …
gods …
129.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
130.1
brahmaṁ …
the Divinity …
131.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
132.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
133.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
134.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
135.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
136.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
137.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
138.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
139.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
140.1
sutaṁ …
the heard …
141.1
mutaṁ …
the thought …
142.1
viññātaṁ …
the known …
143.1
ekattaṁ …
oneness …
144.1
nānattaṁ …
diversity …
145.1
sabbaṁ …
all …
146.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
They directly know extinguishment as extinguishment.
146.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, they do not conceive it to be extinguishment, they do not conceive it in extinguishment, they do not conceive it as extinguishment, they do not conceive that ‘extinguishment is mine’, they do not approve extinguishment.
146.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
146.4
Khayā mohassa, vītamohattā.
Because they’re free of delusion due to the ending of delusion.
146.5
Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
147.1
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
The Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha directly knows earth as earth.
147.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, he does not conceive it to be earth, he does not conceive it in earth, he does not conceive it as earth, he does not conceive that ‘earth is mine’, he does not approve earth.
147.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
147.4
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Because the Realized One has completely understood it to the end, I say.
148.1
Āpaṁ …pe…
He directly knows water …
149.1
tejaṁ …
fire …
150.1
vāyaṁ …
air …
151.1
bhūte …
creatures …
152.1
deve …
gods …
153.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
154.1
brahmaṁ …
the Divinity …
155.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
156.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
157.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
158.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
159.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
160.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
161.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
162.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
163.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
164.1
sutaṁ …
the heard …
165.1
mutaṁ …
the thought …
166.1
viññātaṁ …
the known …
167.1
ekattaṁ …
oneness …
168.1
nānattaṁ …
diversity …
169.1
sabbaṁ …
all …
170.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
He directly knows extinguishment as extinguishment.
170.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, he does not conceive it to be extinguishment, he does not conceive it in extinguishment, he does not conceive it as extinguishment, he does not conceive that ‘extinguishment is mine’, he does not approve extinguishment.
170.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
170.4
‘Pariññātantaṁ tathāgatassā’ti vadāmi.
Because the Realized One has completely understood it to the end, I say.
170.5
Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
171.1
Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho pathaviṁ pathavito abhijānāti;
The Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha directly knows earth as earth.
171.2
pathaviṁ pathavito abhiññāya pathaviṁ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṁ meti na maññati, pathaviṁ nābhinandati.
Having directly known earth as earth, he does not conceive it to be earth, he does not conceive it in earth, he does not conceive it as earth, he does not conceive that ‘earth is mine’, he does not approve earth.
171.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
171.4
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
Because he has understood that approval is the root of suffering,
171.5
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
and that rebirth comes from continued existence; whoever has come to be gets old and dies.
171.6
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmi.
That’s why the Realized One—with the ending, fading away, cessation, giving up, and letting go of all cravings—has awakened to the supreme perfect awakening, I say.
172.1
Āpaṁ …pe…
He directly knows water …
173.1
tejaṁ …
fire …
174.1
vāyaṁ …
air …
175.1
bhūte …
creatures …
176.1
deve …
gods …
177.1
pajāpatiṁ …
the Progenitor …
178.1
brahmaṁ …
the Divinity …
179.1
ābhassare …
those of sublime luminosity …
180.1
subhakiṇhe …
those replete with glory …
181.1
vehapphale …
those of abundant fruit …
182.1
abhibhuṁ …
the Vanquisher …
183.1
ākāsānañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite space …
184.1
viññāṇañcāyatanaṁ …
the dimension of infinite consciousness …
185.1
ākiñcaññāyatanaṁ …
the dimension of nothingness …
186.1
nevasaññānāsaññāyatanaṁ …
the dimension of neither perception nor non-perception …
187.1
diṭṭhaṁ …
the seen …
188.1
sutaṁ …
the heard …
189.1
mutaṁ …
the thought …
190.1
viññātaṁ …
the known …
191.1
ekattaṁ …
oneness …
192.1
nānattaṁ …
diversity …
193.1
sabbaṁ …
all …
194.1
nibbānaṁ nibbānato abhijānāti;
He directly knows extinguishment as extinguishment.
194.2
nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ na maññati, nibbānasmiṁ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṁ meti na maññati, nibbānaṁ nābhinandati.
Having directly known extinguishment as extinguishment, he does not conceive it to be extinguishment, he does not conceive it in extinguishment, he does not conceive it as extinguishment, he does not conceive that ‘extinguishment is mine’, he does not approve extinguishment.
194.3
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
194.4
‘Nandī dukkhassa mūlan’ti—
Because he has understood that approval is the root of suffering,
194.5
iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan’ti.
and that rebirth comes from continued existence; whoever has come to be gets old and dies.
194.6
Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti vadāmī”ti.
That’s why the Realized One—with the ending, fading away, cessation, giving up, and letting go of all cravings—has awakened to the supreme perfect Awakening, I say.”
194.7
Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
194.8
Idamavoca bhagavā.
That is what the Buddha said.
194.9
Na te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
But the mendicants did not approve what the Buddha said.
194.10
Mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.

แหล่งที่มา: SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 · mn1
ฉบับที่ใช้: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0; English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0; พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
สิทธิ์การใช้งาน: สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ