Udānasutta
The Buddha utters an enigmatic saying that non-identification leads to cutting off the fetters. A mendicant asks how to achieve this.
ฉบับหลวงอุทานสูตร · ว่าด้วยการตัดสังโยชน์และความสิ้นอาสวะ
ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง
พระนครสาวัตถี ฯลฯ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงเปล่งอุทานว่า ภิกษุ น้อมใจไปอย่างนี้ว่า ถ้าว่าเราไม่พึงมี ขันธปัญจกของเราก็ไม่พึงมี กรรมสังขารจักไม่มี การปฏิสนธิก็จักไม่มีแก่เรา ดังนี้ พึงตัดโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้.
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอุทานอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ภิกษุน้อมใจไปอย่างนี้ว่า ถ้าว่าเราไม่พึงมี ขันธปัญจกของเราก็ไม่พึงมี กรรมสังขารจักไม่มี ปฏิสนธิก็จักไม่มีแก่เรา ดังนี้ พึงตัดโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้อย่างไร พระเจ้าข้า?
พระผู้มีภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วในโลกนี้ ไม่ได้เห็นพระอริยเจ้า ฯลฯ ไม่ได้รับการแนะนำในสัปปุริสธรรม ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นตน ๑ ย่อมเห็นตนมีรูป ๑ ย่อมเห็นรูปในตน ๑ ย่อมเห็นตนในรูป ๑ ตามเห็นเวทนาโดยความเป็นตน ฯลฯ ตามเห็นสัญญาโดยความเป็นตน ฯลฯ ตามเห็นสังขารโดยความเป็นตน ฯลฯ ตามเห็นวิญญาณโดยความเป็นตน ๑ ย่อมเห็นตนมีวิญญาณ ๑ ย่อมเห็นวิญญาณในตน ๑ ย่อมเห็นตนในวิญญาณ ๑. เขาย่อมไม่ทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า เป็นของไม่เที่ยง. ไม่ทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันเป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า เป็นทุกข์. ไม่ทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันเป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า เป็นอนัตตา. ไม่ทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า อันปัจจัยปรุงแต่ง. ไม่ทราบชัดตามความเป็นจริงว่า แม้รูป แม้เวทนา แม้สัญญา แม้สังขาร แม้วิญญาณ จักมี.
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วแล ผู้ใดเห็นพระอริยเจ้า ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ได้รับการแนะนำดีในอริยธรรม ได้เห็นสัตบุรุษ ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ได้รับการแนะนำดีในสัปปุริสธรรม ย่อมไม่พิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นตน ฯลฯ ไม่พิจารณาเห็นเวทนาโดยความเป็นตน ฯลฯ ไม่พิจารณาเห็นสัญญาโดยความเป็นตน ฯลฯ ไม่พิจารณาเห็นสังขารโดยความเป็นตน ฯลฯ ไม่พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นตน ฯลฯ เธอย่อมทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันไม่เที่ยงตามความเป็นจริงว่า ไม่เที่ยง. ย่อมทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันเป็นทุกข์ตามความเป็นจริงว่า เป็นว่าทุกข์. ย่อมทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันเป็นอนัตตาตามความเป็นจริงว่า เป็นอนัตตา. ย่อมทราบชัดรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อันปัจจัยปรุงแต่งตามความเป็นจริงว่า อันปัจจัยปรุงแต่ง. ย่อมทราบชัดตามความเป็นจริงว่า แม้รูป แม้เวทนา แม้สัญญา แม้สังขาร แม้วิญญาณ จักมี. ย่อมทราบชัดตามความเป็นจริงเช่นนั้น เพราะเห็นความเป็นต่างๆ แห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ. ดูกรภิกษุ เมื่อภิกษุน้อมใจไปอย่างนี้แลว่า ถ้าว่าเราไม่พึงมี ขันธปัญจกของเราก็ไม่พึงมี กรรมสังขารจักไม่มี ปฏิสนธิก็จักไม่มีแก่เรา ดังนี้ พึงตัดโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้ด้วยอาการอย่างนี้แล.
ภิ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุน้อมใจไปอยู่อย่างนี้ พึงตัดโอรัมภาคิยสังโยชน์เสียได้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อภิกษุรู้เห็นอย่างไร อาสวะทั้งหลายจึงจะสิ้นไปในกาลเป็นลำดับ.
พ. ดูกรภิกษุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ฯลฯ ย่อมถึงความสะดุ้ง ในฐานะอันไม่ควรสะดุ้ง. ดูกรภิกษุ ก็ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ย่อมมีความสะดุ้ง ดังนี้ว่า ถ้าเราไม่พึงมี แม้ขันธปัญจกของเราก็ไม่พึงมี กรรมสังขารจักไม่มี ปฏิสนธิของเราก็จักไม่มี ดังนี้. ดูกรภิกษุ ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วแล ฯลฯ ย่อมไม่ถึงความสะดุ้งในฐานะอันไม่ควรสะดุ้ง. ดูกรภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ไม่มีความสะดุ้งดังนี้ว่า ถ้าเราไม่พึงมี ขันธปัญจกของเราก็ไม่พึงมี กรรมสังขารจักไม่มี ปฏิสนธิของเราก็จักไม่มี ดังนี้. ดูกรภิกษุ วิญญาณที่เข้าถึงรูปก็ดี เมื่อตั้งอยู่ พึงตั้งอยู่ วิญญาณที่มีรูปเป็นอารมณ์ มีรูปเป็นที่ตั้ง มีความยินดีเป็นที่เข้าไปซ่องเสพ พึงถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์. วิญญาณที่เข้าถึงเวทนาก็ดี ฯลฯ วิญญาณที่เข้าถึงสัญญาก็ดี ฯลฯ วิญญาณที่เข้าถึงสังขารก็ดี เมื่อตั้งอยู่ พึงตั้งอยู่ วิญญาณที่มีสังขารเป็นอารมณ์ มีสังขารเป็นที่ตั้ง มีความยินดีเป็นที่เข้าไปซ่องเสพ พึงถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์. ภิกษุนั้นพึงกล่าวอย่างนี้ว่า เราจักบัญญัติการมา การไป จุติ อุปบัติ หรือความเจริญงอกงามไพบูลย์แห่งวิญญาณ เว้นจากรูป เวทนา สัญญา สังขาร ดังนี้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าความกำหนัดในรูปธาตุ ในเวทนาธาตุ ในสัญญาธาตุ ในสังขารธาตุ ในวิญญาณธาตุ เป็นอันภิกษุละได้แล้วไซร้ เพราะละความกำหนัด เสียได้ อารมณ์ย่อมขาดสูญ ที่ตั้งแห่งวิญญาณย่อมไม่มี วิญญาณอันไม่มีที่ตั้งนั้น ไม่งอกงาม ไม่แต่งปฏิสนธิ หลุดพ้นไป เพราะหลุดพ้นไป จึงดำรงอยู่ เพราะดำรงอยู่ จึงยินดีพร้อม เพราะยินดีพร้อม จึงไม่สะดุ้ง เมื่อไม่สะดุ้ง ย่อมดับรอบเฉพาะตนเท่านั้น. เธอย่อมรู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้ มิได้มี. ดูกรภิกษุ เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างนี้แล อาสวะทั้งหลายย่อมสิ้นไปในกาลเป็นลำดับ.
จบ สูตรที่ ๓.
- 0.1
Saṁyutta Nikāya 22.55
Linked Discourses 22.55
- 0.2
6. Upayavagga
6. Involvement
Udānasutta
An Inspired Saying
- 1.1
Sāvatthinidānaṁ.
At Sāvatthī.
- 1.2
Tatra kho bhagavā udānaṁ udānesi:
There the Buddha expressed this heartfelt sentiment:
- 1.3
“‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—
“‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine.’
- 1.4
evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.
A mendicant who makes such a resolution can cut off the lower fetters.”
- 1.5
Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, one of the mendicants said to the Buddha,
- 1.6
“yathā kathaṁ pana, bhante, ‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—
“But sir, how
- 1.7
evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti?
can a mendicant who makes such a resolution cut off the lower fetters?”
- 2.1
“Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī …pe…
“Mendicant, take an unlearned ordinary person who has not seen the noble ones, and is neither skilled nor trained in their teaching. They’ve not seen true persons, and are neither skilled nor trained in their teaching.
- 2.2
sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.
They regard form as self, self as having form, form in self, or self in form.
- 2.3
Vedanaṁ …
They regard feeling …
- 2.4
saññaṁ …
perception …
- 2.5
saṅkhāre …
choices …
- 2.6
viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
consciousness as self, self as having consciousness, consciousness in self, or self in consciousness.
- 3.1
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand form—which is impermanent—as impermanent.
- 3.2
aniccaṁ vedanaṁ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand feeling …
- 3.3
aniccaṁ saññaṁ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
perception …
- 3.4
anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
choices …
- 3.5
aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
consciousness—which is impermanent—as impermanent.
- 4.1
Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand form—which is suffering—as suffering.
- 4.2
dukkhaṁ vedanaṁ …
They don’t truly understand feeling …
- 4.3
dukkhaṁ saññaṁ …
perception …
- 4.4
dukkhe saṅkhāre …
choices …
- 4.5
dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
consciousness—which is suffering—as suffering.
- 5.1
Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand form—which is not-self—as not-self.
- 5.2
anattaṁ vedanaṁ ‘anattā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand feeling …
- 5.3
anattaṁ saññaṁ ‘anattā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
perception …
- 5.4
anatte saṅkhāre ‘anattā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
choices …
- 5.5
anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattā viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
consciousness—which is not-self—as not-self.
- 6.1
Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,
They don’t truly understand form—which is conditioned—as conditioned.
- 6.2
saṅkhataṁ vedanaṁ …
They don’t truly understand feeling …
- 6.3
saṅkhataṁ saññaṁ …
perception …
- 6.4
saṅkhate saṅkhāre …
choices …
- 6.5
saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
consciousness—which is conditioned—as conditioned.
- 6.6
Rūpaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ nappajānāti.
They don’t truly understand that form will vanish.
- 6.7
Vedanā vibhavissati …
They don’t truly understand that feeling …
- 6.8
saññā vibhavissati …
perception …
- 6.9
saṅkhārā vibhavissanti …
choices …
- 6.10
viññāṇaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ nappajānāti.
consciousness will vanish.
- 7.1
Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto
But a learned noble disciple has seen the noble ones, and is skilled and trained in the teaching of the noble ones. They’ve seen true persons, and are skilled and trained in the teaching of the true persons.
- 7.2
na rūpaṁ attato samanupassati …pe…
They don’t regard form as self …
- 7.3
na vedanaṁ …
They don’t regard feeling …
- 7.4
na saññaṁ …
perception …
- 7.5
na saṅkhāre …
choices …
- 7.6
na viññāṇaṁ attato samanupassati.
consciousness as self.
- 8.1
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
They truly understand form—which is impermanent—as impermanent.
- 8.2
Aniccaṁ vedanaṁ …
They truly understand feeling …
- 8.3
aniccaṁ saññaṁ …
perception …
- 8.4
anicce saṅkhāre …
choices …
- 8.5
aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
consciousness—which is impermanent—as impermanent.
- 8.6
Dukkhaṁ rūpaṁ …pe… dukkhaṁ viññāṇaṁ …
They truly understand form … feeling … perception … choices … consciousness—which is suffering—as suffering.
- 8.7
anattaṁ rūpaṁ …pe… anattaṁ viññāṇaṁ …
They truly understand form … feeling … perception … choices … consciousness—which is not-self—as not-self.
- 8.8
saṅkhataṁ rūpaṁ …pe… saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
They truly understand form … feeling … perception … choices … consciousness—which is conditioned—as conditioned.
- 8.9
Rūpaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ pajānāti.
They truly understand that form will vanish.
- 8.10
Vedanā …
They truly understand that feeling …
- 8.11
saññā …
perception …
- 8.12
saṅkhārā …
choices …
- 8.13
viññāṇaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ pajānāti.
consciousness will vanish.
- 9.1
So rūpassa vibhavā, vedanāya vibhavā, saññāya vibhavā, saṅkhārānaṁ vibhavā, viññāṇassa vibhavā, evaṁ kho, bhikkhu,
It’s because of the vanishing of form, feeling, perception, choices, and consciousness that a mendicant who makes such a resolution—
- 9.2
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—
‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine’—
- 9.3
evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.
can cut off the lower fetters.”
- 9.4
“‘Evaṁ adhimuccamāno,’ bhante, ‘bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī’ti.
“Sir, you say that a mendicant who makes such a resolution can cut off the lower fetters.
- 10.1
Kathaṁ pana, bhante, jānato kathaṁ passato anantarā āsavānaṁ khayo hotī”ti?
But how are they to know and see in order to end the defilements without delay?”
- 10.2
“Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano atasitāye ṭhāne tāsaṁ āpajjati.
“Mendicant, an unlearned ordinary person worries about things that aren’t a worry.
- 10.3
Tāso heso bhikkhu assutavato puthujjanassa:
For an unlearned ordinary person worries:
- 10.4
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti.
‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine.’
- 11.1
Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako atasitāye ṭhāne na tāsaṁ āpajjati.
A learned noble disciple doesn’t worry about things that aren’t a worry.
- 11.2
Na heso, bhikkhu, tāso sutavato ariyasāvakassa:
For a learned noble disciple doesn’t worry:
- 11.3
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti.
‘It might not be, and it might not be mine. It will not be, and it will not be mine.’
- 11.4
Rūpupayaṁ vā, bhikkhu, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.
Should consciousness involved with form, supported by form, established on form continue to remain, with a sprinkling of relishing it would grow, increase, and mature.
- 11.5
Vedanupayaṁ vā, bhikkhu …
Or should consciousness involved with feeling remain …
- 11.6
saññupayaṁ vā, bhikkhu …
Or should consciousness involved with perception remain …
- 11.7
saṅkhārupayaṁ vā, bhikkhu, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.
Or should consciousness involved with choices, supported by choices, established on choices continue to remain, with a sprinkling of relishing it would grow, increase, and mature.
- 12.1
Yo, bhikkhu, evaṁ vadeyya:
Suppose, mendicant, you were to say:
- 12.2
‘ahamaññatra rūpā, aññatra vedanāya, aññatra saññāya, aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṁ vā gatiṁ vā cutiṁ vā upapattiṁ vā vuddhiṁ vā virūḷhiṁ vā vepullaṁ vā paññāpessāmī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
‘Apart from form, feeling, perception, and choices, I will describe the coming and going of consciousness, its passing away and reappearing, its growth, increase, and maturity.’ That is not possible.
- 13.1
Rūpadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.
If a mendicant has given up greed for the form element, the support is cut off, and there is no establishment of consciousness.
- 13.2
Vedanādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …
If a mendicant has given up greed for the feeling element …
- 13.3
saññādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …
perception element …
- 13.4
saṅkhāradhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …
choices element …
- 13.5
viññāṇadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.
consciousness element, the support is cut off, and there is no establishment of consciousness.
- 13.6
Tadappatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ anabhisaṅkhacca vimuttaṁ.
Since that consciousness does not become established and does not grow, not making choices, it is freed.
- 13.7
Vimuttattā ṭhitaṁ. Ṭhitattā santusitaṁ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati.
Being free, it’s stable. Being stable, it’s content. Being content, they’re not anxious. Not being anxious, they personally become extinguished.
- 13.8
‘Khīṇā jāti …pe… nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
They understand: ‘Rebirth is ended … there is nothing further for this place.’
- 13.9
Evaṁ kho, bhikkhu, jānato evaṁ passato anantarā āsavānaṁ khayo hotī”ti.
The ending of the defilements without delay is for one who knows and sees this.”
- 13.10
Tatiyaṁ.
- แหล่งที่มา
- SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 ·
sn22.55 - ฉบับที่ใช้
- Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
- English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
- พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
- สิทธิ์การใช้งาน
- สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ