๑

สูตรที่ ๕. คำว่า ตโต มุทุตเรหิ คือ พึงทราบความเจือกันด้วยอำนาจวิปัสสนา.

จริงอยู่ อินทรีย์ทั้งห้าที่เต็มที่แล้ว ย่อมเป็นวิปัสสนินทรีย์ของอรหัตมรรค. ที่อ่อนกว่านั้น เป็นวิปัสสนินทรีย์ของอันตราปรินิพพายี ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของอุปหัจจปรินิพพายี ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของอสังขารปรินิพพายี ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของสสังขารปรินิพพายี. ที่อ่อนกว่านั้น ก็ย่อมชื่อว่าเป็นวิปัสสนินทรีย์ของอุทธังโสตอกนิฏฐคามี.

สำหรับในฐานะนี้ พึงชักเอาแต่ความเจือปนกันทั้งห้าอย่างที่ตั้งอยู่ในอรหัตมรรคเท่านั้นออกมา. คือว่า วิปัสสนินทรีย์ของอันตราปรินิพพายีอันแรก อ่อนกว่าวิปัสสนินทรีย์ของอรหัตมรรค ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของอันตราปรินิพพายีอันที่สอง ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของอันตราปรินิพพายีอันที่สาม ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นของอุปหัจจปรินิพพายี ที่อ่อนกว่านั้นก็เป็นวิปัสสนินทรีย์ของอุทธังโสตอกนิฏฐคามีของอสังขารปรินิพพายี และของสสังขารปรินิพพายี ชน ๕ พวกเหล่านี้แหละ.

ส่วนความเจือปนอีก ๓ อย่างเป็นอินทรีย์ของสกทาคามิมรรค.

จบอรรถกถาปฐมวิตถารสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------