๑

ปฐมขตสูตรที่ ๓ กล่าวไว้ในอรรถกถาทุกนิบาตแล้ว.

ส่วนในคาถาพึงทราบวินิจฉัยดังนี้

บทว่า นินฺทิยํ ได้แก่ ผู้ควรนินทา.

บทว่า นินฺทติ ได้แก่ ย่อมติเตียน.

บทว่า ปสํสิโย ได้แก่ ผู้ควรสรรเสริญ.

บทว่า วิจินาติ มุเขน โส กลึ ความว่า ผู้นั้นประพฤติอย่างนี้แล้ว ชื่อว่าย่อมเฟ้นโทษด้วยปากนั้น.

บทว่า กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ ความว่า เขาย่อมไม่ได้ความสุขเพราะโทษนั้น.

บทว่า สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา ความว่า การแพ้พนัน เสียทั้งทรัพย์ของตนทุกสิ่งกับทั้งตัวเอง (สิ้นเนื้อประดาตัว) ชื่อว่าเป็นโทษประมาณน้อยนัก.

บทว่า โย สุคเตสุ ความว่า ส่วนผู้ใดพึงทำจิตคิดประทุษร้ายในบุคคลทั้งหลายผู้ดำเนินไปโดยชอบแล้ว ความมีจิตคิดประทุษร้ายของผู้นั้นนี้แล มีโทษมากกว่าโทษนั้น. บัดนี้ เมื่อทรงแสดงความที่มีจิตคิดประทุษร้ายนั้นมีโทษมากกว่า จึงตรัสคำว่า สตํ สหสฺสานํ เป็นอาทิ.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สตํ สหสฺสานํ ได้แก่ สิ้นแสน โดยการนับตามนิรัพพุทะ.

บทว่า ฉตฺตึสติ ได้แก่ อีกสามสิบหกนิรัพพุทะ.

บทว่า ปญฺจ จ คือ ห้าอัพพุทโดยการนับตามอัพพุทะ.

บทว่า ยมริยํ ครหิ ความว่า บุคคลเมื่อติเตียนพระอริยะทั้งหลาย ย่อมเข้าถึงนรกใด ในนรกนั้นประมาณอายุมีเท่านี้.

จบอรรถกถาปฐมขตสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------