๑

เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ในพระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภมัฏฐกุณฑลีเทพบุตร จึงตรัสคำเริ่มต้นว่า อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลี ดังนี้.

ข้อที่จะพึงกล่าวในเรื่องมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านได้กล่าวไว้แล้วในอรรถกถามัฏฐกุณฑลีวิมานวัตถุ ในอรรถกถาวิมานวัตถุ ชื่อปรมัตถทีปนี เพราะฉะนั้น พึงทราบโดยนัยดังกล่าวไว้ในอรรถกถาวิมานวัตถุนั้นนั่นแหละ.

ก็ในที่นี้ เรื่องของมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านยกขึ้นรวบรวมไว้ในบาลีวิมานวัตถุ เพราะมัฏฐกุณฑลีเทพบุตรเป็นเทวดาในวิมานก็จริง ถึงกระนั้น เพราะเหตุที่เทพบุตรนั้น เพื่อจะกำจัดความเศร้าโศกของอทินนปุพพกะพราหมณ์ผู้ไปป่าช้า เดินเวียนรอบป่าช้าร้องไห้ เพราะความเศร้าโศกถึงบุตร จึงแปลงรูปเทวดาของตนเป็นคนมีร่างกายประพรมด้วยจันทน์เหลือง ประคองแขนทั้ง ๒ คร่ำครวญอยู่ แสดงตนโดยอาการที่ถูกทุกข์ครอบงำ เหมือนเปรต.

แม้จะเป็นเปรตโดยอ้อมก็ย่อมได้ เพราะปราศจากอัตตภาพมนุษย์ ดังนั้น พึงเห็นว่าเรื่องของมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านจึงยกขึ้นรวบรวมไว้ในบาลีเปตวัตถุ.

จบอรรถกถามัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕ -----------------------------------------------------