๓. มหากัปปินเถรคาถา

ผู้ใดย่อมเห็นประโยชน์ที่เกื้อกูลและไม่เกื้อกูล ทั้งสองที่ยังมาไม่ถึงนั้นได้ก่อน ผู้ที่เป็นศัตรูหรือมิตรของผู้นั้น คอยหาช่องทางอยู่ก็ย่อมไม่เห็น

ผู้ใดเจริญอานาปานสติให้บริบูรณ์ด้วยดี อบรมมาโดยลำดับ ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ผู้นั้นยังโลกนี้ให้สว่างไสว เหมือนดวงจันทร์พ้นจากเมฆ

จิตของเราผ่องแผ้วหนอ ได้รับอบรมด้วยดีอย่างไม่มีประมาณ เป็นจิตรู้แจ้งแทงตลอดและประคองไว้ดีแล้ว ย่อมสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ

ผู้มีปัญญาถึงจะสิ้นทรัพย์ ก็เป็นอยู่ได้ ส่วนคนมีทรัพย์ แต่ไม่มีปัญญา ก็เป็นอยู่ไม่ได้

ปัญญาเป็นเครื่องตัดสินเรื่องที่ได้ฟังมา เป็นเหตุเจริญชื่อเสียงและความสรรเสริญ นรชนผู้ประกอบด้วยปัญญาในโลกนี้ แม้ในเวลาที่ตนตกทุกข์ ก็ยังประสบสุขได้

ธรรมนี้มิใช่มีแต่วันนี้ ไม่น่าอัศจรรย์ ทั้งมิใช่ไม่เคยมีมา ในโลกที่สัตว์เกิดสัตว์ตายจะไม่เคยมีได้อย่างไร {ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๖ หน้า : ๔๓๕} พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา [๑๐. ทสกนิบาต] ๔. จูฬปันถกเถรคาถา

เมื่อสัตว์เกิดมาแล้วจะต้องตายต่อจากการมีชีวิตแน่แท้ สัตว์ทั้งหลายเกิดมาแล้วๆ ในโลกนี้ย่อมตายทั้งนั้น เพราะสัตว์ทั้งหลายมีความเกิด ความตายเป็นธรรมดาอย่างนี้

การที่คนอื่นๆ ร้องไห้ถึงผู้ที่ตายไป เพื่อต้องการให้ผู้ที่ตายไปนั้นมีชีวิต ไม่เป็นประโยชน์สำหรับผู้ที่ตายไป การร้องไห้นี้นำยศมาให้ไม่ได้ นำความสรรเสริญมาให้ก็ไม่ได้ ทั้งสมณพราหมณ์ก็ไม่สรรเสริญเลย

ดวงตาและร่างกายของผู้ร้องไห้ย่อมร่วงโรย ผิวพรรณ กำลัง และความคิดก็เสื่อม พวกคนที่เป็นศัตรูของผู้ร้องไห้นั้นย่อมยินดี ส่วนพวกที่เป็นมิตรของเขาก็ย่อมไม่มีความสุขไปด้วย

เพราะฉะนั้นแล บุคคลพึงปรารถนาท่านผู้เป็นนักปราชญ์ และท่านผู้เป็นพหูสูตซึ่งสามารถทำกิจของตนให้สำเร็จได้ ด้วยกำลังปัญญาให้อยู่ในสกุล เหมือนคนทั้งหลายข้ามแม่น้ำที่เต็มเปี่ยมได้ด้วยเรือ