๑. อาวาริยชาดก

ดูกรมหาบพิตรผู้เป็นจอมภูมิดล จอมพลรถ ขอมหาบพิตรอย่าทรงพระ พิโรธ ขอมหาบพิตรอย่าทรงพระพิโรธ พระราชาไม่ทรงพระพิโรธต่อ บุคคลที่โกรธ อันชาวแว่นแคว้นบูชาแล้วในบ้านหรือในป่า ในที่ลุ่ม หรือในที่ดอนก็ตาม อาตมภาพย่อมตามสอนอรรถทุกอย่าง อย่าทรง พระพิโรธเลย.

มาสุ กุชฺฌ ภูมิปติ มาสุ กุชฺฌ รเถสภ กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต ราชา รฏฺฐสฺส ปูชิโต คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล สพฺพตฺถมนุสาสามิ มาสุ กุชฺฌ รเถสภ ฯ

ณ แม่น้ำแห่งหนึ่ง มีนายเรือจ้างชื่อว่าอาวาริยบิดา ข้ามส่งคนเสีย ก่อน แล้วจึงเรียกค่าจ้างเมื่อภายหลัง เพราะเหตุนั้น นายเรือจ้างนั้น จึงเกิดทะเลาะกัน และไม่เจริญด้วยโภคสมบัติทั้งหลาย.

อาวาริยปิตา นาม อหุ คงฺคาย นาวิโก ปุพฺเพ ชนํ ตารยิตฺวา ปจฺฉา ยาจติ เวตนํ เตนสฺส ภณฺฑนํ โหติ น จ โภเคหิ วฑฺฒติ ฯ

ดูกรพ่อนายเรือจ้าง ท่านจงขอเรียกค่าจ้างคนที่ยังไม่ข้ามถึงฝั่งเสียให้ เสร็จทีเดียว เพราะว่า คนที่ข้ามถึงฝั่งแล้วมีใจเป็นอย่างหนึ่ง คนที่ ปรารถนาจะข้ามไปฝั่งโน้น ก็มีใจเป็นอย่างหนึ่ง.

อติณฺณญฺเญว ยาจสฺสุ อปารํ ตาต นาวิก อญฺโญ หิ ติณฺณสฺส มโน อญฺโญ โหติ ติเรสิโน ฯ

ดูกรนายเรือจ้าง จะเป็นที่บ้านหรือที่ป่า ที่ลุ่มหรือที่ดอนก็ตาม ฉัน พร่ำสอนทุกอย่าง ท่านอย่าโกรธเลย.

คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล สพฺพตฺถมนุสาสามิ มาสุ กุชฺฌิตฺถ นาวิก ฯ

พระราชาพระราชทานบ้านส่วย เพราะวาจาเครื่องพร่ำสอนใด นาย เรือจ้างได้ตบปากดาบส เพราะวาจาเครื่องพร่ำสอนนั้นนั่นแหละ.

ยาเยว อนุสาสนิยา ราชา คามวรํ อทา ตาเยว อนุสาสนิยา นาวิโก ปหรี มุขํ ฯ

นายเรือจ้างทุบสำรับ ถีบภรรยา ลูกไหลตกลงยังแผ่นดิน เขาไม่อาจ ทำประโยชน์ให้เจริญขึ้นได้ เหมือนกับเนื้อไม่อาจทำประโยชน์ให้เจริญ ได้ด้วยทองคำ ฉะนั้น. จบ อาวาริยชาดกที่ ๑.

ภตฺตํ ภินฺนํ หตา ภริยา คพฺโภ จ ปติโต ฉมา มิโคว ชาตรูเปน น เตนตฺถํ อวฑฺฒิตุนฺติ ฯ อาวาริยชาตกํ ปฐมํ ฯ