๑. กุกกุชาดก

ช่อฟ้าโดยส่วนสูงประมาณสองศอกคืบ โดยรอบกว้างประมาณแปดคืบ เป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ตั้งอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงจาก ข้างบน?

ทิยฑฺฒกุกฺกู อุทเยน กณฺณิกา วิทตฺถิโย อฏฺฐ ปริกฺขิปนฺติ นํ สา สีสปา สารมยา อเผคฺคุกา กุหึ ฐิตา อุปริโต น ธํสติ ฯ

กลอนสามสิบอันสำเร็จด้วยไม้แก่น ไม่มีกระพี้ เรียงรายตั้งอยู่ได้ส่วน กัน ช่อฟ้าอันกลอนเหล่านั้น และกำลังยึดเหนี่ยวรั้งไว้แน่นหนา ตั้ง อยู่ได้ส่วนกัน จึงไม่ตกลงจากข้างบน ฉันใด.

ยา ตึสติ สารมยา อเผคฺคุกา ปริกิริย โคปาณสิโย สมฏฺฐิตา ตาหิ สุสงฺคหิตา พลสา จ ปีฬิตา สมฏฺฐิตา อุปริโต น ธํสติ ฯ

พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น อันกัลยาณมิตรทั้งหลายผู้มีจิตมั่นคง มิ ได้แตกร้าว เป็นคนสะอาด มีปัญญา สงเคราะห์เป็นอย่างดีแล้ว ย่อมไม่ เสื่อมจากศิริ เหมือนช่อฟ้าที่กลอนเหนี่ยวรั้งไว้ ฉะนั้น.

เอวมฺปิ มิตฺเตหิ ทเฬฺหหิ ปณฺฑิโต อเภชฺชรูเปหิ สุจีหิ มนฺติภิ สุสงฺคหีโต สิริยา น ธํสติ โคปานสีภารวหาว กณฺณิกา ฯ

บุคคลถือมีดไม่ปอกผลมะนาวที่มีเปลือกอันแข็งออกเสียก่อน ก็จะทำ รสมะนาวให้ขมได้ เมื่อปอกเปลือกออกดีแล้วจะทำให้มะนาวมีรสอร่อย ดีขึ้น แต่เมื่อปอกเปลือกออกไม่หมดดี ก็จะทำให้มีรสไม่อร่อยได้ ฉันใด.

ขรตฺตจํ เพลฺลํ ยถาปิ สตฺถวา อนามสนฺโตปิ กโรติ ติตฺตกํ สมาหรํ สาธุกโรติ ปตฺถวา อสาธุกยิรา ตนุพนฺธมุทฺธรํ ฯ

แม้พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น พระทัยไม่เหี้ยมโหดแก่ชาวบ้านและ ชาวนิคม รวบรวมทรัพย์ไว้ ทรงประพฤติตามธรรมปฏิบัติอยู่ ไม่ทรง เบียดเบียนประชาชน ทรงทำแต่ความเจริญรุ่งเรืองให้.

เอวมฺปิ คามนิคเมสุ ปณฺฑิโต อสาหสํ ราช ธนานิ สงฺฆรํ ธมฺมานุวตฺตี ปฏิปชฺชมาโน ผาตึ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ

ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสสะอาด มีรากอันขาวเกิดขึ้นในสระโบกขรณี พอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ธุลีและน้ำก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด.

โอทาตมูลํ สุจิวาริสมฺภวํ ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชํ ปทุมํ ยถา อคฺคินิภาสิผาลิมํ น กทฺทโม น รโช น วาริ ลิมฺปติ ฯ

พระมหากษัตริย์ก็ฉันนั้น ทรงทำการวินิจฉัยโดยชอบธรรม เว้นอคติ ไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการงานบริสุทธิ์ปราศจากกรรมอันชั่วช้า ย่อม ไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น. จบ กุกกุชาดกที่ ๑.

เอวมฺปิ โวหารสุจึ อสาหสํ วิสุทฺธกมฺมนฺตมเปตปาปกํ น ลิมฺปติ กมฺมกิเลส ตาทิโส ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชนฺติ ฯ กุกฺกุชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------