๒. มหากปิชาดก

ดูกรพระยาลิง ท่านได้ทอดตัวเป็นสะพาน ให้ลิงเหล่านี้ข้ามไปได้ จนมี ความสวัสดี ท่านเป็นอะไรกับลิงเหล่านั้น หรือว่าลิงเหล่านั้นเป็นอะไร กับท่าน?

อตฺตานํ สงฺกมํ กตฺวา โย โสตฺถึ สมตารยิ กึ ตฺวํ เตสํ กึเม ตุยฺหํ โหนฺติ เหเต มหากปิ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ปราบศัตรู ข้าพระองค์เป็นใหญ่ เป็นนายฝูง ปกครองหมู่ ลิงเหล่านั้น เมื่อเขาเหล่านั้นถูกความโศกครอบงำ เกรงกลัวพระองค์.

ราชาหํ อิสฺสโร เตสํ ยูถสฺส ปริหารโก เตสํ โสกปเรตานํ ภึตานนฺเต อรินฺทม ฯ

ข้าพระองค์ได้กระโจนไปชั่วระยะร้อยลูกธนู เอาเถาวัลย์ผูกกับตอไม้ไผ่ ข้างหนึ่ง ผูกที่สะเอวข้างหนึ่ง.

อุลฺลงฺฆยิตฺวา อตฺตานํ วิสฺสฏฺฐธนุโน สตํ ตโต อปรปาเทสุ ทฬฺหํ พนฺธํ ลตาคุลํ ฯ

กระโจนกลับมายังต้นมะม่วง เหมือนลมตัดอากาศ แต่ไม่ถึงต้นมะม่วง นั้น ข้าพระองค์เอามือมาทั้งสองเหนี่ยวกิ่งมะม่วงไว้.

ฉินฺนพฺภมิว วาเตน นุณฺโณ รุกฺขมุปาคมึ โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหึ ฯ

ร่างกายของข้าพระองค์ถูกกิ่งไม้ และเถาวัลย์คร่าไปมา ดุจสายพิณที่เขา ขึงตึงเครียด ฉะนั้น พวกบริวารพากันไต่ข้าพระองค์ไปได้รับความสวัสดี.

ตํ มํ วีณายตํ สนฺตํ สาขาย จ ลตาย จ สมนุกฺกมนฺตา ปาเทหิ โสตฺถึ สาขมิคา คตา ฯ

ข้าพระองค์จะถูกจองจำ หรือถูกฆ่า ก็ไม่ครั่นคร้ามเดือดร้อนอย่างไร เพราะข้าพระองค์ได้นำความสุขมาให้แก่หมู่ลิงที่ยกย่องให้ข้าพระองค์เป็น ใหญ่.

ตํ มํ น ตปฺปตี พนฺโธ วโธ เม น ตเปสฺสติ สุขมาหริตํ เตสํ เยสํ รชฺชมการยึ ฯ

ข้าแต่พระราชาผู้ปราบปรามศัตรู ข้าพระองค์จะแสดงข้ออุปมาถวายพระ- องค์ ขอพระองค์จงสดับ ธรรมดาพระราชามหากษัตริย์ผู้ทรงพระปรีชา สามารถ พึงแสวงหาความสุขให้แก่รัฐ สัตว์พาหนะ ทหาร และ พลเมืองถ้วนหน้ากัน. จบ มหากปิชาดกที่ ๒.

เอสา เต อุปมา ราช ตํ สุณาหิ อรินฺทมํ รญฺญา รฏฺฐสฺส โยคฺคสฺส พลสฺส นิคมสฺส จ สพฺเพสํ สุขเมตพฺพํ ขตฺติเยน ปชานตาติ ฯ มหากปิชาตกํ ทุติยํ ฯ ---------