๓. กุมภการชาดก

อาตมาได้เห็นต้นมะม่วงกลางป่า เขียวชะอุ่ม งอกงาม ผลิดอกออกผลสะพรั่ง อาตมาได้เห็นมะม่วงต้นนั้นถูกทำลาย เพราะผลเป็นเหตุ ครั้นเห็นเช่นนั้นจึงเที่ยวภิกขาจาร (ออกบวช) {ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๗ หน้า : ๒๗๑} พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก [๗. สัตตกนิบาต] ๒. คันธารวรรค ๓. กุมภการชาดก (๔๐๘)

กำไลแก้วคู่หนึ่งที่นายช่างผู้ชาญฉลาดเจียรไนแล้ว เป็นของเกลี้ยงเกลา ที่สตรีสวมใส่ย่อมไม่เกิดเสียงดัง แต่เพราะสวมใส่วงที่ ๒ เข้าจึงได้มีเสียงดัง อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

นกจำนวนมากพากันรุมจิกตีนกตัวหนึ่ง ซึ่งกำลังคาบชิ้นเนื้อมาอยู่เพราะอาหารเป็นเหตุ อาตมาได้เห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

อาตมาได้เห็นโคผู้มีหนอกกระเพื่อม มีสีสันและมีกำลังอยู่ท่ามกลางฝูงโค อาตมาได้เห็นมันขวิดโคผู้ตัวหนึ่งเพราะกามเป็นเหตุ ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร (พระโพธิสัตว์กล่าวกับภรรยาว่า)

พระเจ้ากรัณฑกะ ราชาแห่งแคว้นกาลิงคะ พระเจ้านัคคชิ ราชาแห่งแคว้นคันธาระ พระเจ้านิมิราช ราชาแห่งแคว้นวิเทหะ และพระเจ้าทุมมุขะ ราชาแห่งแคว้นปัญจาละ ทรงละทิ้งแคว้นเหล่านั้นแล้ว หมดความกังวล ทรงผนวชแล้ว

แม้พระราชาทุกพระองค์เสมอด้วยเทพเจ้า เสด็จมาประชุมกัน ย่อมรุ่งเรืองเหมือนไฟที่ลุกโชน นี่น้องหญิงผู้มีโชค ถึงพี่ก็จะเป็นเหมือนพระราชาเหล่านี้ จักละกามซึ่งมีประการต่างๆ แล้วเที่ยวไปผู้เดียว @เชิงอรรถ : @ สวมใส่ย่อมไม่เกิดเสียงดัง หมายถึงสวมข้างละวง (ขุ.ชา.อ. ๕/๙๑/๒๐๓) {ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๗ หน้า : ๒๗๒} พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก [๗. สัตตกนิบาต] ๒. คันธารวรรค ๔. ทัฬหธัมมชาดก (๔๐๙) (ภรรยากล่าวว่า)

เวลานี้เท่านั้นเหมาะที่จะบวช เวลาอื่นไม่เหมาะ ภายหลังคงจะไม่มีผู้ที่จะพร่ำสอนดิฉัน ท่านผู้มีโชค ถึงดิฉันก็จักเที่ยวไปผู้เดียว เหมือนสกุณีที่รอดพ้นจากมือคน (พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

พวกเด็กๆ รู้จักของดิบ ของสุก ของเค็ม และของจืด อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงบวช น้องหญิงจงเที่ยวภิกขาจารไปเถิด อาตมาก็จะเที่ยวภิกขาจารไป กุมภการชาดกที่ ๓ จบ