ปัจจยวาร

อัชฌัตตธรรม อาศัยอัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ พึงใส่ให้เต็ม มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัชฌัตตธรรม อาศัยหทัยวัตถุ

อชฺฌตฺตํ ธมฺมํ ปจฺจยา อชฺฌตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา อชฺฌตฺตํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ปริปุณฺณํ ฯ เอกํ มหาภูตํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา อชฺฌตฺตา ขนฺธา ฯ

พหิทธาธรรม อาศัยพหิทธาธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิทธาธรรม ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพหิทธาธรรม อาศัยหทัยวัตถุ

พหิทฺธา ธมฺมํ ปจฺจยา พหิทฺธา ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา พหิทฺธา เอกํ ขนฺธํ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ เอกํ มหาภูตํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา พหิทฺธา ขนฺธา ฯ

อัชฌัตตธรรม อาศัยอัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย เหมือนกับปฏิจจวาร คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ กายายตนะ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็น อัชฌัตตธรรม อาศัยหทัยวัตถุ

อชฺฌตฺตํ ธมฺมํ ปจฺจยา อชฺฌตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา อชฺฌตฺตา ขนฺธา ฯ

พหิทธาธรรม อาศัยพหิทธาธรรม ฯลฯ เหมือนกับปฏิจจวาร คือ จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพหิทธาธรรม อาศัย หทัยวัตถุ

พหิทฺธา ธมฺมํ ปจฺจยา พหิทฺธา ธมฺโม ... ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ จกฺขายตนํ ... กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา พหิทฺธา ขนฺธา ฯ

อัชฌัตตธรรม อาศัยอัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย เพิ่ม หทัยวัตถุ เหมือนกับปฏิจจวาร เพราะ อนันตรปัจจัย เพราะ สมนันตรปัจจัย เพราะ สหชาตปัจจัย ในสหชาตวาร พึงใส่ให้เต็ม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย ภายหลัง มหาภูตรูปและขันธ์ทั้งหลาย พึงกระทำ ปัญจายตนะ และหทัยวัตถุ เพราะ อัญญมัญญปัจจัย เพราะ นิสสยปัจจัย ฯลฯ เพราะ อวิคตปัจจัย

อชฺฌตฺตํ ธมฺมํ ปจฺจยา อชฺฌตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา วตฺถุ อติเรกํ ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ อนนฺตรปจฺจยา สมนนฺตรปจฺจยา สหชาตปจฺจยา สหชาตวาเร ปริปุณฺณา มหาภูเต ปจฺจยา มหาภูตานํ ขนฺธานญฺจ ปจฺฉา ปญฺจายตนญฺจ วตฺถุ จ กาตพฺพา ฯ อญฺญมญฺญปจฺจยา นิสฺสยปจฺจยา ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ อวิคตปจฺจยา ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในอารัมมณปัจจัย ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒ อนุโลม จบ

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ อวิคเต เทฺว ฯ อนุโลมํ ฯ

อัชฌัตตธรรม อาศัยอัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอัชฌัตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ ส่วนพวกอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอัชฌัตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ อาศัยหทัยวัตถุ โมหะ ที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วย อุทธัจจะ และหทัยวัตถุ

อชฺฌตฺตํ ธมฺมํ ปจฺจยา อชฺฌตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา อเหตุกํ อชฺฌตฺตํ เอกํ ขนฺธํ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ขนฺเธ ปจฺจยา วตฺถุ วตฺถุํ ปจฺจยา ขนฺธา เอกํ มหาภูตํ ... อาหาร ... อุตุ ... อสญฺญสตฺตานํ ... จกฺขายตนํ ... กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา อเหตุกา อชฺฌตฺตา ขนฺธา วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ

พหิทธาธรรม อาศัยพหิทธาธรรม ฯลฯ ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย พึง กระทำทั้งปวัตติ ปฏิสนธิ และมหาภูตรูปทั้งหลาย คือ จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพหิทธาธรรม ซึ่งเป็น อเหตุกะ อาศัยหทัยวัตถุ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทัยวัตถุ ฯลฯ ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย เหมือนกับสหชาตปัจจัย ไม่ใช่เพราะอนันตรปัจจัย ไม่ใช่เพราะสมนันตรปัจจัย ไม่ใช่เพราะอัญญมัญญ- *ปัจจัย ไม่ใช่เพราะอุปนิสสยปัจจัย ไม่ใช่เพราะปุเรชาตปัจจัย เหมือนกับปฏิจจวาร ไม่ใช่เพราะปัจฉาชาตปัจจัย ไม่ใช่เพราะอาเสวนปัจจัย ไม่ใช่เพราะกัมม- *ปัจจัย ฯลฯ ไม่ใช่เพราะวิปปยุตตปัจจัย เหมือนกับ วิปปยุตตปัจจัย ในปฏิจจวารปัจจนียะ ไม่ใช่เพราะนัตถิปัจจัย ไม่ใช่เพราะวิคตปัจจัย

พหิทฺธา ธมฺมํ ปจฺจยา พหิทฺธา ธมฺโม ... นเหตุปจฺจยา ปวตฺติ ปฏิสนฺธิปิ มหาภูตาปิ กาตพฺพา ฯ จกฺขายตนํ ... กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา อเหตุกา พหิทฺธา ขนฺธา วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯเปฯ นอารมฺมณปจฺจยา นอธิปติปจฺจยา สหชาตสทิสํ ฯ นอนนฺตรปจฺจยา นสมนนฺตรปจฺจยา นอญฺญมญฺญ- ปจฺจยา นอุปนิสฺสยปจฺจยา นปุเรชาตปจฺจยา ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ นปจฺฉาชาตปจฺจยา นอาเสวนปจฺจยา นกมฺมปจฺจยา ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา ปฏิจฺจวารปจฺจนีเย วิปฺปยุตฺตสทิสํ ฯ โนนตฺถิปจฺจยา โนวิคตปจฺจยา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๒ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๒ ปัจจนียะ จบ

นเหตุยา เทฺว นอารมฺมเณ เทฺว ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ โนวิคเต เทฺว ฯ ปจฺจนียํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ อนุโลมปัจจนียะ จบ

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เทฺว ... นอธิปติยา เทฺว ฯเปฯ นวิปาเก นสมฺปยุตฺเต โนนตฺถิยา โนวิคเต เทฺว ฯ อนุโลมปจฺจนียํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๒ ปัจจนียานุโลม จบ นิสสยวาร เหมือนกับ ปัจจยวาร สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดาร

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เทฺว ฯเปฯ อวิคเต เทฺว ฯ ปจฺจนียานุโลมํ ฯ นิสฺสยวาโร ปจฺจยวารสทิโส สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ วิตฺถาเรตพฺโพ ฯ