ปัจจยวาร

สัญโญชนธรรม อาศัยสัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะ เหตุปัจจัย มี ๓ นัย เหมือนกับ ปฏิจจวาร ธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่สัญโญชน- *ธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลาย อาศัย หทัยวัตถุ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยหทัยวัตถุ สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะ เหตุปัจจัย คือ สัญโญชนธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม สัญโญชนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สัญโญชนธรรม และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ สัญโญชนธรรมทั้งหลาย อาศัย หทัยวัตถุ จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย สัญโญชนธรรม และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุ สัญโญชนธรรม อาศัยสัญโญชนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ อาศัยกามราคสัญโญชน์ และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ อาศัยกามราค- *สัญโญชน์ และหทัยวัตถุ พึงผูกจักรนัย ธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยสัญโญชนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่ สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่สัญโญชน- *ธรรม และสัญโญชนธรรมทั้งหลาย ขันธ์ ๒ ฯลฯ พึงผูกจักรนัย ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยสัญโญชนธรรมทั้งหลาย และหทัยวัตถุ สัญโญชนธรรม และธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยสัญโญชน- *ธรรม และธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม และกามราคสัญโญชน์ ขันธ์ ๒ ฯลฯ พึงผูกจักรนัย ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ และสัมปยุตตขันธ์ อาศัยกามราค- สัญโญชน์ และหทัยวัตถุ พึงผูกจักรนัย ฯลฯ

สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปจฺจยา สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสํ ฯ โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปจฺจยา โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ขนฺเธ ปจฺจยา วตฺถุ วตฺถุํ ปจฺจยา ขนฺธา เอกํ มหาภูตํ ... มหาภูเต ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ วตฺถุํ ปจฺจยา โนสญฺโญชนา ขนฺธา ฯ {๔๒๔.๑} โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปจฺจยา สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: โนสญฺโญชเน ขนฺเธ ปจฺจยา สญฺโญชนา ฯ โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปจฺจยา สญฺโญชโน จ โนสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา สญฺโญชนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... วตฺถุํ ปจฺจยา สญฺโญชนา มหาภูเต ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ วตฺถุํ ปจฺจยา สญฺโญชนา สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา ฯ {๔๒๔.๒} สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กามราคสญฺโญชนญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปจฺจยา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ กามราคสญฺโญชนญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ {๔๒๔.๓} สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ สญฺโญชเน จ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... จกฺกํ สญฺโญชเน จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา โนสญฺโญชนา ขนฺธา ฯ สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา สญฺโญชโน จ โนสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ กามราคสญฺโญชนญฺจ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... จกฺกํ กามราคสญฺโญชนญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา จกฺกํ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๙ ในวิปากปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว สพฺพตฺถ นว วิปาเก เอกํ อวิคเต นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในที่ใดๆ ได้ หทัยวัตถุ ในที่นั้น พึงกระทำให้มีหทัยวัตถุ เช่นเดียวกัน ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓ การนับทั้งสองแม้นอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงกระทำอย่างนี้

นเหตุยา จตฺตาริ ฯ ยตฺถ ยตฺถ วตฺถุ ลพฺภติ ตตฺถ ตตฺถ นินฺนานํ กาตพฺพํ ฯ นอารมฺมเณ ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ เอวํ อิตเรปิ เทฺว คณนา จ นิสฺสยวาโร จ กาตพฺพา ฯ