๑. กัจจานิชาดก

ดูกรแม่กัจจานี เธอสระผม นุ่งห่มผ้าขาวสะอาด ยกถาดสำรับขึ้นสู่ เตากะโหลกหัวผี ยีแป้ง ล้างงา ซาวข้าวสารทำไม ข้าวสุกคลุกงา จักมีไว้เพราะเหตุอะไร?

โอทาตวตฺถา สุจิ อลฺลเกสา กจฺจานิ กึ กุมฺภิมธิสฺสยิตฺวา ปิฏฺฐา ติลา โธวสิ ตณฺฑุลานิ ติโลทโน เหหิติ กิสฺส เหตุ ฯ

ดูกรพราหมณ์ ข้าวสุกคลุกงาซึ่งทำให้สุกดีนี้ มีไว้เพื่อจะบริโภค ก็หาไม่ ธรรม คือ ความอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ และสุจริตธรรม ๓ ประการได้ สูญไปเสียแล้ว วันนี้ ดิฉันจักกระทำการบูชาแก่ธรรมนั้น ในท่ามกลาง ป่าช้า.

น โข อยํ พฺราหฺมณ โภชนตฺถํ ติโลทโน เหหิติ สาธุปกฺโก ธมฺโม มโต ตสฺส ปหูนมชฺช อหํ กริสฺสามิ สุสานมชฺเฌ ฯ

ดูกรแม่กัจจานี เธอจงใคร่ครวญเสียก่อนแล้ว จึงทำการงาน ใครบอก แก่เธอว่า ธรรมสูญเสียแล้ว ธรรมอันประเสริฐเหมือนท้าวสหัสนัย เทวราชผู้มีอาณุภาพหาผู้เปรียบมิได้ ย่อมไม่ตายในกาลไหนๆ.

อนุวิจฺจ กจฺจานิ กโรหิ กิจฺจํ ธมฺโม มโต โก นุ ตเวตสํสิ สหสฺสเนตฺโต อตุลานุภาโว น มิยฺยตี ธมฺมวโร กทาจิ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ในข้อที่ว่าธรรมสูญนี้ ดิฉันมั่นใจเอาเอง ในข้อ ที่ว่า ธรรมไม่มี ดิฉันยังสงสัย เดี๋ยวนี้คนผู้ชั่วช้าย่อมมีความสุข เช่น ลูกสะใภ้ของดิฉันเป็นหมัน เขาทุบตีขับไล่ดิฉันแล้วคลอดลูก บัดนี้ เขา เป็นใหญ่ในตระกูลทั้งหมด ดิฉันถูกทอดทิ้ง ไม่มีที่พึ่ง อยู่แต่ลำพังผู้ เดียว.

ทฬฺหปฺปมาณํ มม เอตฺถ พฺรหฺเม ธมฺโม มโต นตฺถิ มเมตฺถ กงฺขา เย เยวทานิ ปาปา ภวนฺติ เต เตวทานิ สุขิตา ภวนฺติ ฯ สุณิสา หิ มยฺหํ วชฺฌา อโหสิ สา มํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ สาทานิ สพฺพสฺส กุลสฺส อิสฺสรา อหํ วสามิ อปวิฏฺฐา เอกิกา ฯ

เรายังเป็นอยู่ ยังไม่ตาย มา ณ ที่นี้เพื่อประโยชน์แก่เธอโดยตรง ลูก สะใภ้คนใดทุบตีขับไล่เธอออกแล้วคลอดลูก เราจะกระทำลูกสะใภ้คน นั้นพร้อมกับลูก ให้ละเอียดเป็นเถ้าธุลี.

ชีวามิ โวหํ น มโตหมสฺมิ ตเวว อตฺถาย อิธาคโตสฺมิ ยา ตํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ สหาว ปุตฺเตน กโรมิ ภสฺมํ ฯ

ข้าแต่ท้าวเทวราช พระองค์ทรงยินดีเสด็จมาในที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่ หม่อมฉันโดยตรงอย่างนี้ ขอให้หม่อมฉัน บุตร ลูกสะใภ้ และหลานจง ยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ เทวราช มเมว อตฺถาย อิธาคโตสิ อหญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา สมฺโมทมานา ฆรมาวเสม ฯ

ดูกรแม่กาติยานี เธอยินดีอย่างนั้นก็ตามใจเธอ ถึงจะถูกทุบตีขับไล่ก็ไม่ ละธรรม คือเมตตาในพวกเด็กๆ ขอให้เธอ บุตร ลูกสะใภ้ และ หลาน จงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ กาติยานิ หตาปิ สนฺตา น ชหาสิ ธมฺมํ ตุวญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา สมฺโมทมานา ฆรมาวเสถ ฯ

นางกาติยานี ยินดีสมัครสมานกับลูกสะใภ้ อยู่เรือนร่วมกันแล้ว ลูก และหลานต่างช่วยกันบำรุง เพราะท้าวสักกเทวราชทรงอนุเคราะห์. จบ กัจจานิชาดกที่ ๑.

สา กาติยานี สุณิสาย สทฺธึ สมฺโมทมานา ฆรมาวสิตฺถ ปุตฺโต จ นตฺตา จ อุปฏฺฐหึสุ ฯ เทวานมินฺเทน อธิคฺคหีตาติ ฯ กจฺจานิชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------