อภิญเญยยนิทเทส

กถํ อิเม ธมฺมา อภิญฺเญยฺยาติ โสตาวธานํ ตํปชานนา ปญฺญา สุตมเย ญาณํ เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา เทฺว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา เทฺว ธาตุโย ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ติสฺโส ธาตุโย จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ฉ อนุตฺตริยานิ สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา สตฺต นิทฺทสวตฺถูนิ อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐ อภิภายตนานิ นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา นว อนุปุพฺพวิหารา ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ทส นิชฺชรวตฺถูนิ ฯ

ปัญญาอันเป็นเครื่องทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว คือ เป็นเครื่อง รู้ชัดซึ่งธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ธรรมเหล่านี้ควรรู้ยิ่ง เป็นสุตมยญาณอย่างไร ธรรมอย่างหนึ่งควรรู้ยิ่ง คือ สัตว์ทั้งปวงดำรงอยู่ได้ด้วยอาหาร ธรรม ๒ ควรรู้ยิ่ง คือ ธาตุ ๒ ธรรม ๓ ควรรู้ยิ่ง คือ ธาตุ ๓ ธรรม ๔ ควรรู้ยิ่ง คือ อริยสัจ ๔ ธรรม ๕ ควรรู้ยิ่ง คือ วิมุตตายตนะ ๕ ธรรม ๖ ควรรู้ยิ่ง คืออนุตตริยะ ๖ ธรรม ๗ ควรรู้ยิ่ง คือ นิททสวัตถุ [เหตุที่พระขีณาสพนิพพานแล้วไม่ปฏิสนธิ อีกต่อไป] ๗ ธรรม ๘ ควรรู้ยิ่ง คือ อภิภายตนะ [อารมณ์แห่งญาณอันฌายี บุคคลครอบงำไว้] ๘ ธรรม ๙ ควรรู้ยิ่ง คือ อนุปุพพวิหาร ๙ ธรรม ๑๐ ควรรู้ยิ่ง คือนิชชรวัตถุ [เหตุกำจัดมิจฉาทิฐิเป็นต้น] ๑๐ ฯ

สพฺพํ ภิกฺขเว อภิญฺเญยฺยํ กิญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุํ ภิกฺขเว อภิญฺเญยฺยํ รูปา อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺเญยฺยํ โสตํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺทา อภิญฺเญยฺยา ฯเปฯ ฆานํ อภิญฺเญยฺยํ คนฺธา อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหา อภิญฺเญยฺยา รสา อภิญฺเญยฺยา กาโย อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพา อภิญฺเญยฺยา มโน อภิญฺเญยฺโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา มโนวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ มโนสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมชาติทั้งปวงควรรู้ยิ่ง ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมชาติทั้งปวงควรรู้ยิ่ง คืออะไร คือ ตา รูป จักขุวิญญาณ จักขุสัมผัส สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะจักษุสัมผัส เป็นปัจจัย [แต่ละอย่างๆ] ควรรู้ยิ่ง หู เสียง ฯลฯ จมูก กลิ่น ฯลฯ ลิ้น รส ฯลฯ กาย โผฏฐัพพะ ฯลฯ ใจ ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัส สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัส เป็นปัจจัย ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

รูปํ อภิญฺเญยฺยํ เวทนา อภิญฺเญยฺยา สญฺญา อภิญฺเญยฺยา สงฺขารา อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุํ อภิญฺเญยฺยํ โสตํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหา อภิญฺเญยฺยา กาโย อภิญฺเญยฺโย มโน อภิญฺเญยฺโย รูปา อภิญฺเญยฺยา สทฺทา อภิญฺเญยฺยา คนฺธา อภิญฺเญยฺยา รสา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ โสตวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ กายวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ มโนวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย โสตสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ฆานสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ชิวฺหาสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย กายสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย มโนสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา ฆานสมฺผสฺสสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา กายสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา รูปสญฺญา อภิญฺเญยฺยา สทฺทสญฺญา อภิญฺเญยฺยา คนฺธสญฺญา อภิญฺเญยฺยา รสสญฺญา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพสญฺญา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมสญฺญา อภิญฺเญยฺยา รูปสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา สทฺทสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา คนฺธสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา รสสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา รูปตณฺหา อภิญฺเญยฺยา สทฺทตณฺหา อภิญฺเญยฺยา คนฺธตณฺหา อภิญฺเญยฺยา รสตณฺหา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพตณฺหา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมตณฺหา อภิญฺเญยฺยา รูปวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย สทฺทวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย คนฺธวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย รสวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย ธมฺมวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย รูปวิจาโร อภิญฺเญยฺโย สทฺทวิจาโร อภิญฺเญยฺโย คนฺธวิจาโร อภิญฺเญยฺโย รสวิจาโร อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพวิจาโร อภิญฺเญยฺโย ธมฺมวิจาโร อภิญฺเญยฺโย ฯ

รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จักขุ โสตะ ฆานะ ชิวหา กาย ใจ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณ จักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนสัมผัส จักขุสัมผัสสชาเวทนา โสตสัมผัสสชาเวทนา ฆานสัมผัสสชาเวทนา ชิวหา สัมผัสสชาเวทนา การสัมผัสสชาเวทนา มโนสัมผัสสชาเวทนา รูปสัญญา สัททสัญญา คันธสัญญา รสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธรรมสัญญา รูป สัญเจตนา สัททสัญเจตนา คันธสัญเจตนา รสสัญเจตนา โผฏฐัพพสัญเจตนา ธรรมสัญเจตนา รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธรรมตัณหา รูปวิตก สัททวิตก คันธวิตก รสวิตก โผฏฐัพพวิตก ธรรมวิตก รูปวิจาร สัททวิจาร คันธวิจาร รสวิจาร โผฏฐัพพวิจาร ธรรมวิจาร ควรรู้ยิ่ง ทุกอย่าง ฯ

ปฐวีธาตุ อภิญฺเญยฺยา อาโปธาตุ อภิญฺเญยฺยา เตโชธาตุ อภิญฺเญยฺยา วาโยธาตุ อภิญฺเญยฺยา อากาสธาตุ อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ปฐวีกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ อาโปกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ เตโชกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ วาโยกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ นีลกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ ปีตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ โลหิตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ โอทาตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ อากาสกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ วิญฺญาณกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ อากาสธาตุ วิญญาณธาตุ ปฐวีกสิณ อาโปกสิณ เตโชกสิณ วาโยกสิณ นีลกสิณ ปีตกสิณ โลหิตกสิณ โอทาตกสิณ อากาสกสิณ วิญญาณกสิณ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เกสา อภิญฺเญยฺยา โลมา อภิญฺเญยฺยา นขา อภิญฺเญยฺยา ทนฺตา อภิญฺเญยฺยา ตโจ อภิญฺเญยฺโย มํสํ อภิญฺเญยฺยํ นหารู อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐี อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐิมิญฺชํ อภิญฺเญยฺยํ วกฺกํ อภิญฺเญยฺยํ หทยํ อภิญฺเญยฺยํ ยกนํ อภิญฺเญยฺยํ กิโลมกํ อภิญฺเญยฺยํ ปิหกํ อภิญฺเญยฺยํ ปปฺผาสํ อภิญฺเญยฺยํ อนฺตํ อภิญฺเญยฺยํ อนฺตคุณํ อภิญฺเญยฺยํ อุทริยํ อภิญฺเญยฺยํ กรีสํ อภิญฺเญยฺยํ ปิตฺตํ อภิญฺเญยฺยํ เสมฺหํ อภิญฺเญยฺยํ ปุพฺโพ อภิญฺเญยฺโย โลหิตํ อภิญฺเญยฺยํ เสโท อภิญฺเญยฺโย เมโท อภิญฺเญยฺโย อสฺสุ อภิญฺเญยฺยํ วสา อภิญฺเญยฺยา เขโฬ อภิญฺเญยฺโย สึฆาณิกา อภิญฺเญยฺยา ลสิกา อภิญฺเญยฺยา มุตฺตํ อภิญฺเญยฺยํ มตฺถลุงฺคํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร สมองศีรษะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

จกฺขายตนํ อภิญฺเญยฺยํ รูปายตนํ อภิญฺเญยฺยํ โสตายตนํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺทายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานายตนํ อภิญฺเญยฺยํ คนฺธายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหายตนํ อภิญฺเญยฺยํ รสายตนํ อภิญฺเญยฺยํ กายายตนํ อภิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อภิญฺเญยฺยํ มนายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ธมฺมายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ {๗.๑} จกฺขุธาตุ อภิญฺเญยฺยา รูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณ- ธาตุ อภิญฺเญยฺยา โสตธาตุ อภิญฺเญยฺยา สทฺทธาตุ อภิญฺเญยฺยา โสตวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฆานธาตุ อภิญฺเญยฺยา คนฺธธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฆานวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาธาตุ อภิญฺเญยฺยา รสธาตุ อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา กายธาตุ อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพธาตุ อภิญฺเญยฺยา กายวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา มโนธาตุ อภิญฺเญยฺยา ธมฺมธาตุ อภิญฺเญยฺยา มโนวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฯ {๗.๒} จกฺขุนฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โสตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ กายินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ มนินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ชีวิตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อิตฺถินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ปุริสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สุขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ทุกฺขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ วิริยินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สมาธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ปญฺญินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อญฺญินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

จักขวายตนะ รูปายตนะ โสตายตนะ สัททายตนะ ฆานายตนะ คันธายตนะ ชิวหายตนะ รสายตนะ กายายตนะ โผฏฐัพพายตนะ มนายตนะ ธรรมายตนะ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสต วิญญาณธาตุ ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหา- *วิญญาณธาตุ กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธรรมธาตุ มโน วิญญาณธาตุ จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ มนินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ สุขินทรีย์ ทุกขินทรีย์ โสมนัส- *สินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ อุเบกขินทรีย์ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ [อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติ ด้วยมนสิการว่า เราจักรู้ธรรมที่ยังไม่รู้ อินทรีย์นี้เป็นชื่อของโสดาปัตติมรรคญาณ] อัญญินทรีย์ [อินทรีย์ของผู้รู้จตุสัจจธรรมด้วยมรรคนั้น อินทรีย์นี้เป็นชื่อของญาณ ในฐานะ ๖ มีโสดาปัตติมรรคเป็นต้น] อัญญาตาวินทรีย์ [อินทรีย์ของพระขีณาสพ ผู้รู้จบแล้ว อินทรีย์นี้เป็นชื่อของอรหัตผลญาณ] ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

กามธาตุ อภิญฺเญยฺยา รูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา อรูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา กามภโว อภิญฺเญยฺโย รูปภโว อภิญฺเญยฺโย อรูปภโว อภิญฺเญยฺโย สญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย อสญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย เนวสญฺญานาสญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย เอกโวการภโว อภิญฺเญยฺโย จตุโวการภโว อภิญฺเญยฺโย ปญฺจโวการภโว อภิญฺเญยฺโย ฯ ปฐมชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ทุติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ตติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ จตุตฺถชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

กามธาตุ รูปธาตุ อรูปธาตุกามภพ รูปภพ อรูปภพ สัญญาภพ อสัญญาภพ เนวสัญญานาสัญญาภพ เอกโวการภพ จตุโวการภพ ปัญจโวการภพ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เมตฺตา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา กรุณา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา มุทิตา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ อวิชฺชา อภิญฺเญยฺยา สงฺขารา อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ นามรูปํ อภิญฺเญยฺยํ สฬายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ผสฺโส อภิญฺเญยฺโย เวทนา อภิญฺเญยฺยา ตณฺหา อภิญฺเญยฺยา อุปาทานํ อภิญฺเญยฺยํ ภโว อภิญฺเญยฺโย ชาติ อภิญฺเญยฺยา ชรามรณํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

เมตตาเจโตวิมุติ กรุณาเจโตวิมุติ มุทิตาเจโตวิมุติ อุเบกขาเจโตวิมุติ อากาสานัญจายตนสมาบัติ วิญญาณัญจายตนสมาบัติ อากิญจัญญายตนสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ อวิชชา สังขาร วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ ชาติ ชรา มรณะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ